Bảo tàng Tổng thống – những câu chuyện phía sau quyền lực ở Philippines

Bảo tàng Tổng thống đặt tại tòa nhà Teus Mansion nhìn từ bên ngoài. Ảnh: Đỗ Quyên/PV TTXVN tại Philippines

Khu phức hợp Malacanang thuộc quận San Miguel, thủ đô Manila là một trong những trung tâm quyền lực quan trọng nhất của Philippines, nơi đặt Dinh Malacanang - văn phòng và nơi ở chính thức của Tổng thống. Công trình có lịch sử từ đầu thế kỷ XIX này ban đầu là một dinh thự tư nhân trước khi được chính quyền thuộc địa Tây Ban Nha mua lại vào năm 1825.

Nằm trong khuôn viên khu phức hợp Malacanang, Bảo tàng Tổng thống được được đặt tại tòa nhà Teus Mansion thiết lập một không gian giới thiệu lịch sử chính trị và dấu ấn của 16 đời Tổng thống Philippines. Trong khi tư liệu về Tổng thống thứ 17 đương nhiệm, Ferdinand Marcos được lưu giữ ở một không gian riêng.

Ngoài việc lưu giữ những tư liệu chính trị, bảo tàng còn mở ra những lát cắt sinh động về lịch sử Philippines và cuộc sống đời thường của các vị lãnh đạo đứng đầu nhà nước, qua những hiện vật, kỷ vật và câu chuyện ít được nhắc đến trong các văn bản chính trị.

Bước vào bảo tàng, điều đầu tiên thu hút người xem là các biểu tượng của nhà nước Philippines, trong đó có quốc kỳ, quốc huy và các biểu trưng gắn với chức vụ Tổng thống. Qua đó tái hiện quá trình xây dựng thể chế và phát triển bản sắc quốc gia của đất nước Đông Nam Á này.

Dãy tượng các đời Tổng thống ngay tại lối vào sảnh chính của Bảo tàng. Ảnh: Đỗ Quyên/PV TTXVN tại Philippines

Mỗi hiện vật ở đây vừa mang dấu ấn của một cá nhân, vừa phản ánh một phần ký ức lịch sử. Những bức ảnh, tài liệu, vật dụng cá nhân hay quà tặng ngoại giao liên quan đến hoạt động của Tổng thống giúp người xem hình dung rõ hơn về từng nhiệm kỳ với bối cảnh lịch sử riêng.

Các vật dụng của Tổng thống đầu tiên của Philippines, Emilio Aguinaldo (1/1899 – 4/1901). Ảnh: Đỗ Quyên/PV TTXVN tại Philippines

Các hiện vật liên quan đến golf tại Bảo tàng Tổng thống, gợi nhớ sở thích của Tổng thống Jose P. Laurel – người từng bị ám sát hụt năm 1943 khi đang chơi golf. Ảnh: Đỗ Quyên/PV TTXVN tại Philippines

Thú vị hơn cả là những hiện vật hé lộ những “sự thật đời thường” về các tổng thống: Tổng thống Manuel L. Quezon được cho là người thích may vá, thậm chí tự thiết kế quần áo. Tổng thống José P. Laurel có niềm yêu thích đặc biệt với golf, trong khi với Tổng thống Corazon Aquino, bảo tàng trưng bày một chiếc túi mà bà từng tự vẽ.

Những chi tiết này khiến cho bảo tàng khác với một khu vực trưng bày thuần túy về chính trị, mà cho thấy đằng sau chức vụ tổng thống là những con người với sở thích, thói quen và đời sống riêng.

Tôi bị thu hút bởi góc trưng bày độc đáo, lưu giữ những bản nhạc là những hành khúc chính thức được sáng tác riêng cho mỗi đời Tổng thống. Các tác phẩm này từng được các ban nhạc quân đội long trọng cử lên trong các nghi lễ nhậm chức, quốc yến ngoại giao hay các buổi duyệt binh lịch sử của các cố Tổng thống Jose P. Laurel, Manuel Roxas và Elpidio Quirino vào thập niên 1940 – 1950.

Các bản nhạc là chứng nhân lịch sử bằng âm thanh, gắn liền với những dịp quan trọng trong nhiệm kỳ của mỗi vị Tổng thống. Ảnh: Đỗ Quyên/PV TTXVN tại Philippines

Những bản hành khúc dường như là minh chứng thể hiện âm nhạc từng giữ một vai trò quan trọng trong các nghi lễ chính thức và đời sống chính trị Philippines, góp phần tạo dựng hình ảnh và không khí trang trọng xung quanh người đứng đầu quốc gia. Những hiện vật cũng cho thấy cách Philippines từng “âm nhạc hóa” hình ảnh quyền lực tổng thống. Một vị tổng thống khi xuất hiện tại sự kiện chính thức, không chỉ có quốc kỳ, nghi lễ, đội danh dự mà còn có một bản hành khúc mang tên mình.

Một chiếc đàn piano màu vàng tươi chiếm trọn khu vực trung tâm trong gian trưng bày về nữ Tổng thống đầu tiên của Philippines, Corazon Aquino, dễ gây ấn tượng với bất cứ vị khách nào. Đây là món quà do tập đoàn Yamaha chế tác và trao tặng nhằm đánh dấu cột mốc bà tuyên thệ nhậm chức Tổng thống vào năm 1986. Lớp sơn màu vàng chính là màu biểu tượng gắn liền với sự nghiệp chính trị của bà Corazon Aquino cũng như màu cờ sắc áo của phong trào cách mạng vàng tại Philippines thời bấy giờ.

Cây đàn piano màu vàng của hãng Yamaha tặng bà Corazon Aquino để đánh dấu việc bà trở thành Tổng thống Philippines năm 1986. Ảnh: Đỗ Quyên/PV TTXVN tại Philippines

Giữa những hiện vật gắn với Tổng thống thứ 15 của Philippines, Benigno S. Aquino III, tôi đặc biệt chú ý tới bức chân dung ông được chế tác từ hạt cà phê. Được treo ở vị trí trang trọng, món quà độc đáo này do Việt Nam trao tặng trong dịp ông Benigno S. Aquino III dự Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 17 tại Hà Nội năm 2010. Ông là con trai của Tổng thống thứ 11, bà Corazon Aquino.

Bức chân dung ông Benigno S. Aquino III, Tổng thống thứ 15 của Philippines, được chế tác từ hạt cà phê do Việt Nam trao tặng trong dịp Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN lần thứ 17 diễn ra tại Hà Nội năm 2010. Ảnh: Đỗ Quyên/PV TTXVN tại Philippines

Bên cạnh những “nhân vật chính”, bảo tàng cũng dành không gian riêng cho các Đệ nhất phu nhân, với những bức chân dung do nữ họa sĩ Lulu Coching-Rodriguez, một trong những nghệ sĩ họa chân dung danh tiếng hàng đầu tại Philippines, thực hiện. Những khu vực này tạo thêm một góc nhìn về “hậu phương” và đời sống của các gia đình Tổng thống, vốn trước đây thường bị che khuất sau các hình ảnh nghiêm nghị khuôn thước của một nguyên thủ quốc gia.

Các huân huy chương của các nước tặng Tổng thống Manuel L. Quezon. Ảnh: Đỗ Quyên/PV TTXVN tại Philippines

Việc bảo tồn và mở cửa những không gian di sản trong khu Malacanang đón khách tham quan cho thấy một cách tiếp cận của Philippines trong việc đưa lịch sử đến gần công chúng. Lịch sử hiện diện qua những đồ vật có thể nhìn thấy, những câu chuyện có thể hình dung và những dấu ấn văn hóa giúp con người hôm nay kết nối với quá khứ. Có lẽ đó cũng là một giá trị đặc biệt của bảo tàng: lịch sử quyền lực, khi được nhìn qua những hiện vật đời thường, trở thành lịch sử của con người.