Bảo vệ thanh thiếu niên trên mạng xã hội: Không chỉ là chuyện hai giờ mỗi ngày

Meta vừa đạt thỏa thuận dàn xếp với liên minh các tổng chưởng lý bang tại Mỹ trong vụ kiện liên quan đến những lo ngại về tác động của Facebook và Instagram đối với trẻ em, thanh thiếu niên.

Theo thỏa thuận, hiện còn chờ tòa án phê duyệt, Meta sẽ triển khai nhiều biện pháp nhằm tăng cường bảo vệ người dùng dưới 18 tuổi trên hai nền tảng. Trong đó, thời gian sử dụng Facebook và Instagram của người dùng trẻ sẽ được mặc định giới hạn tối đa hai giờ mỗi ngày, tính trên cả hai ứng dụng. Phụ huynh có thể điều chỉnh giới hạn này.

TS. Gordon Ingram, giảng viên cấp cao ngành Tâm lý học tại RMIT Việt Nam. (Ảnh NVCC)

Meta cũng cam kết chặn việc sử dụng nền tảng trong khoảng 0h-6h, hạn chế thông báo vào ban đêm và trong giờ học, tăng cường xác minh độ tuổi, ẩn số lượt thích hoặc tương tác đối với người dùng trẻ và bổ sung các công cụ kiểm soát dành cho phụ huynh.

Những thay đổi này được đưa ra trong bối cảnh ngày càng có nhiều tranh luận về tác động của mạng xã hội đối với sức khỏe, hành vi và đời sống của thanh thiếu niên.

Kiểm soát số giờ trực tuyến, liệu đã đủ?

Theo TS. Gordon Ingram, giảng viên cấp cao ngành Tâm lý học tại RMIT Việt Nam, các biện pháp mới của Meta là tín hiệu tích cực nhưng chưa thể giải quyết toàn bộ những vấn đề liên quan đến việc sử dụng mạng xã hội của người trẻ.

“Những thay đổi này đáng hoan nghênh vì có thể góp phần ngăn việc sử dụng mạng xã hội ảnh hưởng đến các khía cạnh khác trong cuộc sống của thanh thiếu niên.

Các biện pháp kiểm soát độ tuổi và công cụ dành cho phụ huynh tốt hơn cũng có thể giúp giảm nguy cơ tiếp xúc với nội dung không phù hợp và độc hại”, ông nhận định.

Tuy nhiên, chuyên gia cho rằng cần đặt ra câu hỏi về khả năng thanh thiếu niên tìm cách vượt qua những giới hạn mới, cũng như trách nhiệm thực thi thuộc về nền tảng hay phụ huynh.

Theo TS. Gordon Ingram, vấn đề không chỉ nằm ở thời lượng sử dụng mà còn ở cách người trẻ sử dụng mạng xã hội. Một người có thể dành nhiều thời gian trực tuyến nhưng vẫn có trải nghiệm tích cực, trong khi thời gian ngắn cũng có thể gây tác động tiêu cực nếu người dùng liên tục tiếp xúc với nội dung độc hại hoặc bị cuốn vào những hành vi sử dụng không lành mạnh.

“Điều quan trọng là liệu các thuật toán có thể được thiết kế và vận hành theo hướng tích cực hơn, giúp trẻ tránh xa những hành vi sử dụng có hại hay không”, ông nói.

Điều này cho thấy việc giới hạn thời gian chỉ là một phần trong bài toán bảo vệ người dùng trẻ. Hiệu quả của các biện pháp còn phụ thuộc vào cách nền tảng thiết kế thuật toán, đề xuất nội dung, kiểm soát tương tác và phản ứng trước những nguy cơ có thể ảnh hưởng đến trẻ em.

Đặt trách nhiệm lớn hơn lên các nền tảng

Từ góc nhìn tâm lý học không gian mạng, TS. Gordon Ingram cho rằng các cuộc thảo luận về an toàn số cần chuyển từ việc chỉ kiểm soát độ tuổi và thời gian sử dụng sang vấn đề trách nhiệm của chính các nền tảng.

“Theo tôi, thay vì tập trung quá nhiều vào các hạn chế theo độ tuổi, chúng ta nên thảo luận nhiều hơn về khái niệm ‘trách nhiệm bảo vệ trong môi trường số’. Theo đó, các nền tảng phải có trách nhiệm bảo vệ tất cả người dùng, chứ không chỉ trẻ vị thành niên, khỏi những tác động tiêu cực từ môi trường số”, ông cho biết.

Chuyên gia cũng lưu ý, các biện pháp kiểm soát chỉ hiệu quả khi người dùng không dễ dàng vượt qua. Nếu trẻ có thể tạo tài khoản với thông tin tuổi không chính xác hoặc chuyển sang nền tảng khác, việc giới hạn thời gian trên một ứng dụng có thể không giải quyết được vấn đề cốt lõi.

Dù các biện pháp mới hiện chỉ áp dụng tại Mỹ, TS. Gordon Ingram cho rằng các tập đoàn công nghệ đa quốc gia thường có xu hướng triển khai những giải pháp tương tự tại nhiều thị trường. Do đó, những thay đổi của Meta có thể tạo tiền lệ cho các nền tảng khác và có khả năng được áp dụng tại Việt Nam trong tương lai.

Theo ông, Chính phủ và người dùng Việt Nam cũng có thể tạo áp lực để các nền tảng như TikTok nâng cao tiêu chuẩn bảo vệ người dùng trẻ. Điều này càng đáng chú ý khi TikTok có lượng người dùng trẻ lớn tại Việt Nam.

“Lý tưởng nhất là các công ty công nghệ nên cạnh tranh bằng việc mang lại trải nghiệm an toàn và quan tâm đến người dùng hơn, thay vì cạnh tranh bằng việc tạo ra nền tảng gây nghiện hơn”, TS. nhấn mạnh.

Bên cạnh vai trò của gia đình và nhà trường, doanh nghiệp cần được yêu cầu minh bạch hơn về thiết kế sản phẩm, thuật toán và các cơ chế bảo vệ người dùng trẻ. (Nguồn: Getty Images)

Những thay đổi của Meta cho thấy trách nhiệm bảo vệ trẻ em trên không gian mạng đang dần được đặt trở lại vào chính các nền tảng công nghệ. Bên cạnh vai trò của gia đình và nhà trường, doanh nghiệp cần được yêu cầu minh bạch hơn về thiết kế sản phẩm, thuật toán và các cơ chế bảo vệ người dùng.

Với Việt Nam, đây cũng là vấn đề cần được tiếp tục quan tâm khi trẻ em và thanh thiếu niên ngày càng dành nhiều thời gian trong môi trường số.

Mục tiêu không nhất thiết là ngăn người trẻ sử dụng mạng xã hội, mà là tạo ra một môi trường trực tuyến an toàn hơn, nơi các em có thể học tập, giao tiếp và tiếp cận thông tin mà không phải đối mặt với những rủi ro không cần thiết.