Người Việt ăn quá mặn, bệnh tăng huyết áp, tim mạch chực chờ

Nhân Ngày Tim mạch thế giới 29/9, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) khuyến nghị giảm muối, hạn chế thực phẩm siêu chế biến và tăng cường ghi nhãn dinh dưỡng mặt trước bao bì, giúp người dân dễ nhận biết và lựa chọn thực phẩm có lợi cho sức khỏe.

Bệnh tim mạch là nhóm gây tử vong nhiều nhất trong các BKLN

ThS.BSNT Nguyễn Thị Huế, Khoa Tim mạch, BVĐK Hà Đông cho biết, theo thống kê, bệnh không lây nhiễm (BKLN) gây ra ít nhất 43 triệu ca tử vong trên toàn cầu năm 2021, chiếm khoảng 75% số ca tử vong không liên quan đến đại dịch. Trong đó, bệnh tim mạch là nhóm gây tử vong nhiều nhất, với ít nhất 19 triệu ca tử vong trong năm 2021.

Tại Việt Nam, BKLN (gồm bệnh tim mạch, ung thư, bệnh hô hấp mạn tính và đái tháo đường) là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong, chiếm khoảng 80% số ca tử vong, với nhiều trường hợp tử vong sớm.

Theo BS Huế, một phần quan trọng của gánh nặng BKLN liên quan đến các yếu tố nguy cơ có thể thay đổi được như hút thuốc lá, ít vận động, sử dụng rượu có hại và chế độ ăn không lành mạnh. Những yếu tố này có thể góp phần gây tăng huyết áp, thừa cân – béo phì, tăng đường huyết và rối loạn mỡ máu, từ đó làm tăng nguy cơ bệnh tim mạch, đột quỵ và các BKLN khác.

Đáng chú ý, chế độ ăn nhiều muối, đường, chất béo không lành mạnh và thực phẩm chế biến sẵn, thực phẩm siêu chế biến, đồng thời ít rau quả và chất xơ, là vấn đề ngày càng đáng quan tâm.

Đo huyết áp, khám sức khỏe miễn phí cho người dân tại Hà Nội. Ảnh: Tuấn Anh

Muối đến từ đâu?

WHO cho biết, người trưởng thành chỉ nên tiêu thụ dưới 5g muối/ngày, tương đương dưới 2.000 mg natri. Song tại Việt Nam, lượng muối tiêu thụ trung bình khoảng 8,1g/ngày, cao hơn đáng kể so với mức khuyến nghị.

PGS.TS Trương Tuyết Mai, Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng chỉ ra rằng, lượng natri trong khẩu phần không chỉ đến từ muối được cho trực tiếp vào thức ăn. Thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn nhẹ mặn, bánh mì, thịt chế biến và nhiều loại nước chấm cũng có thể chứa lượng natri đáng kể. Vì vậy, giảm muối không chỉ là bớt muối khi nấu ăn mà còn cần quan tâm đến lượng natri có sẵn trong thực phẩm.

PGS.TS Nguyễn Thanh Hà, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Y tế công cộng cũng nhấn mạnh, giảm tiêu thụ muối là một giải pháp quan trọng trong phòng, chống tăng huyết áp, đột quỵ, bệnh tim mạch và các BKLN khác. Tuy nhiên, "mục tiêu không chỉ là ăn ít muối hơn mà cần hướng tới một chế độ ăn lành mạnh và một môi trường thực phẩm lành mạnh hơn".

"Bên cạnh giảm muối, người dân cần hạn chế thực phẩm siêu chế biến, thức ăn nhanh và các sản phẩm chứa nhiều đường, chất béo không lành mạnh; ưu tiên thực phẩm tươi, ít chế biến và đa dạng hóa khẩu phần", TS Angela Pratt, Trưởng Đại diện WHO tại Việt Nam khuyến cáo.

Chế độ ăn nhiều muối làm tăng huyết áp, từ đó tăng nguy cơ bệnh tim mạch và đột quỵ. Ảnh minh họa AI

Cần nhãn dinh dưỡng mặt trước dễ nhìn, dễ hiểu

Với thực phẩm bao gói sẵn, người mua thường phải tìm đến bảng thành phần và bảng giá trị dinh dưỡng với nhiều con số, thuật ngữ. Thông tin có thể đầy đủ nhưng chưa chắc dễ hiểu, nhất là khi người tiêu dùng cần đưa ra quyết định nhanh tại nơi mua hàng.

Đây là lý do WHO khuyến nghị ghi nhãn dinh dưỡng mặt trước bao bì (FOPL) như một công cụ chính sách giúp người tiêu dùng nhận biết nhanh và dễ hiểu hơn về các đặc điểm dinh dưỡng của thực phẩm bao gói sẵn.

Đặc biệt, nhãn cảnh báo dinh dưỡng ở mặt trước bao bì có thể giúp người tiêu dùng dễ nhận biết các sản phẩm có hàm lượng cao muối, đường hoặc chất béo không lành mạnh, qua đó có thêm thông tin khi lựa chọn thực phẩm.

Theo TS Angela Pratt, WHO đã phối hợp với Bộ Y tế hỗ trợ kỹ thuật trong quá trình xây dựng Thông tư 30/2026/TT-BYT về công bố thành phần dinh dưỡng và giá trị dinh dưỡng trên nhãn thực phẩm. Đây là một nền tảng quan trọng để tiếp tục phát triển các hình thức ghi nhãn dinh dưỡng mặt trước bao bì.

WHO cũng đang phối hợp xây dựng Mô hình Phân loại Dinh dưỡng phù hợp với bối cảnh Việt Nam, trong đó xác định các ngưỡng đối với những chất dinh dưỡng cần quan tâm như muối, đường và chất béo trong thực phẩm bao gói sẵn. Mô hình này có thể là cơ sở hỗ trợ việc xây dựng nhãn dinh dưỡng mặt trước và các giải pháp khác nhằm cải thiện môi trường thực phẩm.

Tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý về an toàn thực phẩm

WHO chỉ ra một cách tiếp cận tổng thể, trong đó có cải tiến công thức sản phẩm, giảm hàm lượng natri, ghi nhãn dinh dưỡng mặt trước bao bì, các biện pháp xây dựng môi trường thực phẩm lành mạnh và truyền thông thay đổi hành vi. Hướng dẫn mới của WHO về giảm muối cũng nhấn mạnh các chính sách như cải tiến sản phẩm và ghi nhãn dinh dưỡng cần được triển khai cùng với truyền thông thay đổi hành vi.

Tại Việt Nam, dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) đang được tiếp tục lấy ý kiến, hoàn thiện, đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý về an toàn thực phẩm.

PGS.TS Nguyễn Thanh Hà cho rằng, xây dựng môi trường thực phẩm lành mạnh không thể là nhiệm vụ của riêng ngành y tế mà cần sự phối hợp của các cơ quan quản lý, ngành thực phẩm, giáo dục, các cơ sở nghiên cứu, chuyên gia và cơ quan truyền thông.

Các chuyên gia nhấn mạnh, giảm muối là một thay đổi từ mỗi người, nhưng để giảm gánh nặng bệnh tim mạch và các BKLN, thay đổi hành vi cần được hỗ trợ bằng một môi trường thực phẩm và chính sách phù hợp.