Bạo lực ở Mexico phủ bóng đen lên World Cup 2026

World Cup 2026 đối mặt với thách thức an ninh trước tình hình bạo loạn tại Mexico. Ảnh: Reuters.

Mexico là 1 trong 3 nước chủ nhà của World Cup 2026, bên cạnh Mỹ và Canada. Tuy nhiên, chỉ khoảng 4 tháng trước giải đấu, Mexico lại đang chìm trong hỗn loạn.

Băng đảng ma túy Jalisco New Generation Cartel (CJNG) - một trong những tổ chức tội phạm quyền lực và đáng sợ nhất Mexico - đã đấu súng với quân đội Mexico, phong tỏa đường sá và đốt phương tiện giao thông.

Động thái này được cho nhằm trả đũa việc thủ lĩnh của băng đảng, Nemesio Oseguera Cervantes (còn được biết đến với biệt danh “El Mencho”), bị tiêu diệt trong chiến dịch của quân đội.

Bạo lực khởi phát tại bang Jalisco thuộc khu vực Trung - Tây Mexico - nơi đã ban bố tình trạng an ninh “báo động đỏ” và hiện lan sang ít nhất 12 khu vực khác. Các video lan truyền trên mạng cho thấy tay súng đi lại trên đường phố và khói bốc lên bao trùm nhiều thành phố.

Tình trạng bạo lực thậm chí có thể ảnh hưởng đến World Cup mùa hè này, với các trận đấu dự kiến diễn ra tại Guadalajara, thủ phủ của Jalisco, và là căn cứ của băng đảng CJNG, William Ruiz - Giám đốc An ninh cấp cao khu vực Mỹ Latinh tại International SOS - nói với New York Post.

Guadalajara dự kiến đăng cai 4 trận đấu tại giải World Cup 2026. 5 trận khác sẽ diễn ra tại Mexico City và 4 trận ở Monterrey.

Khoảng trống quyền lực sau cái chết của El Mencho có thể dẫn tới giai đoạn bất ổn và xung đột leo thang khi các phe phái tranh giành vị trí lãnh đạo, theo BBC.

Băng đảng CJNG khét tiếng với việc trang bị vũ khí và khí tài quân sự hạng nặng. Ảnh: Reuters.

“Nguy cơ ở mức trung bình”

Chính phủ Mỹ đã khuyến cáo công dân tại bang Jalisco ở trong nhà cho đến khi có thông báo mới.

Bộ Các vấn đề Toàn cầu Canada cảnh báo về "mức độ bạo lực và tội phạm có tổ chức cao" tại Mexico hiện nay, khuyến cáo người dân tránh đến Guadalajara và khu vực lân cận.

Canada đã hủy các chuyến bay đến sân bay Puerto Vallarta. Dữ liệu từ các ứng dụng theo dõi chuyến bay cho thấy nhiều máy bay đã quay đầu trở lại điểm xuất phát.

“Về phía du khách, tôi cho rằng nguy cơ rủi ro sẽ ở mức trung bình”, tiến sĩ Karina Garcia-Reyes, giảng viên cao cấp ngành tội phạm học tại UWE Bristol, nhận định.

“Trừ khi có thêm các chiến dịch quân sự trong tuần này, tôi cho rằng chính quyền tại các khu vực bị ảnh hưởng nặng nề nhất có thể kiểm soát được nguy cơ tiềm ẩn. Vì vậy, nhìn chung, tôi kỳ vọng du khách vẫn an toàn nếu tuân thủ hướng dẫn của nhà chức trách”, bà nói.

Ước tính, băng đảng CJNG có hàng chục nghìn thành viên. Kể từ khi thành lập năm 2009, băng đảng này được cho đã đứng sau nhiều vụ thảm sát, bắt cóc và thậm chí ám sát chính trị gia.

Tuy nhiên, một số nhân vật trong các băng đảng vẫn duy trì được mức độ ủng hộ nhất định trong cộng đồng địa phương, vì họ tài trợ cho cơ sở hạ tầng và các công trình công cộng.

“Phản ứng hiện nay của CJNG, theo một cách nào đó, là điều bắt buộc của ‘luật chơi’ - nếu thủ lĩnh bị bắt hoặc bị tiêu diệt mà không đáp trả, họ sẽ bị xem là yếu thế”, Javier Eskauriatza, phó giáo sư luật hình sự tại Đại học Nottingham, nhận định.

“Họ không phải những kẻ ngốc. Họ biết mạng xã hội sẽ quay phim và khuếch đại những hình ảnh này, và họ đảm bảo phản ứng của mình trông như chiến dịch trên quy mô toàn quốc”, ông cho biết.

Tuy nhiên, theo ông, nhìn chung, các băng đảng có thể có lợi ích kinh tế trong việc "đảm bảo World Cup diễn ra yên bình”.

“Họ cũng mua nhà hàng, sở hữu khách sạn. Họ là một phần của hệ thống kinh tế”, ông Eskauriatza nói. “Việc người Anh, người Mỹ và các du khách khác tới Mexico, tiêu tiền và vui chơi sẽ có lợi cho họ”.

Băng đảng đã trả đũa bằng cách đốt xe để phong tỏa các tuyến đường. Ảnh: Reuters.

Vẫn có khả năng xảy ra “giai đoạn bất ổn mới”

Theo BBC, sự chú ý đang đổ dồn vào Mexico và khả năng nước này bảo đảm an toàn cho người hâm mộ quốc tế đến cổ vũ.

4 trận bóng đá - hai trận ở giải hạng nhất và hai trận ở giải hạng hai - đã bị hoãn vào hôm 22/2 do bạo lực.

Trận đấu giữa Club Necaxa và Queretaro Femenil tại giải nữ VĐQG Mexico buộc phải tạm dừng khẩn cấp và các cầu thủ lập tức chạy vào phòng thay đồ để đảm bảo an toàn.

Trận đấu diễn ra trên sân Estadio Victoria, cách thị trấn Tapalpa - nơi trùm ma túy El Mencho bị tiêu diệt - khoảng 370 km.

“Người dân Mexico hy vọng đây chỉ là đợt trả đũa nhất thời và khi băng đảng tái tổ chức, tình hình sẽ lắng xuống”, Monica Serrano Carreto, giáo sư quan hệ quốc tế tại El Colegio de Mexico, nói. “Nhưng cũng có nguy cơ điều này mở ra một giai đoạn bất ổn và khó lường mới, với bạo lực tiếp diễn”.

Theo bà, loại vũ khí mà băng đảng sở hữu đồng nghĩa các cuộc đối đầu theo kiểu quân sự sau đó gần như là điều không thể tránh khỏi.

“Chính phủ hẳn đã lường trước điều đó. Trong quá khứ, chúng ta từng thấy họ thậm chí có vũ khí đủ sức bắn hạ trực thăng”, bà nói. “Tôi cho rằng điều này chắc chắn đã ảnh hưởng đến cách thế giới nhìn nhận sự việc ở Mexico, bởi những hình ảnh đó đang là tin tức hàng đầu trên toàn thế giới”.

Trong năm qua, Mexico chịu sức ép chính trị gia tăng trong việc mạnh tay trấn áp các băng đảng.

“Phản ứng lần này không phải là chưa từng có, nhưng rất nghiêm trọng và ở quy mô rất lớn”, Jon Benjamin, Đại sứ Anh tại Mexico giai đoạn 2021-2024, nhận định.

Bộ trưởng An ninh Mexico Omar Garcia Harfuch ngày 23/2 xác nhận làn sóng trả đũa tàn khốc của băng đảng CJNG đã khiến 25 binh sĩ Vệ binh Quốc gia thiệt mạng.

Tại bang Jalisco, ít nhất 6 cuộc tấn công báo thù đã nổ ra, khiến khoảng 30 nghi phạm bị tiêu diệt. Chỉ trong 3 ngày, bạo lực leo thang đã cướp đi sinh mạng của hơn 70 người, bao gồm quân nhân, công chức, dân thường và các thành viên băng đảng.

Chiến dịch diễn ra vào thời điểm nhạy cảm khi Tổng thống Claudia Sheinbaum đang chịu sức ép nặng nề từ Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc trấn áp tội phạm ma túy xuyên biên giới.

“Tổng thống Trump đã liệt các băng đảng vào danh sách tổ chức khủng bố, và Mexico đã bàn giao hàng chục nhân vật trong băng đảng cho phía Mỹ”, ông Jon Benjamin cho hay.

Minh An