Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng chính là bảo vệ niềm tin của nhân dân

Điều hành tọa đàm là Đại tá Lê Ngọc Long, Phó tổng biên tập Báo Quân đội nhân dân, Chủ tịch Liên chi Hội Nhà báo Báo Quân đội nhân dân. Tham dự tọa đàm là các nhà quản lý, chuyên gia, nhà khoa học, nhà báo uy tín: PGS, TS Đỗ Chí Nghĩa, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội; PGS, TS Phạm Minh Sơn, Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền; Thiếu tướng, PGS, TS Nguyễn Văn Sáu, Phó viện trưởng Viện Chiến lược và Lịch sử quốc phòng, Bộ Quốc phòng; nhà báo Ngô Minh Tuấn, Trưởng ban Xây dựng Đảng, Tạp chí Cộng sản; PGS, TS Đặng Thị Thu Hương, Phó hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội; nhà báo Đỗ Phú Thọ, Tổng biên tập Báo Cựu chiến binh Việt Nam; nhà báo Phạm Văn Xướng, Phó giám đốc Báo và PT-TH Hưng Yên.

Đồng chí Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam và các đại biểu dự tọa đàm.

Đông đảo các nhà báo, sinh viên báo chí và độc giả TP Hải Phòng đã tham dự tọa đàm.

Nhiều thách thức trong công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng

Mở đầu tọa đàm, Đại tá, nhà báo Lê Ngọc Long nhấn mạnh: Hơn một thế kỷ qua, báo chí cách mạng Việt Nam luôn đồng hành cùng dân tộc, gắn bó mật thiết với sự nghiệp cách mạng của Đảng và nhân dân. Báo chí không chỉ phản ánh hiện thực mà còn góp phần tạo dựng hiện thực; không chỉ truyền tải thông tin mà còn định hướng nhận thức, bồi đắp niềm tin và khơi dậy khát vọng phát triển đất nước. Ngày nay, báo chí tiếp tục giữ vai trò tiên phong trên mặt trận tư tưởng, văn hóa; lan tỏa các giá trị chân - thiện - mỹ; đấu tranh với cái xấu, cái sai và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Đại tá, nhà báo Lê Ngọc Long phát biểu.

Theo Đại tá, nhà báo Lê Ngọc Long: Bước vào thời đại số, cuộc đấu tranh tư tưởng đã có những thay đổi căn bản. Các thế lực thù địch đang tận dụng internet, mạng xã hội, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo để phát tán thông tin sai trái, xuyên tạc, kích động, chia rẽ và làm xói mòn niềm tin xã hội. Điều đáng lo ngại là nhiều luận điệu chống phá hiện nay không còn xuất hiện dưới dạng trực diện mà được ngụy trang dưới danh nghĩa phản biện, nghiên cứu học thuật, đấu tranh chống tiêu cực hoặc núp bóng các giá trị tiến bộ.

Từ thực tiễn bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới, Đại tá Lê Ngọc Long đã đặt một câu hỏi chung cho các diễn giả đó là: “Nếu chỉ ra một thách thức lớn nhất hiện nay đối với báo chí trong thực hiện nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, theo đồng chí đó là gì? Và nếu được chỉ ra một yêu cầu cấp thiết nhất đối với các tác phẩm báo chí bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng hiện nay, theo đồng chí đó là gì?”.

Trả lời câu hỏi đầu tiên, PGS, TS Đỗ Chí Nghĩa cho rằng: Lợi dụng sự bùng nổ thông tin của thời nay, các thế lực phản động, thù địch dùng mọi thủ đoạn không chỉ khiến người dân tin vào thông tin sai lệch mà là tạo ra tâm lý không còn tin vào bất cứ điều gì. Trong khi niềm tin của nhân dân chính là nguồn lực lớn nhất của quốc gia.

PGS, TS Đỗ Chí Nghĩa phát biểu.

Người dân còn phải đối diện với nhiều áp lực của cuộc sống khiến khả năng tập trung, tìm hiểu thấu đáo các vấn đề lớn của đất nước bị hạn chế. Điều này dẫn đến thách thức của báo chí là phải thu hút người dân quan tâm những vấn đề liên quan đến vận mệnh của đất nước, giúp xã hội bình tĩnh hơn, nhân văn hơn trước những biến động của đời sống. Báo chí phải giúp người dân hiểu được bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không phải là điều gì trừu tượng, mà thực chất chính là bảo vệ cuộc sống ấm no, hạnh phúc, bình an, bảo vệ xã hội phát triển dưới sự lãnh đạo của Đảng.

Thiếu tướng, PGS, TS Nguyễn Văn Sáu cho rằng sự bùng nổ của không gian mạng và các nền tảng số xuyên biên giới đã làm thay đổi hoàn toàn môi trường truyền thông. Bất kỳ ai cũng có thể trở thành người phát tán thông tin, trong khi báo chí chính thống vẫn phải tuân thủ quy trình kiểm chứng nghiêm ngặt.

Theo ông, các thế lực thù địch hiện nay đang tập trung khai thác những “vùng xám nhận thức” trong xã hội. Các thông tin sai trái thường không phủ nhận hoàn toàn sự thật mà lồng ghép, cắt ghép hoặc bóp méo một phần sự thật nhằm tạo ra nghi ngờ, từng bước tác động vào niềm tin của người dân.

Nhà báo Ngô Minh Tuấn phát biểu.

Đồng quan điểm, nhà báo Ngô Minh Tuấn cho rằng: Báo chí hiện nay đang phải cạnh tranh gay gắt với mạng xã hội trong việc thu hút công chúng. Báo chí có lợi thế về độ tin cậy, tính chính xác và khả năng kiểm chứng thông tin, song lại chịu áp lực về tốc độ. Trong khi báo chí cần thời gian xác minh, mạng xã hội có thể phát tán thông tin ngay lập tức, khiến công chúng tiếp cận các nguồn tin chưa được kiểm chứng trước khi báo chí chính thống lên tiếng. Theo nhà báo Ngô Minh Tuấn, bài toán lớn đặt ra là làm thế nào để kéo công chúng trở lại với những nguồn thông tin chính thống, đáng tin cậy.

PGS, TS Phạm Minh Sơn nhận diện 3 thách thức lớn với báo chí trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Thứ nhất là sự thay đổi căn bản của môi trường truyền thông với sự xuất hiện của mạng xã hội, các nền tảng xuyên biên giới và các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), khiến thông tin lan truyền nhanh chóng, đa chiều và khó kiểm soát. Thứ hai, các thế lực thù địch ngày càng tận dụng hiệu quả công nghệ để phát tán thông tin sai trái, xuyên tạc với phương thức ngày càng tinh vi. Thách thức thứ ba là tạo dựng niềm tin của công chúng, làm sao để công chúng tiếp cận được nguồn thông tin chính xác, chân thực của báo chí chính thống.

PGS, TS Phạm Minh Sơn cho rằng, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ là phản bác các quan điểm sai trái, mà còn phải chủ động cung cấp thông tin chính xác, xây dựng niềm tin của công chúng vào những thông tin mà báo chính thống cung cấp.

Nhà báo Đỗ Phú Thọ phát biểu.

Nhà báo Đỗ Phú Thọ nhìn nhận, việc thiếu thông tin phục vụ công tác đấu tranh, phản bác quan điểm sai trái, thù địch cũng là một khó khăn lớn đối với các cơ quan báo chí và các nhà báo hiện nay. Theo ông, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng bao gồm cả phòng ngự và tấn công, để hiệu quả thì yếu tố thông tin, dữ liệu đóng vai trò đặc biệt quan trọng.

Giữ vững giá trị cốt lõi của báo chí

Trước sự cạnh tranh thông tin của mạng xã hội, đặc biệt là sự phát tán, lan truyền với tốc độ chóng mặt của thông tin xấu độc, Đại tá, nhà báo Lê Ngọc Long gợi mở vấn đề đáng suy ngẫm rằng: “Mạng xã hội tạo ra sự kiện, còn báo chí xác nhận sự kiện”. Nhận định này phản ánh phần nào thực tế của môi trường truyền thông hiện nay, khi tốc độ lan truyền thông tin trên không gian mạng ngày càng nhanh, trong khi báo chí chính thống phải tuân thủ quy trình kiểm chứng chặt chẽ. Theo Đại tá, nhà báo Lê Ngọc Long: Điều đó đặt ra nhiều vấn đề cần làm rõ: “Liệu báo chí đang chậm hơn hay đang thận trọng hơn? Vai trò dẫn dắt dư luận của báo chí có đang bị thách thức? Trong thời đại mà bất kỳ ai cũng có thể sản xuất và phát tán thông tin, đâu là giá trị cốt lõi làm nên sức sống của báo chí cách mạng?

Thiếu tướng, PGS, TS Nguyễn Văn Sáu phát biểu.

Các diễn giả đều thừa nhận một thực tế là ở nhiều trường hợp báo chí chính thống đi sau mạng xã hội khi đề cập đến vấn đề “nóng” của đời sống xã hội. Điều nguy hiểm là thông tin xấu độc từ mạng xã hội xuất hiện như “đám cháy”, còn thông tin báo chí chính thống đôi khi chạy theo để “dập lửa”. Ở một số vụ việc cụ thể, khi thông tin xấu độc đã thẩm thấu trở thành một luồng dư luận xã hội, việc thay đổi suy nghĩ, nhận thức của công chúng trở nên khó khăn hơn. Tuy nhiên, theo Thiếu tướng, PGS, TS Nguyễn Văn Sáu: Không phải báo chí đang chậm hơn mạng xã hội mà thực chất là đang thận trọng hơn. Điều này xuất phát từ đặc điểm của báo chí là phải xác minh, thẩm định tin tức bởi báo chí là đại diện tiếng nói chính thống, khác với tiếng nói của thông tin trên mạng xã hội là tiếng nói của cá nhân. Sản phẩm báo chí phải thể hiện trách nhiệm xã hội, đạo đức nghề nghiệp; trong khi thông tin trên mạng xã hội bất chấp tất cả, chỉ cần tạo được sự chú ý của dư luận.

Do vậy, các diễn giả cho rằng: Báo chí sẽ phải giải bài toán thách thức lớn là phải vừa đưa tin chính xác trong khi lại phải đẩy nhanh tốc độ xuất bản; vừa phải có nội dung hấp dẫn, sinh động song vừa giữ vững định hướng chính trị, đảm bảo tính nhân văn. Với đề tài bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, theo nhà báo Đỗ Phú Thọ, đòi hỏi người làm báo phải thực sự yêu nghề, có phông kiến thức sâu rộng, có kinh nghiệm làm nghề, khi cần sẽ sử dụng ngòi bút của mình để luận chiến.

PGS, TS Đỗ Chí Nghĩa cho rằng: Báo chí cần khai thác nội dung độc quyền, hấp dẫn. Lấy dẫn chứng từ một số tác phẩm phóng sự điều tra công phu, tạo được tiếng vang dư luận thời gian qua, PGS, TS Đỗ Chí Nghĩa khẳng định mạng xã hội không thể thay thế báo chí. Và trong nhiều trường hợp, báo chí không nhất thiết phải chạy theo mạng xã hội để cạnh tranh thông tin.

PGS, TS Phạm Minh Sơn phát biểu.

Có cùng quan điểm kể trên, PGS, TS Phạm Minh Sơn cho rằng: Báo chí không đặt mình vào thế đi sau nếu quá chú trọng xác nhận đúng hay sai. Đây không phải là chức năng lớn nhất của báo chí. Xác nhận đúng hay sai, phản bác thông tin xấu độc là cần thiết nhưng đây chỉ là một nhiệm vụ của báo chí, cụ thể hơn chống thông tin xấu độc. Báo chí còn phải “xây”, đó chính là chủ động xây dựng thông tin tích cực, “lấy cái đẹp dẹp cái xấu”. “Lợi thế cạnh tranh cốt lõi của báo chí không nằm ở tốc độ đơn thuần, mà nằm ở tính xác thực, trách nhiệm xã hội, tính nhân văn và khả năng dẫn dắt dư luận trên cơ sở sự thật”, PGS, TS Phạm Minh Sơn nhấn mạnh.

Kết hợp hài hòa giữa lý luận và thực tiễn

Đi sâu vào vấn đề để có một sản phẩm báo chí bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng hấp dẫn, thuyết phục, Đại tá, nhà báo Lê Ngọc Long đặt câu hỏi cho PGS, TS Đỗ Chí Nghĩa: “Theo đồng chí, một tác phẩm báo chí bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng cần được hiểu như thế nào?”.

Trả lời câu hỏi mà PGS, TS Đỗ Chí Nghĩa thừa nhận là thú vị nhưng rất khó, ông cho rằng cuộc sống sinh động, báo chí cần đi vào người thật việc thật. Những nguyên lý căn cốt của Chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh cố nhiên vẫn phải bảo vệ nếu các thế lực tìm cách phủ định, bôi nhọ, hạ thấp giá trị. Song việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng cần hướng đến đời sống, đến những vấn đề sát sườn, gắn bó với người dân. “Phản bác cái sai là yêu cầu cấp bách; nhưng xây dựng niềm tin mới là mục tiêu căn bản, lâu dài của báo chí cách mạng”, PGS, TS Đỗ Chí Nghĩa nhấn mạnh.

Quang cảnh tọa đàm.

Bổ sung thêm ý kiến của PGS, TS Đỗ Chí Nghĩa, nhà báo Ngô Minh Tuấn cho rằng: Một tác phẩm báo chí bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng cần kết hợp hài hòa giữa lý luận với thực tiễn. Nếu bài viết thể hiện quá hàn lâm thì độc giả tiếp nhận sẽ bị thu hẹp trong giới nghiên cứu, những người làm công tác lý luận. Tác phẩm báo chí cần thể hiện bằng ngôn ngữ đời sống, tạo sự gần gũi với công chúng. Nhà báo Ngô Minh Tuấn nhấn mạnh: Đại hội XIV đã bổ sung bảo vệ nền tảng tư tưởng còn có nhiệm vụ bảo vệ lý luận về đường lối đổi mới. Cho nên, báo chí cần phản ánh thành tựu trong thực hiện đường lối đổi mới dưới sự lãnh đạo của Đảng.

Các diễn giả khác tham dự tọa đàm đều nhấn mạnh: Các cơ quan báo chí cần quán triệt và thực hiện đúng tinh thần chỉ đạo của Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22-10-2018 của Bộ Chính trị về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới, đó là: "Xây là cơ bản, lâu dài; chống là quan trọng, cấp bách". Bên cạnh các tác phẩm phản bác trực diện, những phóng sự, ký sự, điều tra, chân dung điển hình tiên tiến hay các câu chuyện truyền cảm hứng về sự phát triển của đất nước cũng chính là những "viên gạch" bền vững xây dựng niềm tin xã hội.

Kết luận về vấn đề này, Đại tá, nhà báo Lê Ngọc Long nhấn mạnh: Một tác phẩm báo chí thực sự có giá trị không chỉ giúp người đọc hiểu đúng mà còn giúp người đọc tin hơn, yêu hơn và có trách nhiệm hơn với đất nước. Sức mạnh lớn nhất của báo chí cách mạng không chỉ nằm ở khả năng phản bác cái sai mà còn ở khả năng khơi dậy niềm tin, truyền cảm hứng và quy tụ lòng người.

AI không thể thay thế tài năng, tâm huyết của nhà báo cách mạng

Trước sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI), đặc biệt là trí tuệ nhân tạo tạo sinh, đặt ra hàng loạt vấn đề đối với báo chí; trong đó có thực hiện nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Thiếu tướng, PGS, TS Nguyễn Văn Sáu khẳng định: AI thực sự đã trở thành một vũ khí mới trong cuộc chiến thông tin. Điều quan trọng là sử dụng AI như thế nào và vào mục đích gì? AI tự thân không phải là mối đe dọa, AI là công cụ và phải cần con người để sử dụng. Cho nên cần có thái độ bình tĩnh, khoa học khi nhìn nhận, sử dụng AI vào trong đời sống. Với lĩnh vực báo chí, người làm báo nhất thiết phải thể hiện bản lĩnh, trí tuệ khi sử dụng AI vào trong công việc.

PGS, TS Đặng Thu Hương phát biểu.

Từ góc nhìn của những người làm công tác đào tạo báo chí, PGS, TS Đặng Thu Hương thừa nhận sự xuất hiện của AI khiến công tác đào tạo báo chí gặp nhiều áp lực hơn, trở nên khó khăn hơn. Đào tạo báo chí không thể xa rời đào tạo đạo đức báo chí, nâng cao trách nhiệm xã hội, ý thức chính trị. Tuy nhiên phương pháp đào tạo phải thay đổi là chuyển từ truyền thụ kiến thức sang đào tạo năng lực cho người học. Đào tạo báo chí không hạn chế AI nhưng cần hướng dẫn người học sử dụng AI đúng mục đích, liêm chính trong học thuật.

Nhà báo Phạm Văn Xướng phát biểu.

Từ thực tiễn hoạt động báo chí địa phương, nhà báo Phạm Văn Xướng cho rằng: Trong thời gian tới, rất khó dự đoán công nghệ báo chí truyền thông sẽ phát triển như thế nào. Công nghệ có thể thay đổi phương thức làm báo, nhưng sự thật, trách nhiệm xã hội, đạo đức nghề nghiệp và bản lĩnh chính trị vẫn là những giá trị cốt lõi làm nên sức sống của báo chí cách mạng Việt Nam. Nếu xem AI là công cụ thì người làm báo cần tích cực, chủ động sử dụng AI để làm tốt hơn nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Qua các ý kiến trao đổi, Đại tá, nhà báo Lê Ngọc Long nhấn mạnh: Công nghệ có thể thay đổi phương thức làm báo, nhưng không thể thay thế những giá trị cốt lõi của báo chí cách mạng. AI có thể hỗ trợ con người xử lý dữ liệu, nhưng không thể thay thế bản lĩnh chính trị. AI có thể tạo ra nội dung, nhưng không thể thay thế trách nhiệm xã hội. AI có thể mô phỏng ngôn ngữ, nhưng không thể thay thế trái tim, nhân cách và khát vọng phụng sự của người làm báo cách mạng. Bởi lẽ, điều làm nên niềm tin của công chúng không chỉ là công nghệ, mà trước hết là sự thật và trách nhiệm.

Đại tá, nhà báo Lê Ngọc Long phát biểu kết luận tọa đàm.

Trước gợi ý của người chủ trì thảo luận là gửi thông điệp hành động tới đội ngũ những người làm báo Việt Nam về nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong giai đoạn hiện nay, các diễn giả nhấn mạnh: Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là cuộc chiến không có tiếng súng, rất cam go; đòi hỏi người làm báo phải nâng cao bản lĩnh chính trị, nắm vững chủ trương đường lối của Đảng, am tường sự phát triển của công nghệ làm báo. Các cơ quan báo chí cần quan tâm, đầu tư đến nhiệm vụ quan trọng này để góp phần nuôi dưỡng, xây dựng đội ngũ những người làm báo “vừa hồng, vừa chuyên”. Đối với sản phẩm báo chí bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng cần lan tỏa cái đúng, cái đẹp; bên cạnh giàu sức lý luận cần có hơi thở của cuộc sống, nói tiếng nói của người dân để người dân tin tưởng vào báo chí, cũng là tin tưởng vào Đảng, Nhà nước. Người làm báo phải thực sự nói điều mình tin để mọi người tin điều mình nói. Nhà báo phải xây đắp niềm tin cho chính mình.

Sau gần hai giờ trao đổi sôi nổi, trách nhiệm và tâm huyết, tọa đàm này đã cung cấp nhiều góc nhìn sâu sắc cả về lý luận và thực tiễn. Đại tá, nhà báo Lê Ngọc Long đã kết luận về một số nhận thức chung quan trọng:

Thứ nhất, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng hôm nay không đơn thuần là phản bác cái sai. Quan trọng hơn, đó là quá trình củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ xã hội chủ nghĩa.

Thứ hai, trong môi trường truyền thông số, báo chí muốn giữ vai trò dẫn dắt dư luận xã hội thì phải đổi mới mạnh mẽ cả về tư duy, công nghệ và phương thức truyền tải. Nhanh nhưng phải đúng. Hiện đại nhưng phải nhân văn. Hấp dẫn nhưng phải chuẩn mực.

Thứ ba, mỗi tác phẩm báo chí có giá trị không chỉ là một sản phẩm truyền thông mà còn là một "viên gạch" góp phần xây dựng nền tảng tinh thần của xã hội.

Một tác phẩm báo chí chân thực, thuyết phục và giàu tính nhân văn có sức lan tỏa niềm tin mạnh mẽ hơn bất kỳ khẩu hiệu nào. Điều đó cũng cho thấy bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ được thực hiện bằng các tác phẩm phản bác trực diện, mà còn bằng những tác phẩm lan tỏa giá trị tốt đẹp của chế độ, khơi dậy lòng yêu nước, tinh thần cống hiến và khát vọng phát triển đất nước.

Thứ tư, trí tuệ nhân tạo vừa là cơ hội, vừa là thách thức đối với báo chí. AI có thể hỗ trợ người làm báo trong nhiều công đoạn, nhưng không thể thay thế bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội của người làm báo.

Thứ năm, xây dựng đội ngũ nhà báo trong thời đại số đòi hỏi sự kết hợp hài hòa giữa bản lĩnh chính trị vững vàng, trình độ nghiệp vụ hiện đại và năng lực làm chủ công nghệ.

Đại biểu tham dự tọa đàm.

Đại tá, nhà báo Lê Ngọc Long nhấn mạnh: Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng chính là bảo vệ niềm tin của nhân dân. Và niềm tin ấy không được xây dựng bằng những khẩu hiệu trừu tượng, mà được bồi đắp hằng ngày bằng những tác phẩm báo chí chân thực, thuyết phục, nhân văn và giàu sức lan tỏa trong đời sống xã hội.