Bảo hiểm xã hội tự nguyện: 'Giá đỡ' an sinh cho lao động phi chính thức: Bài 2: Lao động tự do thêm cơ hội có lương hưu

“Cú hích” để lao động tự do tham gia BHXH tự nguyện

Với nhiều lao động tự do, tuổi già không lương hưu đồng nghĩa với việc tiếp tục lao động khi sức khỏe đã giảm sút hoặc phụ thuộc vào con cháu. Chính vì vậy, BHXH tự nguyện đang trở thành lựa chọn ngày càng được nhiều người dân quan tâm như một “của để dành” cho tương lai.

Cán bộ BHXH triển khai chính sách BHXH tự nguyện đến người dân. Ảnh: PV

Kinh doanh cửa hàng quần áo nhỏ ở Cầu Bây (phường Phúc Lợi, Hà Nội), năm 2025, chị Đào Thị Thu Thủy quyết định tham gia BHXH tự nguyện sau khi được bạn hàng chia sẻ và cán bộ BHXH tư vấn về chính sách.

“Lúc đầu tôi cũng băn khoăn vì năm nay đã 50 tuổi, sợ tham gia muộn sẽ không đủ điều kiện hưởng lương hưu. Nhưng sau khi được giải thích là thời gian đóng tối thiểu để hưởng lương hưu đã giảm từ 20 năm xuống còn 15 năm, tôi thấy yên tâm hơn và quyết định tham gia ngay”, chị Thủy chia sẻ.

Theo chị Thủy, ngoài việc giảm thời gian đóng tối thiểu, điều khiến chị tin tưởng hơn vào chính sách là những quyền lợi đi kèm như được cấp thẻ BHYT miễn phí khi hưởng lương hưu, được hưởng chế độ tử tuất, hỗ trợ mai táng phí theo quy định… Hiện chị lựa chọn tham gia ở mức thu nhập 5 triệu đồng/tháng, tương ứng với mức đóng hơn 1 triệu đồng mỗi tháng để phù hợp với điều kiện kinh tế gia đình.

“Công việc buôn bán nhỏ thu nhập không phải lúc nào cũng ổn định, nhưng tôi nghĩ tham gia BHXH là khoản tích lũy cho tương lai. Sau này lớn tuổi, sức khỏe giảm sút mà vẫn có lương hưu hằng tháng thì cuộc sống sẽ ổn định hơn, không phải phụ thuộc vào chồng con”, chị Thủy nói.

Không chỉ chị Thủy, nhiều lao động tự do ở độ tuổi trung niên cũng bắt đầu quan tâm hơn đến BHXH tự nguyện khi Luật BHXH năm 2024 có thêm nhiều quy định tạo thuận lợi cho người tham gia.

Chị Nguyễn Thị Mai (phường Việt Hưng, thành phố Hà Nội) cho biết, điều khiến chị quyết định tham gia BHXH tự nguyện là quy định cho phép người lao động được đóng một lần cho những năm còn thiếu để đủ điều kiện hưởng lương hưu.

“Tôi tham gia BHXH tự nguyện từ năm 2019 với mong muốn đến tuổi nghỉ hưu có khoản lương hưu ổn định. Trước đây tôi lo không đủ thời gian đóng, nhưng giờ có quy định được đóng bù cho những năm còn thiếu nên thấy yên tâm hơn”, chị Mai chia sẻ.

Theo quy định của Luật BHXH năm 2024, người tham gia BHXH khi đã đủ tuổi nghỉ hưu nhưng còn thiếu không quá 5 năm đóng BHXH thì được đóng một lần cho thời gian còn thiếu để đủ điều kiện hưởng lương hưu ngay.

Chị Vũ Phương Anh, cán bộ BHXH cơ sở Long Biên cho biết, trường hợp của chị Mai là ví dụ điển hình cho những người tham gia BHXH tự nguyện ở độ tuổi ngoài 45. “Nếu tiếp tục duy trì đóng đến năm 2028, khi đủ 60 tuổi, chị Mai sẽ có khoảng 10 năm tham gia BHXH tự nguyện. Khi hoàn tất thủ tục đóng ở năm thứ 10, chị có thể lựa chọn đóng một lần cho 5 năm còn thiếu để đủ điều kiện hưởng lương hưu theo quy định”, chị Phương Anh cho biết.

BHXH cơ sở Long Biên (thành phố Hà Nội) tổ chức hội nghị truyền thông chính sách BHXH tự nguyện tới người dân trên địa bàn. Ảnh: B.Duy

Còn anh Trần Văn Hùng (42 tuổi), tài xế xe công nghệ tại Hà Nội cho biết, anh quyết định tham gia BHXH tự nguyện để có sự bảo đảm lâu dài cho tương lai. “Làm lái xe công nghệ thì thu nhập phụ thuộc vào sức khỏe và thời gian chạy xe. Khi còn trẻ còn cố được, nhưng càng lớn tuổi càng thấy cần có khoản tích lũy ổn định cho sau này. Trước đây tôi nghĩ BHXH chỉ dành cho người làm công ty, nhưng khi được cán bộ BHXH tư vấn về BHXH tự nguyện, tôi thấy rất phù hợp với lao động tự do như mình”, anh Hùng chia sẻ.

Theo anh Hùng, điều khiến anh yên tâm là chính sách hiện nay khá linh hoạt, có thể lựa chọn mức đóng phù hợp với thu nhập từng giai đoạn. “Có những tháng chạy tốt thì mình đóng mức cao hơn, khó khăn thì chọn mức phù hợp hơn nhưng vẫn duy trì tham gia. Tôi xác định đây là khoản dành dụm lâu dài để sau này có lương hưu, có thẻ BHYT khi tuổi cao, đỡ gánh nặng cho gia đình và con cái”, anh nói.

Có thể thấy, những chế độ mới của chính sách BHXH tự nguyện đang giúp nhiều lao động tự do có thêm cơ hội tiếp cận lương hưu khi về già, nhất là những người tham gia muộn hoặc có quá trình lao động không ổn định.

Chủ động tích lũy để không mất cơ hội hưởng lương hưu

Bên cạnh những ưu điểm nêu trên, cơ quan BHXH cũng khuyến nghị người dân cần chủ động tìm hiểu kỹ quy định để bảo đảm quyền lợi lâu dài khi tham gia BHXH tự nguyện.

Một trong những lưu ý quan trọng là lựa chọn mức đóng phù hợp với khả năng tài chính để duy trì tham gia ổn định trong thời gian dài. Theo cơ quan BHXH, người dân có thể lựa chọn mức đóng linh hoạt tùy theo thu nhập, song cần cân nhắc kỹ để tránh tình trạng đóng ngắt quãng, ảnh hưởng đến kế hoạch tích lũy thời gian hưởng lương hưu.

Chế độ hưu trí đối với lao động nữ và nam khi tham gia BHXH tự nguyện. (Nguồn: BHXH cơ sở Long Biên)

Hiện nay, người tham gia BHXH tự nguyện có thể lựa chọn nhiều phương thức đóng như đóng hằng tháng, 3 tháng, 6 tháng, 12 tháng một lần hoặc đóng một lần cho nhiều năm về sau. Việc lựa chọn phương thức phù hợp sẽ giúp người dân chủ động hơn về tài chính và hạn chế nguy cơ gián đoạn do biến động thu nhập.

Cán bộ BHXH cũng khuyến cáo người dân không nên nhận BHXH một lần nếu chưa thực sự cần thiết. Bởi khi nhận BHXH một lần đồng nghĩa với việc chấm dứt toàn bộ quá trình tham gia, mất cơ hội hưởng lương hưu và được cấp thẻ BHYT miễn phí khi về già.

Theo các chuyên gia an sinh xã hội, trong bối cảnh tuổi thọ ngày càng tăng, việc có lương hưu ổn định và được chăm sóc y tế là yếu tố quan trọng giúp người cao tuổi giảm gánh nặng tài chính, nâng cao chất lượng cuộc sống. Vì vậy, người lao động nên bảo lưu thời gian đã đóng để tiếp tục tham gia khi có điều kiện thay vì rút BHXH một lần.

Một điểm người tham gia BHXH tự nguyện đặc biệt cần lưu ý là quy định mới không cho phép truy đóng đối với khoảng thời gian đã gián đoạn trước đó.

Trao đổi về nội dung này, bà Dương Thị Minh Châu, Trưởng phòng Tuyên truyền và hỗ trợ người tham gia BHXH thành phố Hà Nội phân tích, Luật BHXH năm 2024 và Nghị định số 159/2025/NĐ-CP quy định rõ, người tham gia BHXH tự nguyện không được truy đóng cho thời gian đã ngừng tham gia.

“Điều này đồng nghĩa, nếu người dân dừng đóng trong một khoảng thời gian thì phần thời gian “trống” đó sẽ không thể đóng bù lại như nhiều người vẫn nghĩ”, bà Châu cho biết.

Người dân tìm hiểu về chính sách BHXH tự nguyện tại điểm tư vấn. Ảnh: PV

Từ thực tế này, cơ quan BHXH khuyến nghị người dân cần chủ động hơn trong việc theo dõi và duy trì quá trình tham gia BHXH tự nguyện liên tục.

Theo đó, người tham gia nên duy trì đóng BHXH đều đặn, phù hợp với khả năng tài chính; đồng thời theo dõi sát thời gian đã tham gia để có kế hoạch tích lũy hợp lý. Khi có nhu cầu thay đổi mức đóng hoặc phương thức đóng, người dân nên chủ động liên hệ cơ quan BHXH để được hướng dẫn cụ thể, tránh những sai sót ảnh hưởng đến quyền lợi về sau.

Trong trường hợp đã đến tuổi nghỉ hưu nhưng còn thiếu thời gian đóng, người tham gia cũng cần kiểm tra kỹ điều kiện để thực hiện đóng một lần cho những năm còn thiếu theo đúng quy định.

Theo các chuyên gia, BHXH tự nguyện là chính sách an sinh mang tính tích lũy dài hạn. Việc tham gia đều đặn, liên tục và hiểu đúng quyền lợi không chỉ giúp người dân có thêm “điểm tựa” tài chính khi hết tuổi lao động mà còn góp phần bảo đảm an sinh xã hội bền vững trong tương lai.