Bảo vệ sức khỏe lao động tự do ngoài trời trong bối cảnh biến đổi khí hậu

Quang cảnh hội thảo. Ảnh: Mai Hoa

Nguy cơ về sức khỏe do áp lực "nghỉ làm là mất thu nhập"

Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS.TS Nguyễn Thị Xuyên, Chủ tịch Tổng hội Y học Việt Nam chia sẻ: Hiện nay, tại Việt Nam, ước tính có khoảng 33 triệu lao động phi chính thức, chiếm hơn 50% tổng số người lao động. Nhóm lao động phi chính thức/tự do gồm nhiều nhóm người như: Bán hàng rong, xe ôm/giao hàng, xây dựng, vệ sinh, thu gom phế liệu, bốc vác, nông/ngư nghiệp. Biến đổi khí hậu không những gây thiệt hại về kinh tế mà còn ảnh hưởng rất lớn tới sức khỏe, nhất là sức khỏe của những người lao động tự do ngoài trời.

PGS.TS Nguyễn Thị Xuyên, Chủ tịch Tổng hội Y học Việt Nam phát biểu. Ảnh: Mai Hoa

Với sự hỗ trợ của Viện Nghiên cứu xã hội Quốc gia Vương quốc Anh - NatCen và Quỹ Wellcome Trurst, Tổng hội Y học Việt Nam phối hợp với Viện Light, Viện Y học Ứng dụng Việt Nam nghiên cứu đề tài: “Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đối với sức khỏe của người lao động tự do làm việc ngoài trời tại một số thành phố lớn ở Việt Nam”, nhằm xác định và mô tả các chính sách lao động, y tế, khí hậu và môi trường hiện hành ở Việt Nam có liên quan đến sức khỏe của người lao động tự do ngoài trời trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

Các đại biểu tham gia hội thảo. Ảnh: Mai Hoa

Nghiên cứu do Tổng hội Y học Việt Nam chủ trì, triển khai từ tháng 4-2024 đến tháng 8-2026 trên diện rộng tại 4 thành phố lớn gồm Hà Nội, Đà Nẵng, thành phố Hồ Chí Minh và Cần Thơ.

Khảo sát định lượng trên 1.208 lao động tự do thuộc 4 nhóm nghề đặc trưng (bán hàng rong/vé số, xe ôm/giao hàng, bốc vác/vận chuyển, lao động xây dựng), khảo sát định tính với 124 đại diện tham gia phỏng vấn sâu, cho thấy thực trạng đáng lo ngại về mức độ phơi nhiễm và tổn thương sức khỏe.

Cụ thể, 68,5% người lao động gặp triệu chứng cơ - xương - khớp ngay sau ngày làm việc trong tháng gần nhất; 23,7% gặp vấn đề hô hấp; 13,1% có biểu hiện về da và 12,2% mắc bệnh tiêu hóa. Đáng chú ý, yếu tố sức khỏe tâm thần chưa được quan tâm đúng mức khi có tới 32,8% ghi nhận biểu hiện lo âu và 17,8% chịu áp lực căng thẳng (stress) từ nhẹ đến rất nặng.

Nghiên cứu cũng chỉ ra nghịch lý: Dù 89,4% người lao động nhận biết thời tiết thay đổi cực đoan và 86,1% rất quan tâm đến biến đổi khí hậu, nhưng chỉ có 19,1% có khả năng ngừng làm việc khi nắng nóng gay gắt và 1,4% có thể chuyển sang công việc ít chịu ảnh hưởng hơn. Áp lực "nghỉ làm là mất thu nhập" buộc họ phải tiếp tục phơi nhiễm dưới thời tiết khắc nghiệt.

Tăng cường kết nối hệ thống chính sách

Trình bày kết quả rà soát chính sách, TS Trương Hồng Sơn, Viện trưởng Viện Y học ứng dụng Việt Nam - VIAM nhận định, cần có thêm các chính sách tích hợp đồng thời cả 3 nội dung: Thích ứng biến đổi khí hậu, bảo vệ sức khỏe nghề nghiệp và an sinh xã hội cho lao động tự do ngoài trời.

TS.BS Nguyễn Thu Giang, Chủ tịch Hội đồng khoa học Viện LIGHT, Đại diện Ban quản lý nghiên cứu chia sẻ tại hội thảo. Ảnh: Mai Hoa

Nêu rõ tầm quan trọng của việc chuyển đổi cách tiếp cận, TS.BS Nguyễn Thu Giang, Chủ tịch Hội đồng khoa học Viện LIGHT, Đại diện Ban quản lý nghiên cứu nhận định: Cần chuyển từ cách tiếp cận giải quyết vấn đề đơn lẻ sang cách tiếp cận tích hợp giao điểm giữa biến đổi khí hậu, y tế, an toàn vệ sinh lao động và an sinh xã hội. Chúng ta có nhiều chính sách an sinh xã hội ưu việt, nhưng các hệ thống sẵn có cần kết nối với nhau hiệu quả hơn. Nhận diện rõ lao động tự do ngoài trời trong chính sách chính là bước đầu tiên để đưa các cơ chế bảo vệ đến tận nơi họ sống và làm việc.

Từ các bằng chứng khoa học thu được, nhóm nghiên cứu và các đại biểu khuyến nghị cần đưa lao động tự do làm việc ngoài trời vào danh mục nhóm dễ bị tổn thương cần ưu tiên trong các chiến lược quốc gia về thích ứng biến đổi khí hậu và y tế dự phòng. Cùng với đó, một số ý kiến đề xuất thí điểm mô hình "Trạm y tế thích ứng biến đổi khí hậu và thân thiện với lao động tự do" tại các tuyến xã/phường.

TS Trương Hồng Sơn, Viện trưởng Viện Y học ứng dụng Việt Nam trao đổi tại Hội thảo. Ảnh: Minh Thu

Ngoài ra, cần bố trí các điểm nghỉ tránh nắng/mưa, nước uống miễn phí và sơ cứu ban đầu tại các khu vực tập trung đông lao động ngoài trời như chợ, bến xe, công trình, điểm tập kết giao hàng. Đặc biệt, tiếp tục cung cấp các chương trình đào tạo kỹ năng ngắn hạn, hỗ trợ chuyển đổi việc làm sang các ngành nghề ít chịu rủi ro thời tiết cho những lao động cao tuổi hoặc suy giảm sức khỏe; ban hành hướng dẫn bảo vệ sức khỏe nghề nghiệp đặc thù theo từng vùng thiên tai (sốc nhiệt, ô nhiễm, ngập lụt)...