Bảo vật quốc gia hơn 2.000 năm tuổi

Ngày 7/2, lãnh đạo Bảo tàng Nghệ An - Xô viết Nghệ Tĩnh cho biết, trong đợt công nhận Bảo vật quốc gia lần thứ 14, tỉnh Nghệ An có 2 hiện vật, nhóm hiện vật được công nhận, gồm bộ sưu tập trống đồng Làng Vạc và Bia Ma Nhai (Ma Nhai kỷ công bi văn).

Bộ sưu tập trống đồng Làng Vạc gồm 5 chiếc, hiện đang được lưu giữ, bảo quản tại bảo tàng. Đây đều là hiện vật gốc có niên đại từ thế kỷ III đến thế kỷ I trước Công nguyên, thuộc văn hóa Đông Sơn được phát hiện qua các cuộc khai quật khảo cổ học tại di tích Làng Vạc (phường Thái Hòa, tỉnh Nghệ An).

Cụ thể, trống Làng Vạc I cao 28 cm, nặng 11 kg, đường kính mặt 38 cm, trống Làng Vạc II cao 25,5 cm, nặng 10,6 kg, đường kính mặt 35 cm, trống Làng Vạc III cao 23,5 cm, nặng 5 kg, đường kính mặt 27,8 cm, trống Làng Vạc IV cao 48,5 cm, nặng 33,4 kg, đường kính mặt 55 cm, trống minh khí có đường kính mặt 6,5 cm, cao 5 cm, nặng 0,2 kg.

Hầu hết trống bị đập méo, chọc thủng mặt hoặc tang. Những dấu vết đó cho thấy đây không phải hư hại ngẫu nhiên, mà là hành vi nghi lễ có chủ đích, phản ánh tập tục “giết chết hiện vật” (ritual killing of objects) - một hiện tượng phổ biến trong phong tục mai táng của cư dân Đông Sơn.

Lãnh đạo Bảo tàng Nghệ An - Xô viết Nghệ Tĩnh cho biết những chiếc trống này đã được nhiều chuyên gia về văn hóa Đông Sơn nghiên cứu, đánh giá và nhận định đây là những chiếc trống Đông Sơn tiêu biểu còn tương đối nguyên vẹn, hoa văn trang trí phong phú, sắc nét.

Đến nay chưa có tổ chức hay cá nhân nào ở Việt Nam lưu giữ hoặc sở hữu hiện vật tương tự. Vậy nên, bộ sưu tập trống đồng Làng Vạc được xem là hiện vật độc bản, có giá trị rất lớn.

Tính độc đáo của bộ sưu tập còn thể hiện ở sự đa dạng loại hình, khi hội tụ cả hai dòng trống Đông Sơn cơ bản: trống thấp lưng choãi và trống cao lưng thẳng.

Không chỉ có giá trị nghệ thuật, bộ sưu tập trống đồng Làng Vạc còn là nguồn tư liệu quý giá để nghiên cứu đời sống vật chất, tinh thần và tín ngưỡng của người Việt cổ, thời văn hóa Đông Sơn.

Một hiện vật khác được công nhận Bảo vật quốc gia dịp này là Bia Ma Nhai (Ma Nhai Kỷ Công Bi Văn) tại xã Con Cuông (tỉnh Nghệ An).

Bảo vật quốc gia Bia Ma Nhai khắc năm Ất Hợi, niên hiệu Khai Hựu thứ 7 (1335), trên vách núi Trầm Hương, xã Con Cuông, tỉnh Nghệ An.

Bia Ma Nhai là hiện vật gốc, độc bản. Bia có bố cục hình chữ nhật, không viền, không trang trí hoa văn, gồm 14 dòng với 155 chữ Hán. Trung bình mỗi chữ rộng khoảng 10,5 cm, được xếp vào loại bia đá có chữ lớn nhất Việt Nam. Đây là tấm bia cổ thứ hai của cả nước, đồng thời là bia cổ nhất hiện còn lưu giữ tại khu vực miền Trung.

Dưới tấm Bia Ma Nhai là hang đá. Người dân địa phương đã lập bàn thờ, cử người tuần tra canh gác bảo vệ.

Trước đó, năm 2017, Nghệ An đã có 3 Bảo vật quốc gia, gồm: Muôi đồng cán tượng voi, Dao găm chuôi hình rắn ngậm chân voi và Hộp đựng xá lợi Nhạn Tháp.

Việc tiếp tục có thêm 2 hiện vật được công nhận trong đợt này khẳng định bề dày lịch sử - văn hóa đặc sắc của vùng đất Nghệ An, đồng thời nâng cao trách nhiệm bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa dân tộc.

Ngọc Tú