Bảo tồn văn hoá từ giữ nghề truyền thống

Giữ nghề cũng là giữ một phần ký ức văn hóa của cộng đồng. Ở thôn Tân Đồng 4, xã Trấn Yên, phụ nữ dân tộc Dao đang đưa nghề thêu, may thổ cẩm ra khỏi phạm vi gìn giữ trong gia đình, từng bước tổ chức học nghề, sáng tạo sản phẩm và phát triển sinh kế. Cách làm ấy tạo thêm sức sống cho nghề truyền thống, đồng thời mở hướng phát huy giá trị văn hóa thành nguồn lực phát triển ở cơ sở.

Câu lạc bộ “Phụ nữ dân tộc Dao bảo tồn và phát triển nghề truyền thống” hiện có 36 thành viên, duy trì sinh hoạt 2 buổi mỗi tháng. Đây không chỉ là nơi chị em gặp gỡ, trao đổi kinh nghiệm mà còn là không gian trao truyền kỹ thuật dệt, thêu thổ cẩm, cách phối màu, tạo hoa văn truyền thống.

Người biết nhiều hướng dẫn người biết ít, người có kinh nghiệm chỉ dạy kỹ năng cho người trẻ. Những sản phẩm được mang đến câu lạc bộ trở thành “bài học” trực quan để cùng xem, góp ý và hoàn thiện. Qua đó, các thành viên cùng học hỏi, từng bước nâng cao tay nghề.

Bà Lý Thị Hồng, 80 tuổi, là một trong những người gắn bó lâu năm với nghề truyền thống. Với bà, niềm vui là có nơi để chị em cùng gặp gỡ, hướng dẫn cách làm trang phục Dao.

“Tham gia câu lạc bộ tôi rất vui. Chị em đến nhà văn hóa cùng nhau học thêu, người biết chỉ cho người chưa biết, rồi cùng làm những bộ trang phục truyền thống của dân tộc. Nhờ vậy, chị em vừa biết thêm cách làm, vừa góp phần giữ gìn nét đẹp văn hóa của dân tộc”, bà Hồng chia sẻ.

Với những người gắn bó lâu năm, từng đường kim, mũi chỉ còn mang lại nguồn thu nhập. Bà Lý Thị Phòng cho biết, hằng ngày, bà làm áo truyền thống, địu, yếm, khăn và nhiều sản phẩm khác.

Giá trị của nghề truyền thống chỉ được duy trì lâu dài khi gắn với đời sống, tạo ra sản phẩm có giá trị sử dụng và từng bước hình thành thị trường. Khi nghề truyền thống góp phần tạo sinh kế, người dân có thêm động lực gắn bó, còn thế hệ trẻ có thêm cơ sở để học nghề, tiếp nối vốn văn hóa của cộng đồng và truyền lại cho các thế hệ mai sau.

Để nghề truyền thống thích ứng với nhu cầu hiện nay, các thành viên câu lạc bộ đang đa dạng hóa sản phẩm. Chị Đặng Thị Tấp - Phó Chủ nhiệm câu lạc bộ cho biết: “Ngoài các sản phẩm truyền thống, chị em đang làm thêm túi xách, ví, sản phẩm thổ cẩm, tranh thêu… Đồng thời, câu lạc bộ hướng tới quảng bá sản phẩm thông qua các trang mạng xã hội để sản phẩm được nhiều người biết đến, qua đó, nâng cao thu nhập cho các thành viên”.

Những sản phẩm mới tạo thêm không gian để hoa văn, kỹ thuật thêu truyền thống của người Dao hiện diện trong đời sống đương đại. Từ túi, ví, khăn đến tranh thêu, mỗi sản phẩm vừa đáp ứng nhu cầu sử dụng, vừa có thể trở thành quà tặng, sản phẩm lưu niệm, gắn với phát triển du lịch. Qua đó, giá trị văn hóa Dao được chuyển hóa thành những sản phẩm cụ thể, tiếp cận rộng hơn với cộng đồng và du khách. Điều đáng chú ý là các thành viên không chỉ chia sẻ cách làm mà còn trao đổi kinh nghiệm hoàn thiện sản phẩm và tìm đầu ra.

Qua những buổi sinh hoạt, chị em cùng tham khảo, chia sẻ, rút kinh nghiệm từ những sản phẩm đẹp hoặc được tiêu thụ tốt để tiếp tục hoàn thiện sản phẩm của mình. Cách làm này đang tạo sự kết nối giữa bảo tồn văn hóa và phát triển kinh tế. Nghề truyền thống được gìn giữ bằng chính đôi tay của những người phụ nữ Dao, còn giá trị của nghề được tiếp sức bằng những cách làm phù hợp với nhu cầu cuộc sống hôm nay.

Thông qua hoạt động của câu lạc bộ, những kỹ thuật dệt, thêu truyền thống được trao truyền cho nhiều thế hệ, góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa của đồng bào Dao. Cùng với đó, chúng tôi hỗ trợ giới thiệu, quảng bá và kết nối tiêu thụ sản phẩm để chị em có thêm việc làm, tăng thu nhập.

Bảo tồn nghề truyền thống vì thế không chỉ là giữ lại những kỹ thuật kết tinh từ nhiều thế hệ, mà còn là giữ sự kết nối giữa người già và người trẻ, giữa giá trị văn hóa và nhu cầu của cuộc sống hôm nay. Khi những người phụ nữ tiếp tục cầm kim, se chỉ, tạo nên những hoa văn quen thuộc, nghề truyền thống vẫn đang được gìn giữ và tiếp nối trong cộng đồng.

Giữ nghề từ đôi tay, nuôi nghề bằng sinh kế và trao truyền bằng trách nhiệm với văn hóa cộng đồng - cách làm ở Tân Đồng 4 cho thấy, khi giá trị truyền thống được đặt trong đời sống thực tại, nghề xưa vẫn tạo nên sức sống mới. Đó cũng là nền tảng để bản sắc dân tộc Dao được gìn giữ, lan tỏa và trở thành nguồn lực cho phát triển bền vững ở cơ sở.