Basedow: Ngừng thuốc có nguy cơ tái phát không?

Basedow (Graves) là bệnh tự miễn, trong đó cơ thể tạo ra kháng thể kháng thụ thể TSH (TRAb), kích thích tuyến giáp sản xuất quá nhiều hormone. Người bệnh có thể xuất hiện hồi hộp, tim đập nhanh, run tay, nóng bức, vã mồ hôi, khó ngủ, yếu cơ, sụt cân không chủ ý dù ăn uống bình thường hoặc tăng lên. Một số trường hợp còn có bệnh mắt do basedow.

Thuốc kháng giáp giúp kiểm soát tình trạng cường giáp, trong khi diễn biến của bệnh tự miễn vẫn cần được theo dõi. Vì vậy, ngay cả khi được bác sĩ cho ngừng thuốc, người bệnh vẫn có nguy cơ tái phát.

1. Khi nào người bệnh basedow có thể ngừng thuốc?

Methimazole thường là thuốc kháng giáp được lựa chọn ở người lớn không mang thai. Thuốc giúp giảm sản xuất hormone tuyến giáp, đưa tình trạng cường giáp về bình thường và kiểm soát các triệu chứng. Với điều trị bằng thuốc kháng giáp, thời gian điều trị kinh điển thường khoảng 12-18 tháng trước khi đánh giá khả năng ngừng thuốc. Đây là khoảng thời gian để đánh giá, không phải cứ đủ 12 hoặc 18 tháng là phải ngừng thuốc.

Quyết định ngừng thuốc cần dựa trên toàn bộ diễn biến bệnh và kết quả xét nghiệm. Bác sĩ thường cân nhắc khi chức năng tuyến giáp đã ổn định, liều methimazole duy trì ở mức thấp và TRAb trở về bình thường hoặc âm tính. Tuy nhiên, quyết định cuối cùng phụ thuộc vào nguy cơ tái phát và đặc điểm của từng người bệnh.

TRAb là kháng thể kháng thụ thể TSH, có vai trò quan trọng trong cơ chế gây cường giáp ở basedow. Khi TRAb còn tăng vào thời điểm dự kiến ngừng thuốc, khả năng lui bệnh thường thấp hơn và nguy cơ tái phát cao hơn. Khi đó, bác sĩ có thể tiếp tục điều trị bằng thuốc và đánh giá lại sau đó.

Ngược lại, việc hết run tay, hết hồi hộp hoặc xét nghiệm chức năng tuyến giáp trở về bình thường trong thời gian đang uống thuốc chưa có nghĩa bệnh đã khỏi. Những kết quả này trước hết cho thấy tình trạng cường giáp đang được kiểm soát.

Kiểm tra định kỳ giúp phát hiện sớm basedow tái phát. Ảnh: AI.

2. TRAb âm tính vẫn có thể tái phát

TRAb từ dương tính trở về âm tính là một dấu hiệu thuận lợi khi đánh giá khả năng lui bệnh, nhưng không bảo đảm người bệnh sẽ không tái phát sau khi ngừng thuốc. Nguy cơ tái phát chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như mức TRAb, mức độ cường giáp, kích thước tuyến giáp và đặc điểm của từng người bệnh. Những người có TRAb còn cao khi ngừng thuốc thường có nguy cơ tái phát lớn hơn.

Một nghiên cứu theo dõi 10 năm được Hiệp hội Tuyến giáp Hoa Kỳ (ATA) giới thiệu năm 2026 ghi nhận 103 trong số 191 người hoàn thành theo dõi bị tái phát, tương đương 54%. Trong số những người tái phát, 54% xảy ra trong năm đầu tiên, 72% trong 2 năm và 93% trong 5 năm sau khi ngừng thuốc.

Đây là dữ liệu từ một nghiên cứu cụ thể, không phải tỷ lệ áp dụng cho tất cả người bệnh basedow. Tuy nhiên, kết quả cho thấy nguy cơ tái phát đặc biệt đáng chú ý trong những năm đầu sau khi ngừng thuốc, đồng thời vẫn có thể xuất hiện muộn hơn. Do đó, TRAb âm tính là yếu tố tiên lượng thuận lợi nhưng không phải "giấy bảo đảm" bệnh sẽ không tái phát. Người bệnh không nên vì có kết quả TRAb âm tính mà tự bỏ qua việc theo dõi.

3. Ngừng thuốc rồi vẫn cần tái khám

Sau khi ngừng thuốc kháng giáp, người bệnh vẫn cần tiếp tục theo dõi vì basedow có thể tái phát, đặc biệt trong những năm đầu. Việc kiểm tra định kỳ và nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường giúp phát hiện tái phát để điều trị kịp thời.

- Kiểm tra chức năng tuyến giáp: Các xét nghiệm thường sử dụng gồm TSH và FT4; FT3 có thể được chỉ định tùy trường hợp. Lịch kiểm tra do bác sĩ quyết định dựa trên tình trạng từng người. Nguy cơ tái phát cao hơn trong những năm đầu sau khi ngừng thuốc, nhưng bệnh vẫn có thể tái phát muộn.

- Chú ý dấu hiệu tái phát: Người bệnh cần lưu ý các biểu hiện như tim đập nhanh, hồi hộp, run tay, nóng bức, vã mồ hôi, khó ngủ, sụt cân không chủ ý hoặc yếu cơ. Nếu những triệu chứng từng xuất hiện khi cường giáp trở lại, nên đi khám và kiểm tra chức năng tuyến giáp sớm thay vì chờ đến lịch hẹn tiếp theo.

- Không tự dùng lại đơn thuốc cũ: Khi nghi ngờ basedow tái phát, người bệnh cần được khám và đánh giá lại mức độ cường giáp trước khi điều trị. Bác sĩ sẽ lựa chọn phương án phù hợp dựa trên tình trạng bệnh.

- Thuốc kháng giáp có thể được sử dụng kéo dài ở một số trường hợp: Methimazole liều thấp có thể được duy trì lâu hơn ở một số người bệnh nhằm kiểm soát bệnh và giảm nguy cơ tái phát. Tuy nhiên, thời gian điều trị và việc tiếp tục hay ngừng thuốc cần được bác sĩ cân nhắc dựa trên đáp ứng, nguy cơ và đặc điểm từng trường hợp.

- Iốt phóng xạ hoặc phẫu thuật: Đây là những lựa chọn có thể được cân nhắc khi thuốc kháng giáp không phù hợp, bệnh tái phát hoặc trong một số tình huống khác. Các phương pháp này có thể dẫn đến suy giáp, khi đó người bệnh cần sử dụng hormone tuyến giáp thay thế lâu dài.