Bảo vệ tài sản số - Bài 1: Chặn dòng tiền lừa đảo qua ngân hàng

Mỗi cán bộ, giao dịch viên ngân hàng không chỉ thực hiện nghiệp vụ an toàn mà còn đóng vai trò “lá chắn” bảo vệ tài sản khách hàng.

Bài 1: Chặn dòng tiền lừa đảo qua ngân hàng

Theo các chuyên gia kinh tế, giải pháp truy vết, chặn khẩn cấp dòng tiền lừa đảo đang được thí điểm, hướng tới mở rộng toàn hệ thống ngân hàng trong quý I/2027. Cơ chế phối hợp liên ngành được kỳ vọng rút ngắn thời gian phản ứng, tăng khả năng bảo vệ tài sản người dân trước thủ đoạn chuyển tiền qua nhiều tài khoản.

Rút ngắn khoảng trễ trong truy vết dòng tiền

Một giao dịch chuyển tiền chỉ mất vài giây, trong khi việc phát hiện dấu hiệu lừa đảo, xác minh và phối hợp xử lý có thể mất nhiều thời gian hơn. Trong khoảng trễ đó, tiền có thể đã được chuyển qua nhiều tài khoản ở các ngân hàng khác nhau.

Ông Hoàng Minh Tiến, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

Tại Diễn đàn An ninh tài chính số Việt Nam 2026, ông Hoàng Minh Tiến, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, cho biết các vụ lừa đảo tài chính thường liên quan đến nhiều tổ chức tín dụng. Một ngân hàng có thể phát hiện dấu hiệu bất thường ở tài khoản do mình quản lý. Khi tiền chuyển sang ngân hàng khác, thông tin cần được tiếp nối kịp thời để các bên theo dõi dòng tiền và can thiệp trước khi tiền bị phân tán.

Theo ông Tiến, thực hiện Kế hoạch phối hợp số 513, Ngân hàng Nhà nước và Bộ Công an thống nhất triển khai giải pháp truy vết, ngăn chặn khẩn cấp dòng tiền tại phần lớn ngân hàng thương mại lớn trong năm 2026, tiến tới mở rộng ra toàn hệ thống trong quý I/2027. Việc kết nối các ngân hàng nhằm rút ngắn thời gian từ lúc phát hiện dấu hiệu lừa đảo đến khi có thể can thiệp.

Đại tá Nguyễn Bá Sơn, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Bộ Công an, cho biết tài chính - ngân hàng là một trong những lĩnh vực tội phạm mạng thường nhắm tới. Năm 2025, lực lượng chức năng ghi nhận hơn 500.000 hoạt động tấn công mạng vào các hệ thống thông tin.

Riêng nửa đầu năm 2026, lực lượng chức năng ghi nhận gần 1.000 vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng, gây thiệt hại hàng nghìn tỷ đồng. Theo ông Sơn, các đối tượng đang tận dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để rút ngắn thời gian dò tìm lỗ hổng, đồng thời gia tăng các hình thức gian lận trong thanh toán.

Đại tá Nguyễn Bá Sơn cho biết ngành tài chính - ngân hàng vừa cung cấp nguồn lực cho nền kinh tế, vừa thúc đẩy phát triển các phương thức thanh toán và dịch vụ số.

Theo ông Hoàng Minh Tiến, trong 8 tháng đầu năm 2026, ngành ngân hàng ghi nhận hơn 21 tỷ giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt, tổng giá trị trên 260 triệu tỷ đồng. Tại nhiều tổ chức tín dụng, giao dịch qua kênh số chiếm hơn 95%. Với quy mô này, việc chia sẻ dữ liệu rủi ro giúp các ngân hàng có thêm căn cứ nhận diện giao dịch đáng ngờ và cảnh báo khách hàng kịp thời.

Ở cấp toàn ngành, Hệ thống thông tin hỗ trợ quản lý, giám sát và phòng ngừa rủi ro gian lận trong hoạt động thanh toán (SIMO) hỗ trợ việc chia sẻ thông tin này. Theo ông Tiến, đến tháng 10/2026, sau khoảng một năm vận hành, SIMO đã phát cảnh báo đến 5,8 triệu lượt khách hàng. Gần 1,9 triệu lượt khách hàng đã tạm dừng hoặc hủy giao dịch sau cảnh báo, với tổng giá trị gần 7.200 tỷ đồng. Số liệu phản ánh giá trị giao dịch được tạm dừng hoặc hủy tại thời điểm cảnh báo. Việc nhận được thông tin ngay lúc chuyển tiền giúp khách hàng có thêm thời gian kiểm tra trước khi quyết định tiếp tục.

Phòng ngừa từ công nghệ đến từng giao dịch

Từ cơ chế phối hợp chung, các ngân hàng đang bổ sung công cụ bảo vệ trên kênh giao dịch. Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam (Agribank) triển khai AgriNotify để cảnh báo tài khoản nghi ngờ gian lận ngay khi khách hàng chuyển tiền. Hệ thống đối chiếu thông tin người nhận với dữ liệu của cơ quan chức năng và dữ liệu nội bộ, hiển thị cảnh báo theo mức độ rủi ro. Tính năng được tích hợp trên Agribank Plus, eBanking và hỗ trợ giao dịch tại quầy.

Đến ngày 5/4/2026, AgriNotify ghi nhận hơn 200.000 lượt cảnh báo; trên 91.000 giao dịch được tạm dừng hoặc hủy, tổng giá trị hơn 360 tỷ đồng. Đây là giá trị giao dịch dừng sau cảnh báo, không phải số tiền đã bị lừa đảo rồi được ngân hàng thu hồi về tài khoản.

AgriNotify - giải pháp ưu việt phát hiện, cảnh báo tài khoản nghi ngờ gian lận, lừa đảo

Đại diện Ngân hàng Agribank cho biết, bên cạnh công nghệ, ngân hàng chú trọng trách nhiệm của cán bộ, giao dịch viên trong phát hiện và ngăn ngừa rủi ro. Trong năm 2025, cán bộ tại các chi nhánh đã phát hiện, ngăn chặn gần 60 vụ lừa đảo qua không gian mạng, bảo toàn hơn 17 tỷ đồng cho khách hàng.

Theo đó, công cụ cảnh báo và sự hỗ trợ của nhân viên cần bổ sung cho nhau. Dữ liệu giúp nhận diện tài khoản có dấu hiệu bất thường, còn giao dịch viên trực tiếp giải thích, hướng dẫn khách hàng cân nhắc trước khi chuyển tiền. Agribank sẽ tiếp tục phối hợp với cơ quan chức năng, các tổ chức tín dụng để mở rộng nguồn dữ liệu cảnh báo, nâng chất lượng dịch vụ và khả năng phòng ngừa.

Ở quy mô toàn ngành, ông Hoàng Minh Tiến cho biết, ngân hàng tiếp tục ứng dụng AI, phân tích dữ liệu lớn và xác thực sinh trắc học để nâng năng lực cảnh báo sớm. Các giải pháp này gắn với việc đối chiếu, xác minh thông tin khách hàng, góp phần làm sạch dữ liệu và hỗ trợ nhận diện những giao dịch có dấu hiệu rủi ro.

Người tiêu dùng được hướng dẫn sử dụng các nền tảng số có đảm bảo độ bảo mật cao.

Đến tháng 10/2026, toàn ngành đã đối chiếu, xác minh hơn 178 triệu hồ sơ khách hàng. Cùng với xác thực, việc tăng cường kết nối dữ liệu giúp ngân hàng có thêm thông tin để đánh giá giao dịch, hỗ trợ phòng ngừa gian lận trong quá trình cung cấp dịch vụ.

Theo ông Tiến, trong 8 tháng đầu năm 2026, ngành ngân hàng ghi nhận hơn 21 tỷ giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt, tổng giá trị trên 260 triệu tỷ đồng. Tại nhiều tổ chức tín dụng, giao dịch qua kênh số vượt 95%. Quy mô này đặt ra yêu cầu nâng năng lực giám sát và phản ứng tương ứng.

Từ góc độ cơ quan chuyên trách, Đại tá Nguyễn Bá Sơn cho biết thêm, việc bảo đảm an ninh mạng phải được thực hiện ngay từ khâu thiết kế hệ thống. Các tổ chức cần chủ động nhận diện nguy cơ, hoàn thiện cơ chế phối hợp, chia sẻ thông tin và tăng cường nghiên cứu, ứng dụng AI phục vụ phòng thủ.

Theo ông Bá Sơn, việc nâng cao ý thức bảo vệ dữ liệu cá nhân cho cộng đồng. Khi người dân hiểu rủi ro và có kỹ năng kiểm tra thông tin, các công cụ bảo vệ sẽ phát huy hiệu quả tốt hơn. Trách nhiệm phòng ngừa cần được thực hiện đồng thời ở cơ quan quản lý, đơn vị cung cấp dịch vụ và người sử dụng. Ngoài ra, lộ trình mở rộng giải pháp chặn khẩn cấp dòng tiền trong quý I/2027 vì vậy cần đi cùng nâng chất lượng bảo vệ. Sự phối hợp giữa công nghệ, quy trình và con người sẽ giúp cảnh báo đến sớm hơn, thông tin được tiếp nối đầy đủ hơn và khách hàng được hỗ trợ kịp thời khi phát sinh rủi ro.