Bất chấp thuế quan, thặng dư thương mại của Đông Nam Á với Mỹ vẫn tăng

Ảnh minh họa - Ảnh: Reuters

Cụ thể, trong năm ngoái, Malaysia, Thái Lan và Việt Nam - ba trung tâm sản xuất, xuất khẩu lớn của khu vực - ghi nhận thặng dư thương mại với Mỹ lần lượt tăng 45%, 44% và 28% tính theo USD.

Bộ Đầu tư, Thương mại và Công nghiệp Malaysia (MITI) cho biết hoạt động xuất khẩu của nước này sang Mỹ trong năm ngoái vẫn duy trì sức chống chịu tốt với mức tăng 17,2% nhờ nhu cầu cao đối với nhóm hàng điện tử và thiết bị điện, máy móc - thiết bị và linh kiện, thực phẩm chế biến, cùng sản phẩm kim loại chế tạo.

Theo dữ liệu từ công ty CEIC Data dựa trên thống kê chính thức, thặng dư thương mại của Malaysia với Mỹ tăng lên 23,2 tỷ USD trong năm 2025, từ mức 15,9 tỷ USD của năm 2024. So với một thập niên trước, con số này đã tăng hơn 10 lần.

Tương tự, Việt Nam ghi nhận thặng dư thương mại với Mỹ lớn nhất trong số các quốc gia Đông Nam Á, lập kỷ lục 133,8 tỷ USD, tăng 28% so với năm 2024.

Với Thái Lan, thặng dư thương mại với Mỹ tăng lên 51,3 tỷ USD trong năm ngoái, từ 35,6 tỷ USD của năm 2024, chủ yếu nhờ tăng trưởng của nhóm sản phẩm điện tử.

Vào tháng 4 năm ngoái, Tổng thống DonaldTrump công bố chính sách thuế quan đối ứng với phần lớn đối tác thương mại của Mỹ, với mục tiêu giảm thâm hụt thương mại. Một số nước Đông Nam Á ban đầu bị thông báo mức thuế quan trên 40%, sau đó được điều chỉnh giảm thông qua đàm phán song phương. Các mức thuế này bắt đầu có hiệu lực từ cuối tháng 8.

Trước khi thuế quan bắt đầu hiệu lực, nhiều doanh nghiệp đẩy nhanh xuất khẩu để tránh thuế quan mới, khiến kim ngạch xuất khẩu của một số nước trong khu vực tăng mạnh trong thời gian ngắn.

Với Malaysia, Mỹ giảm thuế quan với phần lớn hàng hóa của nước này từ 25% xuống 19% vào tháng 10/2025. Ngoài ra, 1.711 mặt hàng - chủ yếu thuộc nhóm bán dẫn, hàng không vũ trụ và dược phẩm - được miễn thuế quan. Đổi lại, Malaysia cam kết không áp lệnh cấm xuất khẩu hoặc hạn ngạch đối với đất hiếm và các khoáng sản quan trọng sang Mỹ.

“Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) sẽ tìm cách đàm phán để được hưởng mức thuế quan ưu đãi, nhằm hạn chế các tác động bất lợi. Malaysia đang tích cực làm việc với Mỹ để duy trì các ngoại lệ đối với xuất khẩu bán dẫn trước nguy cơ xuất hiện các đợt áp thuế quan mới”, ông Chua Han Teng, nhà kinh tế cấp cao tại ngân hàng DBS Bank, nhận xét trong một báo cáo ngày 27/1.

Trái ngược với xu hướng thặng dư thương mại với Mỹ tăng lên, Malaysia, Thái Lan và Việt Nam ghi nhận thâm hụt thương mại với Trung Quốc tăng đáng kể. Diễn biến này cho thấy lượng hàng hóa từ nền kinh tế lớn nhất châu Á chảy vào Đông Nam Á nhiều hơn, trong bối cảnh Trung Quốc cũng chịu áp lực từ mức thuế quan cao do Mỹ áp lên hàng hóa của nước này.

Năm ngoái, thâm hụt thương mại của Malaysia với Trung Quốc tăng 62% lên 38,4 tỷ USD. Trong khi đó, Thái Lan ghi nhận thâm hụt thương mại với Trung Quốc tăng 50% lên 67,8 tỷ USD, còn Việt Nam tăng 40% lên 115 tỷ USD.

"Trung Quốc xuất khẩu nhiều hàng giá rẻ, và khi Malaysia nhập khẩu thêm xe điện từ Trung Quốc, thâm hụt thương mại của nước này với Trung Quốc có thể còn tăng thêm nữa”, ông Vaseehar Hassan Abdul Razack, Phó chủ tịch điều hành tổ chức nghiên cứu KSI Strategic Institute for Asia Pacific, nhận định với tờ báo Nikkei Asia.

Trước xu hướng thặng dư thương mại với Mỹ tăng lên trong khi thâm hụt thương mại với Trung Quốc gia tăng, một số chuyên gia cho rằng các doanh nghiệp Trung Quốc có thể đang trung chuyển hàng qua một số nước Đông Nam Á trước khi xuất sang Mỹ nhằm tránh mức thuế quan cao hơn.

Ông Jaideep Singh, nhà phân tích tại Viện Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế Malaysia (ISIS Malaysia), cho biết “xuất khẩu nội địa” - tức hàng hóa sản xuất trong nước - hiện chỉ chiếm 77% tổng kim ngạch xuất khẩu của Malaysia năm 2025. Đây là mức thấp nhất trong ít nhất 7 năm.

"Điều này cho thấy dù phần lớn hàng xuất khẩu của Malaysia vẫn được sản xuất và chế biến trong nước, hoạt động tái xuất - tức xuất khẩu lại hàng hóa sản xuất ở nước khác - đang gia tăng", ông Singh chỉ ra.

Giới phân tích dự báo bất định xoay quanh chính sách thuế quan của Mỹ sẽ tiếp tục kéo dài sang năm 2026. Gần đây, ông Trump tuyên bố nâng thuế quan với Hàn Quốc từ 15% lên 25%, với lý do Seoul chậm thực thi thỏa thuận thương mại mà hai bên đạt được năm ngoái. Ông cũng từng đe dọa áp thêm 10% thuế quan với một số nước châu Âu phản đối việc sáp nhập Greenland vào Mỹ, nhưng sau đó rút lại sau khi đạt được một “thỏa thuận khung” liên quan tới Greenland.

Giới phân tích ở Đông Nam Á cảnh báo tăng trưởng xuất khẩu của các nước trong khu vực sang Mỹ có thể chậm lại trong năm nay, khi tác động của thuế quan bắt đầu phản ánh đầy đủ trong số liệu tính theo cả năm.

Trong thông cáo đưa ra ngày 23/1, Bộ Thương mại Thái Lan dự báo đà tăng xuất khẩu của nước này trong năm nay sẽ chậm lại, khi tác động của các biện pháp thuế quan của Mỹ - cả đang áp dụng lẫn mới đưa ra - trở nên rõ ràng hơn và hoạt động thương mại toàn cầu tiếp tục điều chỉnh trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị gia tăng.

Báo cáo của DBS Bank cho rằng năm 2026 xuất khẩu hàng hóa của Malaysia “nhiều khả năng sẽ chịu tác động bất lợi” trước các lực cản bên ngoài liên quan tới thuế quan của Mỹ. Ông Teng cũng nhận định thuế quan Mỹ “sẽ là thách thức lớn” với ngành sản xuất định hướng xuất khẩu và nền kinh tế Việt Nam trong năm nay.

Trong khi đó, ông Archanun Kohpaiboon, nhà nghiên cứu cao cấp tại Viện Nghiên cứu Đông Nam Á - Yusof Ishak (ISEAS), đánh giá xu hướng năm ngoái khó lặp lại trong năm nay.

“Khi các thỏa thuận thương mại Mỹ ký với nhiều nước được triển khai đầy đủ trong năm nay, các nền kinh tế này có thể nhập khẩu nhiều hơn từ Mỹ, khiến thặng dư thương mại thu hẹp. Diễn biến này có thể làm gia tăng rủi ro đối với kinh tế ASEAN trong năm 2026”, ông Kohpaiboon nói với Nikkei Asia.

Ngọc Trang