Bảo vệ quyền lợi người lao động trong các đơn vị nợ bảo hiểm xã hội

Người lao động chịu nhiều thiệt thòi vì đơn vị nợ bảo hiểm

Bảo hiểm xã hội (BHXH), bảo hiểm y tế (BHYT) là những chính sách an sinh xã hội quan trọng của Đảng và Nhà nước, góp phần bảo đảm cuộc sống cho người lao động khi gặp rủi ro hoặc hết tuổi lao động.

Chắc chắn mình đã có khoảng 12 năm tham gia BHXH bắt buộc, nhưng khi làm thủ tục chốt quá trình đóng BHXH tại cơ quan BHXH cơ sở Long Biên, anh Nguyễn Lương Trung (phường Thạch Bàn, Hà Nội) mới bất ngờ phát hiện thời gian tham gia của mình chỉ được ghi nhận 6 năm 6 tháng. Hơn 5 năm làm việc tại một công ty xây dựng trước đó không được tính do doanh nghiệp nợ tiền BHXH trong thời gian dài.

Vì công ty đã ngừng hoạt động, việc truy đóng gần như không thể thực hiện, khiến quyền lợi của anh Trung bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Tuy nhiên, anh Trung chỉ là một trong nhiều trường hợp người lao động chịu thiệt thòi khi doanh nghiệp chậm đóng hoặc nợ đóng BHXH, BHYT.

BHXH cơ sở Long Biên và BHXH cơ sở Gia Lâm bàn phương án phối hợp với Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 5 để đôn đốc, thu hồi nợ BHXH, bảo đảm quyền lợi người lao động. Ảnh: B.Duy

Theo BHXH thành phố Hà Nội, tính đến hết tháng 5-2026, tình trạng chậm đóng BHXH, BHYT, bảo hiểm thất nghiệp tuy đã được kiểm soát nhưng vẫn còn ở mức cao với số tiền chậm đóng BHXH phải tính lãi gần 1.970 tỷ đồng. Trong đó, nhiều đơn vị nợ số tiền lớn và kéo dài nhiều năm, điển hình như: Công ty cổ phần Anh ngữ APAX nợ 75 tháng với số tiền hơn 65,4 tỷ đồng; Công ty cổ phần LILAMA3 nợ 131 tháng với số tiền hơn 49,8 tỷ đồng; Công ty cổ phần Cầu 12 nợ 106 tháng với số tiền gần 30 tỷ đồng…

Thực tế cho thấy, khi doanh nghiệp chậm đóng hoặc nợ BHXH kéo dài, người lao động là đối tượng chịu ảnh hưởng trực tiếp nhất. Nhiều trường hợp gặp khó khăn khi giải quyết các chế độ ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp hoặc thất nghiệp. Đặc biệt, khi chấm dứt hợp đồng lao động hoặc chuyển sang đơn vị mới, người lao động có thể không được xác nhận đầy đủ quá trình tham gia BHXH để làm căn cứ hưởng các chế độ theo quy định.

Đáng lo ngại, không ít người lao động chỉ phát hiện doanh nghiệp nợ BHXH khi làm thủ tục hưởng chế độ hoặc nghỉ việc. Trong khi đó, phần tiền đóng BHXH đã được doanh nghiệp khấu trừ từ tiền lương hằng tháng của người lao động nhưng không được nộp đầy đủ vào quỹ BHXH. Đây là vấn đề cần được xử lý quyết liệt nhằm bảo đảm quyền lợi chính đáng của người lao động và giữ vững tính bền vững của hệ thống an sinh xã hội.

Tăng cường giải pháp bảo đảm quyền lợi người lao động

Chia sẻ về hệ lụy của tình trạng chậm đóng, nợ đóng BHXH, BHYT hiện nay, ông Vũ Đức Thuật, Phó Giám đốc BHXH thành phố Hà Nội cho biết, việc không đăng ký tham gia hoặc chậm đóng BHXH không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người lao động mà còn là hành vi vi phạm pháp luật. Tùy theo mức độ, tính chất vi phạm, doanh nghiệp có thể bị xử phạt hành chính, thậm chí bị xem xét xử lý hình sự theo quy định hiện hành.

Để giảm thiểu tình trạng nợ đọng BHXH kéo dài, thời gian qua, BHXH thành phố Hà Nội đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trong đó, chú trọng công tác tuyên truyền, phổ biến chính sách pháp luật nhằm nâng cao ý thức chấp hành của người sử dụng lao động, giúp người lao động hiểu rõ quyền và trách nhiệm của mình. Cùng với việc gửi văn bản đôn đốc, nhắc nhở, cơ quan BHXH còn mời các đơn vị lên làm việc, ký cam kết khắc phục một phần hoặc toàn bộ số tiền nợ. Bên cạnh đó, cơ quan BHXH tăng cường đối thoại trực tiếp với các doanh nghiệp chậm đóng để nắm bắt khó khăn, vướng mắc và tìm giải pháp tháo gỡ phù hợp.

Lãnh đạo BHXH thành phố khẳng định sẽ phối hợp chặt chẽ với Viện Kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội triển khai các giải pháp giảm tỷ lệ nợ đóng BHXH. Ảnh: B.Duy

Công tác thanh tra, kiểm tra chuyên ngành cũng được đẩy mạnh nhằm kịp thời phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm. Chỉ riêng trong tháng 4-2026, BHXH thành phố đã ban hành quyết định kiểm tra tại 129 đơn vị sử dụng lao động. Lũy kế 4 tháng đầu năm 2026, cơ quan BHXH đã ban hành quyết định kiểm tra tại 218 đơn vị sử dụng lao động, cơ sở khám chữa bệnh và đơn vị trực thuộc.

Cũng trong tháng 4-2026, BHXH thành phố đã thực hiện 39 cuộc kiểm tra chuyên ngành. Kết quả cho thấy, số tiền chậm đóng tại thời điểm ban hành quyết định kiểm tra là gần 639 triệu đồng; đến thời điểm thông qua biên bản kiểm tra, các đơn vị đã khắc phục được hơn 366 triệu đồng.

Có thể thấy, với những quy định mới của Luật BHXH năm 2024 cùng sự vào cuộc quyết liệt của các cơ quan chức năng, quyền lợi của người lao động đang được bảo vệ ngày càng tốt hơn. Tuy nhiên, để bảo vệ quyền lợi của bản thân, mỗi người lao động cũng cần nâng cao nhận thức và chủ động theo dõi quá trình tham gia BHXH của mình.

“Người lao động nên thường xuyên kiểm tra thông tin đóng BHXH hằng tháng qua ứng dụng VssID - BHXH số. Khi phát hiện doanh nghiệp chậm đóng hoặc nợ đóng BHXH, cần chủ động phản ánh với cơ quan BHXH hoặc tổ chức Công đoàn để được hỗ trợ, bảo vệ quyền lợi theo quy định của pháp luật’’, ông Vũ Đức Thuật khuyến cáo.

Từ góc độ đơn vị đại diện người lao động, ông Nguyễn Văn Ngọc, Ủy viên Ủy ban Kiểm tra Liên đoàn Lao động thành phố cho biết: Tổ chức Công đoàn thường xuyên phối hợp với các cơ quan chức năng tuyên truyền, vận động người sử dụng lao động thực hiện đầy đủ quy định về BHXH, BHYT đối với người lao động; đồng thời giám sát việc thực hiện chính sách bảo hiểm tại doanh nghiệp. Khi quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động bị xâm phạm, Công đoàn sẽ kiên quyết bảo vệ, kể cả đại diện tập thể người lao động khởi kiện ra tòa án theo quy định của pháp luật.

“Tổ chức Công đoàn kiến nghị UBND thành phố chỉ đạo UBND các xã, phường tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, tập trung vào các doanh nghiệp trốn đóng, chậm đóng và nợ đọng BHXH, BHYT; từ đó có biện pháp đủ mạnh để buộc các doanh nghiệp phải tuân thủ pháp luật, thậm chí đề nghị xử lý hình sự đối với những doanh nghiệp cố tình chây ỳ”, ông Nguyễn Văn Ngọc kiến nghị.