Bảo vệ dữ liệu cá nhân - Người dùng được và không được làm gì?

Sử dụng dữ liệu cá nhân, hiểu thế nào cho đúng?

Tuyên truyền nâng cao nhận thức của người dân về bảo vệ dữ liệu cá nhân là rất quan trọng. Ảnh: N.L

Trước đây, không ít người dùng chủ quan, sẵn sàng đăng tải hình ảnh các loại giấy tờ tùy thân, như căn cước công dân, vé máy bay, hay các thông tin cá nhân lên mạng, thì nay đã cẩn trọng hơn, có ý thức hơn trong việc kiểm soát thông tin đăng tải, biết che các thông tin nhạy cảm trên giấy tờ, hạn chế chia sẻ đầy đủ dữ liệu cá nhân.

Tuy nhiên, nhận thức của người dân về bảo vệ dữ liệu cá nhân lại chưa đồng đều. Ví dụ điển hình là clip một khách hàng có lời lẽ không đúng mực với lái xe được đăng tải trên mạng xã hội. Sau đó, khách hàng tố lái xe tự ý đưa thông tin của mình lên mạng và hãng xe buộc lái xe nghỉ việc. Theo ông Bạch Trọng Đức, Trưởng phòng Đào tạo và tuân thủ, Công ty cổ phần An ninh dữ liệu Việt Nam (VNDS), dưới góc độ quy định pháp luật, có 2 chủ thể dữ liệu cá nhân được phản ánh, gồm lái xe và khách hàng. Việc lái xe đăng tải video lên mạng xã hội thuộc hoạt động “xử lý dữ liệu cá nhân”. Theo Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, lái xe làm trái một số điều khoản nguyên tắc công khai. Trong trường hợp này, lái xe nên khiếu nại lên hãng trước và nếu đăng tải video thì che, làm mờ khuôn mặt của khách hàng, cắt ngắn video hoặc âm thanh.

Vụ việc nêu trên cũng được các chuyên gia đề cập tại hội thảo "Tuân thủ luật bảo vệ dữ liệu cá nhân - Những thách thức, rủi ro và giải pháp công nghệ" do Tạp chí Một thế giới vừa tổ chức. Theo ông Nguyễn Quang Đồng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu chính sách và Phát triển truyền thông (IPS - Hội Truyền thông số Việt Nam), gần 4.700 bạn đọc cho rằng lái xe đăng video có mặt khách là đúng, trong khi chỉ 1.790 người nhận định hành vi này là sai. Tỷ lệ này phần nào phản ánh một thực tế đáng lo ngại, nhiều người chưa nhận diện rõ đâu là hành vi xâm phạm dữ liệu cá nhân.

Những điều chủ thể dữ liệu cần lưu ý

Chuyên gia Bạch Trọng Đức. Ảnh: N.L

Vậy người dân (người dùng - chủ thể dữ liệu) cần lưu ý những vấn đề gì về việc bảo vệ dữ liệu cá nhân trên không gian mạng?

Chuyên gia Bạch Trọng Đức cho rằng, về quyền lợi, người dân có quyền kiểm soát dữ liệu cá nhân của mình. Mỗi cá nhân có quyền được biết dữ liệu của mình đang bị thu thập như thế nào, dùng vào mục đích gì; quyền đồng ý hoặc không đồng ý xử lý dữ liệu; quyền yêu cầu chỉnh sửa, xóa hoặc hạn chế sử dụng dữ liệu khi không còn cần thiết.

Ngoài ra, khi dữ liệu bị lộ, bị sử dụng sai mục đích, người dân có quyền hoặc yêu cầu tổ chức, cá nhân liên quan khiếu nại, tố cáo, khởi kiện cá nhân, tổ chức vi phạm.

Về những điều không được làm, người dân cần tránh các hành vi tự ý thu thập, mua bán, chia sẻ thông tin cá nhân của người khác khi chưa có sự đồng ý; đăng tải thông tin riêng tư của người khác lên mạng; sử dụng dữ liệu cá nhân để xúc phạm danh dự, uy tín hoặc phục vụ các mục đích trái pháp luật; hoạt động cho các mục đích khác thỏa thuận.

“Đây là những hành vi có thể bị xử phạt hành chính, thậm chí xử lý hình sự tùy theo mức độ. Đáng lưu ý, với hành vi mua bán dữ liệu cá nhân, người dân có thể bị phạt 1,5 tỷ đồng”, ông Đức nói.

Vấn đề nữa cần lưu ý là phải bảo vệ dữ liệu của mình và dữ liệu cá nhân cho người khác, mỗi người cũng cần nâng cao ý thức khi tham gia môi trường số, thận trọng khi cung cấp thông tin cá nhân cho các nền tảng, tổ chức. Kiểm tra kỹ nguồn gốc ứng dụng, chủ động sử dụng các biện pháp bảo mật như xác thực hai lớp, đặt mật khẩu mạnh và các cơ chế bảo vệ khác.

Từ tồn tại trong nhận thức của cộng đồng về bảo vệ dữ liệu cá nhân, ông Nguyễn Quang Đồng cho rằng, giải pháp quan trọng hàng đầu là đẩy mạnh truyền thông chính sách, giúp người dân hiểu rõ quyền và nghĩa vụ liên quan đến dữ liệu cá nhân.

Song song với đó, cần phổ biến các kỹ năng bảo vệ dữ liệu trong môi trường số, đặc biệt là khả năng nhận diện các hành vi thu thập, sử dụng dữ liệu không minh bạch.

Ông Nguyễn Quang Đồng cũng đề xuất, cơ quan nhà nước nhanh chóng xây dựng quy trình chuẩn, tăng cường minh bạch và thiết lập cơ chế giám sát, ứng phó sự cố dữ liệu. Việc thực thi hiệu quả các quy định về bảo vệ dữ liệu không chỉ là yêu cầu pháp lý, mà còn là điều kiện tiên quyết để củng cố niềm tin của người dân trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia.

Thông tin về việc xây dựng Nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân, Bộ Công an cho biết, đây là yêu cầu cấp thiết nhằm cụ thể hóa các quy định của Luật An ninh mạng năm 2025 và Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025.

Hai đạo luật này đã thiết lập khung pháp lý quan trọng trong quản lý, bảo vệ không gian mạng và dữ liệu cá nhân. Tuy nhiên để các quy định của luật được thực thi hiệu quả cần có cơ chế xử phạt hành chính cụ thể đối với các hành vi vi phạm.

Các hành vi như xâm phạm đời tư, thu thập và sử dụng trái phép dữ liệu cá nhân, vu khống, bôi nhọ danh dự, lừa đảo trực tuyến,… không chỉ gây thiệt hại về vật chất mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín, danh dự và tâm lý người bị hại. Khi có chế tài xử lý vi phạm cụ thể và đủ mạnh, người dân sẽ được bảo vệ tốt hơn, đồng thời góp phần nâng cao niềm tin và xây dựng môi trường số an toàn.

Việt Nga