Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa

Các ngành nghề thủ công truyền thống là thế mạnh để Gia Lai phát triển thành sản phẩm dịch vụ trong ngành công nghiệp văn hóa. Ảnh: D.Đ

Đây là dấu mốc thể hiện tư duy chiến lược, đặt nền móng tinh thần, giá trị và động lực nội sinh cho chặng đường phát triển phía trước, hướng đến kỷ niệm 100 năm ngày thành lập Đảng và 100 năm thành lập nước; khẳng định vị thế, tầm vóc nền văn hóa Việt Nam xứng tầm một quốc gia phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa, có truyền thống văn hóa, văn hiến lâu đời, mở ra một giai đoạn phát triển mới của nền văn hóa dân tộc, đóng góp xứng đáng vào dòng chảy văn minh nhân loại.

Đặc biệt, Nghị quyết xác định tầm nhìn đến năm 2045: Công nghiệp văn hóa, kinh tế sáng tạo thực sự trở thành trụ cột của phát triển bền vững, phấn đấu đóng góp 9% GDP; có 10 thương hiệu liên hoan nghệ thuật, lễ hội văn hóa tầm vóc quốc tế; phấn đấu có thêm khoảng 8 - 10 di sản văn hóa được UNESCO công nhận, ghi danh. Phấn đấu nằm trong top 3 khu vực ASEAN và top 30 thế giới về chỉ số sức mạnh mềm của quốc gia và giá trị xuất khẩu sản phẩm công nghiệp văn hóa.

Văn kiện Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Gia Lai lần thứ I đánh giá: “Công tác gìn giữ, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống, nhất là bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số được chú trọng; hoạt động bảo tồn và phát huy giá trị di tích lịch sử - văn hóa gắn với phát triển du lịch được quan tâm đầu tư; phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” được đẩy mạnh.

Các sự kiện lễ hội, hoạt động văn hóa được tổ chức đa dạng, góp phần nâng cao đời sống tinh thần nhân dân. Thể dục, thể thao tiếp tục phát triển mạnh mẽ cả thể thao phong trào và thể thao thành tích cao. Thiết chế văn hóa - thể thao, thư viện công cộng được đầu tư, hoạt động hiệu quả. Hoạt động báo chí, truyền thông có nhiều đổi mới, hướng mạnh về cơ sở. Việc chuyển đổi số, nhất là trong lĩnh vực thông tin cơ sở và dữ liệu văn hóa được đẩy mạnh; hạ tầng viễn thông được mở rộng, hình thành kết nối chiến lược với hệ thống mạng quốc gia qua cáp quang biển tại Quy Nhơn”.

Từ sự đánh giá trên cho thấy cần chú trọng xây dựng, phát huy tốt hơn nữa giá trị bản sắc văn hóa đang có, vừa làm mới cho phù hợp với xu hướng phát triển. Nghị quyết chỉ rõ những nhiệm vụ trong xây dựng, phát triển văn hóa con người trong thời gian tới: “Triển khai thực hiện có hiệu quả các kết luận của Bộ Chính trị về tiếp tục thực hiện xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước. Phát triển văn hóa, xã hội, gắn kết chặt chẽ, hài hòa với phát triển kinh tế. Triển khai hiệu quả hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam trong thời kỳ mới.

Xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, thay đổi hành vi, thói quen, lối sống theo hướng văn minh. Phát triển văn hóa kinh doanh, văn hóa doanh nghiệp, văn hóa khởi nghiệp sáng tạo và đạo đức doanh nhân, xây dựng văn hóa gia đình, nhà trường và xã hội, khơi dậy tinh thần tự chủ, tự lực, tự cường, tự hào truyền thống quê hương, khát vọng xây dựng tỉnh Gia Lai giàu mạnh, văn minh, hạnh phúc. Tăng cường nguồn lực cho phát triển văn hóa, thực hiện hiệu quả Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa. Quan tâm đầu tư tu bổ, bảo tồn các di tích lịch sử, di sản văn hóa tiêu biểu. Phát huy giá trị văn hóa truyền thống như văn hóa phi vật thể, lễ hội và nghệ thuật trình diễn dân gian, giữ gìn bản sắc văn hóa địa phương. Đẩy mạnh chuyển đổi số trong xây dựng, quản lý và phát triển văn hóa.

Tăng cường các hoạt động ngoại giao văn hóa trong nước và quốc tế, kết hợp tổ chức các sự kiện văn hóa mang tầm quốc tế. Phát triển nhanh, bền vững, hiệu quả các ngành công nghiệp văn hóa, ứng dụng công nghệ tiên tiến. Xây dựng, phát triển văn học, nghệ thuật xứng tầm với lịch sử văn hóa vùng đất và con người Gia Lai.

Phấn đấu thu hẹp khoảng cách về hưởng thụ văn hóa giữa các vùng miền, giữa các tầng lớp nhân dân. Ảnh: Dũng Nhân

Nâng cao đời sống văn hóa của nhân dân, thu hẹp khoảng cách về hưởng thụ văn hóa giữa các vùng miền, giữa các tầng lớp nhân dân; chú trọng giữ gìn và phát triển văn hóa vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Đẩy mạnh phong trào thể dục, thể thao quần chúng; ưu tiên phát triển một số bộ môn thể thao thành tích cao có thế mạnh của tỉnh kết hợp với xây dựng hệ thống các sân, bãi tập, trung tâm huấn luyện và nhà thi đấu đa năng đạt chuẩn phục vụ luyện tập, thi đấu...

Tiếp tục đầu tư trang thiết bị kỹ thuật, hiện đại hóa, số hóa; nâng cao chất lượng hoạt động báo chí, phát thanh, truyền hình. Tăng cường công tác quản lý nhà nước trên lĩnh vực thông tin, truyền thông, nhất là internet, mạng xã hội để định hướng tư tưởng, dư luận xã hội”.

Để Nghị quyết số 80-NQ/TW đi vào thực tiễn đời sống, thiết nghĩ, Gia Lai cần triển khai thực hiện tốt những giải pháp sau:

Thứ nhất, cần xây dựng chương trình hành động cụ thể phù hợp với tinh thần nghị quyết.

Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam ra đời với mục tiêu xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đồng thời nhấn mạnh việc phát triển các ngành công nghiệp văn hóa. Chương trình hành động cụ thể của tỉnh Gia Lai cũng đã đề ra một số hoạt động trọng tâm cần thực hiện như triển khai thực hiện có hiệu quả Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa. Hình thành công nghiệp văn hóa, bảo tồn và phát huy các loại hình nghệ thuật truyền thống.

Đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị nhằm nâng cao chất lượng, sản phẩm văn hóa, hướng đến phát triển công nghiệp văn hóa trên địa bàn tỉnh. Đầu tư tu bổ, bảo tồn và phát huy giá trị các di sản, di tích lịch sử, văn hóa, dân tộc. Đẩy mạnh truyền thông số, ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong hoạt động truyền thông. Tổ chức các chiến dịch truyền thông về văn hóa, thể thao, du lịch…

Thứ hai là hoàn thiện thiết chế văn hóa và hạ tầng.

Việc hoàn thiện thiết chế văn hóa và hạ tầng (nhà văn hóa, bảo tàng, quảng trường, nhà rông, nhà hát...) là một trong những nhiệm vụ then chốt. Đó chính là “nơi trú ngụ” của các di sản văn hóa. Thiết chế văn hóa còn là nơi phục vụ nhu cầu giải trí, sáng tạo và nâng cao đời sống của người dân, qua đó khoảng cách hưởng thụ văn hóa giữa các vùng sẽ được thu hẹp, giúp đẩy lùi các tệ nạn xã hội và các tập tục lạc hậu.

Ngoài ra, hạ tầng văn hóa chính là cơ sở để phát triển du lịch và điều kiện để tổ chức các sự kiện văn hóa mang tầm quốc gia và quốc tế. Do đó, cần đầu tư mạnh mẽ các thiết chế, hạ tầng thông qua nhiều hình thức khác nhau từ sự đầu tư của Nhà nước đến việc xã hội hóa các nguồn lực. Có như vậy mới đủ tiềm lực cho xây dựng và phát triển văn hóa.

Thứ ba là số hóa và ứng dụng công nghệ trong bảo tồn di sản

Trong kỷ nguyên 4.0, văn hóa phải được "sống" trên không gian số để tiếp cận giới trẻ và du khách quốc tế. Số hóa các di tích lịch sử, không gian văn hóa cồng chiêng, võ cổ truyền Bình Định, nghệ thuật hát bội, bài chòi và các lễ hội truyền thống thông qua công nghệ VR 360 (thực tế ảo)… Lưu trữ dữ liệu di sản phi vật thể bằng cách ghi hình, ghi âm các bài dân ca, sử thi của người Jrai, Bahnar để lưu trữ vĩnh viễn và phục vụ người dân.

Thứ tư là đẩy mạnh phát triển "công nghiệp văn hóa"

Để đẩy mạnh phát triển "công nghiệp văn hóa" ở Gia Lai cần tập trung khai thác thế mạnh từ bản sắc văn hóa bản địa gắn với du lịch bền vững. Đẩy mạnh phát triển công nghiệp văn hóa nhằm biến kho tàng di sản đồ sộ thành nguồn lực kinh tế quan trọng, giúp xóa đói giảm nghèo và khẳng định vị thế địa phương trên bản đồ du lịch quốc tế. Nội dung trọng tâm của tỉnh là khai thác tối đa giá trị của không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên, di tích quốc gia đặc biệt Tây Sơn Thượng Đạo và quần thể di sản thiên nhiên Kon Hà Nừng.

Tỉnh tập trung vào các lĩnh vực mũi nhọn như du lịch văn hóa, nghệ thuật biểu diễn, ẩm thực bản địa và sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ (thổ cẩm, đan lát). Để thực hiện hiệu quả, tỉnh cần chuyên nghiệp hóa các lễ hội gắn với trải nghiệm thực tế của du khách; tiếp tục số hóa di sản và tăng cường quảng bá trên các nền tảng xuyên biên giới; ban hành chính sách ưu đãi để thu hút doanh nghiệp đầu tư vào hạ tầng văn hóa, đồng thời hỗ trợ nghệ nhân bản địa tham gia vào chuỗi cung ứng dịch vụ. Việc kết hợp chặt chẽ giữa "bảo tồn" và "khai thác thương mại" một cách văn minh sẽ là chìa khóa để công nghiệp văn hóa Gia Lai bứt phá trong thời gian tới.

Chư Đang Ya, nơi hội tụ vẻ đẹp thiên nhiên và bản sắc. Ảnh: Nguyễn Linh Vinh Quốc

Thứ năm là tăng cường hợp tác và quảng bá về văn hóa

Việc tăng cường hợp tác và quảng bá là yếu tố then chốt để Gia Lai đưa các giá trị bản sắc vươn tầm thế giới trong thời gian tới. Gia Lai sở hữu rất nhiều di sản văn hóa độc đáo như không gian văn hóa cồng chiêng và khu dự trữ sinh quyển Kon Hà Nừng, võ cổ truyền, bài chòi, hát bội, nhưng nguồn lực địa phương còn hạn chế. Hợp tác quốc tế giúp thu hút vốn đầu tư, học hỏi công nghệ quản lý du lịch hiện đại và tạo ra số lượng khách hàng ngoại quốc cao cấp, từ đó thúc đẩy kinh tế bền vững và nâng cao vị thế của tỉnh trên bản đồ văn hóa toàn cầu.

Để có sự hợp tác và quảng bá văn hóa được ra nước ngoài cần số hóa và truyền thông đa phương tiện: sản xuất các nội dung chất lượng cao bằng nhiều ngôn ngữ trên các nền tảng xuyên biên giới để tiếp cận du khách quốc tế; tổ chức sự kiện quốc tế như đăng cai các hội nghị, Festival văn hóa hoặc các giải thể thao quốc tế.

Quán triệt quan điểm Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị, việc khơi dậy và phát huy nguồn lực văn hóa ở Gia Lai có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, vừa là nền tảng tinh thần, vừa là động lực nội sinh, hệ điều tiết cho phát triển bền vững. Hệ giá trị văn hóa đặc sắc của Gia Lai có nhiều điều kiện thuận lợi để gắn bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa với phát triển kinh tế - xã hội.

Bên cạnh thực hiện các giải pháp nêu trên, đòi hỏi sự lãnh đạo thống nhất của Đảng, quản lý hiệu quả của Nhà nước và sự tham gia tích cực của các tầng lớp nhân dân. Phát huy nguồn lực văn hóa không chỉ góp phần xây dựng con người Gia Lai phát triển toàn diện, mà còn hiện thực hóa mục tiêu xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc trong kỷ nguyên mới.

HOÀNG THỊ YẾN