Mạng xã hội và cuộc chiến giành lại tuổi thơ: Bài 3: Khi lệnh cấm gặp thực tế và hiến pháp

Con số 81,5% từ chính cơ quan quản lý

Úc là nước duy nhất đã thực thi quy định đủ lâu để có thể đo lường tác động, và cơ quan quản lý nước này đã công bố những kết quả đánh giá đầu tiên.

Ngày 31/7/2026, Ủy viên An toàn Trực tuyến (eSafety) công bố báo cáo về những nhận định ban đầu sau ba tháng theo dõi trải nghiệm thực tế liên quan đến việc hạn chế độ tuổi sử dụng MXH. Đây là phần đầu tiên trong một dự án theo dõi dài hạn, với hơn 4.100 trẻ em và gia đình tham gia.

Kết quả cho thấy, phần lớn trẻ dưới 16 tuổi từng có tài khoản trước khi luật có hiệu lực vẫn giữ được tài khoản hoặc tạo được tài khoản mới sau ba tháng. Nguyên nhân chính được nêu là các nền tảng chưa triển khai được biện pháp xác minh tuổi hiệu quả.

Theo các số liệu được trích từ báo cáo, 81,5% trẻ dưới 16 tuổi vẫn sử dụng ít nhất một nền tảng thuộc diện hạn chế ở thời điểm ba tháng, so với 85,9% trước khi lệnh cấm có hiệu lực, tức mức giảm chỉ hơn 4 điểm phần trăm. Hơn một nửa số trẻ được khảo sát cho biết nền tảng mà các em đang sử dụng không hề kiểm tra tuổi. Trong khi đó, 18,2% cho biết nền tảng đã xác định các em trên 16 tuổi, dù thực tế không phải.

Ảnh minh họa

Cơ quan quản lý cũng thận trọng lưu ý rằng những phát hiện trên chỉ phản ánh tình hình tại thời điểm ba tháng và không đồng nghĩa với kết luận rằng các nền tảng đã vi phạm nghĩa vụ pháp lý.

Về thực thi, các nền tảng công bố những con số rất lớn. Meta cho biết, tính đến ngày 30/6/2026, đã gỡ quyền truy cập của hơn 750.000 tài khoản Facebook và Instagram tại Úc mà công ty đánh giá là thuộc về người dưới 16 tuổi. Trong số này, hơn 500.000 tài khoản được gỡ trong giai đoạn trước khi luật có hiệu lực. Công ty mô tả việc xác định tuổi trực tuyến không phải là một lần kiểm tra duy nhất mà là một quá trình liên tục.

Ở quy mô toàn ngành, con số được công bố vào giữa tháng 1/2026 cho thấy khoảng 4,7 triệu tài khoản MXH đã bị gỡ, vô hiệu hóa hoặc hạn chế. Tuy nhiên, những con số trên chỉ phản ánh số lượng tài khoản, không đo lường được số trẻ em thực sự đang truy cập MXH. Một người có thể sở hữu nhiều tài khoản trên nhiều nền tảng, trong khi số liệu cũng có thể bao gồm cả những tài khoản không còn hoạt động.

Đáng chú ý hơn, tại một phiên điều trần của Thượng viện Úc, đại diện Meta, TikTok, Google và Snapchat đều cho biết họ không thể xác định còn bao nhiêu trẻ dưới 16 tuổi đang sử dụng nền tảng của mình sau chín tháng thực thi.

Khi bị chất vấn về dữ liệu khảo sát, đại diện Meta lập luận rằng cần phân biệt giữa việc truy cập nền tảng và việc sở hữu tài khoản. Dữ liệu khảo sát cũng có hạn chế nhất định, bởi nó phản ánh những gì người tham gia khai báo chứ không trực tiếp đo lường hành vi thực tế.

Từ giám sát sang cưỡng chế tuân thủ

Trước khi công bố báo cáo đánh giá, cơ quan quản lý Úc đã đưa ra báo cáo tuân thủ đầu tiên vào cuối tháng 3/2026, bày tỏ quan ngại đáng kể đối với Facebook, Instagram, Snapchat, TikTok và YouTube, đồng thời tuyên bố chuyển từ giai đoạn giám sát tuân thủ sang giai đoạn cưỡng chế.

Báo cáo ghi nhận một số chuyển biến tích cực trong ba tháng đầu thực thi, đáng chú ý là việc các nền tảng gỡ tài khoản với quy mô lớn và cải thiện khả năng tiếp cận các kênh báo cáo tài khoản của người chưa đủ tuổi. Tuy nhiên, bên cạnh những tiến triển này, cơ quan quản lý vẫn chỉ ra bốn nhóm thực hành chưa đáp ứng yêu cầu.

Cụ thể, một số nền tảng vẫn yêu cầu trẻ thử xác minh tuổi, ngay cả khi các em đã tự khai dưới 16 tuổi trước ngày 10/12/2025. Một số nền tảng khác cho phép trẻ dưới 16 tuổi thử đi thử lại cùng một phương pháp xác minh cho đến khi nhận được kết quả từ 16 tuổi trở lên. Báo cáo cũng chỉ ra việc thiếu các kênh báo cáo tài khoản vi phạm đủ dễ tiếp cận và hiệu quả, trong khi các biện pháp ngăn người dưới 16 tuổi tạo tài khoản mới vẫn chưa đạt hiệu quả như mong muốn.

Ở chiều ngược lại, báo cáo cũng ghi nhận một số cách làm được đánh giá tích cực. Chẳng hạn, một số nền tảng chủ động gắn liên kết tới các dịch vụ hỗ trợ dành cho người dùng có thể đang gặp khủng hoảng tinh thần. Một số khác áp dụng cơ chế chặn tạm thời khi người dùng nhập ngày sinh cho thấy họ dưới 16 tuổi, qua đó hạn chế khả năng lách hệ thống chỉ bằng cách nhập lại ngày sinh.

Trước những kết quả chưa thực sự khả quan, Ủy viên eSafety Julie Inman Grant đưa ra phép so sánh với luật giao thông. Theo bà, giới hạn tốc độ không thể bị coi là thất bại chỉ vì vẫn có người chạy quá tốc độ; cũng như việc một số người vi phạm không làm mất đi thực tế rằng đường sá an toàn hơn nhờ các quy định này.

Từ góc nhìn đó, hiệu quả của một đạo luật không nhất thiết được đo bằng việc mọi người tuân thủ tuyệt đối, mà quan trọng hơn là mức độ tổn hại được giảm xuống và những chuẩn mực xã hội mới được hình thành. Theo thời gian, khi các chuẩn mực này được củng cố, mức độ tuân thủ cũng được kỳ vọng sẽ ngày càng tăng.

Giới hạn hiến định ở Pháp

Nếu Úc cho thấy những giới hạn về kỹ thuật, thì Pháp cho thấy những giới hạn về hiến định. Hội đồng Hiến pháp Pháp được các nhóm nghị sĩ thuộc đảng Xã hội và La France insoumise đệ đơn đề nghị xem xét vào cuối tháng 7/2026, nhưng chỉ đối với Điều 1 của đạo luật. Trong phán quyết, cơ quan này thừa nhận yêu cầu hiến định về bảo vệ lợi ích tốt nhất của trẻ em, nhưng cho rằng biện pháp được lựa chọn không đáp ứng các yêu cầu về tính thích ứng, cần thiết và tương xứng với mục tiêu đề ra.

Lý do thứ nhất là phạm vi áp dụng quá rộng. Lệnh cấm có thể được áp dụng đối với những dịch vụ truyền thông trực tuyến mà rủi ro đối với sức khỏe và an toàn của trẻ vị thành niên chưa được xác lập, trong khi các ngoại lệ mà luật dự liệu, như bách khoa toàn thư trực tuyến, kho tài liệu giáo dục và khoa học, lại bị đánh giá là quá hạn hẹp.

Lý do thứ hai liên quan trực tiếp tới nút thắt mà loạt bài này xoay quanh. Luật buộc các nền tảng triển khai một hoặc nhiều cơ chế kiểm tra tuổi khi người dùng đăng ký, nhưng không xác định đủ rõ công nghệ được phép sử dụng cũng như những giới hạn khi áp dụng các công nghệ này. Hệ quả là toàn bộ người dùng, kể cả người trưởng thành, có thể phải chứng minh độ tuổi của mình, trong khi nhà lập pháp chưa đặt ra những bảo đảm pháp lý cần thiết để bảo vệ quyền riêng tư.

Hội đồng Hiến pháp Pháp không phủ nhận sự cần thiết của việc bảo vệ trẻ em trên mạng. Cơ quan này chỉ phản đối cách thức thực hiện, chứ không bác bỏ tính chính đáng của mục tiêu được đặt ra.

Tổng thống Emmanuel Macron giao Thủ tướng Sébastien Lecornu soạn lại điều khoản này theo hướng vững chắc hơn về mặt pháp lý, có tính đến quyết định của Hội đồng Hiến pháp và khuôn khổ pháp luật châu Âu. Vì chỉ Điều 1 bị đệ đơn xem xét, phần quy định cấm sử dụng điện thoại di động trong trường trung học phổ thông từ ngày 1/9/2026 thuộc cùng đạo luật vẫn giữ nguyên hiệu lực.

Đạo luật này không phải là một sản phẩm ngẫu hứng. Nó bắt nguồn từ Ủy ban Điều tra của Quốc hội Pháp về tác động tâm lý của TikTok đối với trẻ vị thành niên, do nghị sĩ Arthur Delaporte làm chủ tịch và nghị sĩ Laure Miller làm báo cáo viên. Ủy ban đã thông qua 43 khuyến nghị hồi tháng 9/2025; sau đó, bà Miller đệ trình dự luật nhằm đưa một phần các khuyến nghị này vào pháp luật.

Còn một lớp ràng buộc nữa đến từ phía châu Âu. Tháng 6/2026, Tòa án Công lý Liên minh châu Âu, khi được một tòa án Pháp đề nghị cho ý kiến trong vụ việc liên quan đến đạo luật SREN, đã giới hạn đáng kể dư địa hành động của các quốc gia thành viên.

Dù thừa nhận việc bảo vệ trẻ vị thành niên trên môi trường trực tuyến có thể là cơ sở để các quốc gia ban hành quy định ở cấp độ quốc gia, tòa nhấn mạnh rằng pháp luật châu Âu chỉ để lại rất ít biên độ cho các biện pháp như vậy. Các biện pháp này không được mang hình thức nghĩa vụ chung mà phải hướng tới những đối tượng cụ thể. Trước đó, Ủy ban châu Âu cũng từng nhận định một số điều khoản trao quyền kiểm soát cho cơ quan quản lý Pháp có nguy cơ không phù hợp với Đạo luật Dịch vụ số.

Như vậy, việc chặn trẻ em ngay từ "cửa vào" của mạng xã hội đang vấp phải cả rào cản kỹ thuật lẫn những giới hạn về quyền cơ bản. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa các quốc gia không thể tìm ra cách vượt qua những vướng mắc này.