Bất ổn xã hội đẩy chính trường Pháp vào bước ngoặt

Sức ép xã hội giữa bài toán ngân sách

Chính quyền Pháp phần nào tránh được nguy cơ tái diễn tình trạng bạo loạn nghiêm trọng trong cuộc biểu tình ngày 24-10, sau khi triển khai hơn 70.000 nhân viên an ninh trên toàn quốc.

Tuy nhiên, hàng trăm nghìn người tiếp tục xuống đường phản đối chi phí sinh hoạt tăng cao và tình trạng thiếu nguồn lực cho các dịch vụ công, cho thấy những bất mãn xã hội vẫn là thách thức lớn đối với Tổng thống Emmanuel Macron trong những tháng cuối nhiệm kỳ.

Bà Marine Le Pen, ứng cử viên tổng thống của đảng Tập hợp Quốc gia (RN) theo đường lối cực hữu, phát biểu tại đại hội đảng ở thành phố Orléans, Pháp, ngày 25-10. Ảnh: Reuters

Theo Bộ Nội vụ Pháp, khoảng 410.000 người tham gia biểu tình tại nhiều thành phố, trong khi các tổ chức công đoàn đưa ra con số hơn 800.000. Phần lớn các cuộc tuần hành diễn ra ôn hòa, song đụng độ vẫn xảy ra và hơn 1.300 người bị bắt giữ.

Việc hạn chế được những vụ đốt phá và cướp bóc trên diện rộng như ngày 17-10 giúp chính phủ phần nào giảm bớt áp lực, nhưng những biện pháp an ninh cứng rắn, bao gồm hạn chế tụ tập và thay đổi lộ trình tuần hành, tiếp tục gây tranh cãi về quyền biểu tình.

Khởi đầu từ sự bất mãn của học sinh đối với tình trạng thiếu giáo viên và điều kiện học tập xuống cấp, phong trào phản đối đã mở rộng sang công đoàn, người lao động khu vực công và những người từng tham gia phong trào Áo vàng.

Những yêu cầu về tăng lương, cải thiện phúc lợi và giảm chi phí sinh hoạt đang tập hợp nhiều nhóm xã hội vốn có những bất bình khác nhau đối với chính quyền.

Dù vậy, sự ủng hộ dành cho phong trào không đồng nghĩa với mong muốn biểu tình kéo dài. Khảo sát của Cluster17 cho thấy 53% người được hỏi vẫn ủng hộ phong trào, nhưng 59% muốn tình trạng này sớm kết thúc.

Những lo ngại về bạo lực, thiệt hại kinh tế và gián đoạn đời sống đang đặt các tổ chức biểu tình trước thách thức duy trì sự đồng thuận của công chúng.

Đối với chính phủ, khó khăn lớn hơn nằm ở khả năng đáp ứng các yêu cầu tăng chi tiêu khi nguồn lực ngân sách hạn hẹp.

Thâm hụt ngân sách Pháp vượt 5% GDP, nợ công tiến gần 120% GDP, trong khi tăng trưởng kinh tế yếu khiến nguồn thu khó theo kịp nhu cầu chi tiêu. Chỉ số quản lý thu mua (PMI) tổng hợp tháng 10 giảm xuống 48,4 điểm, phản ánh hoạt động kinh tế khu vực tư nhân đang thu hẹp.

Chính quyền Tổng thống Macron do đó đang đứng trước những bài toán khó, bởi tăng chi tiêu để xoa dịu bất mãn có nguy cơ làm trầm trọng thêm thâm hụt, trong khi cắt giảm ngân sách lại dễ châm ngòi cho các đợt phản đối mới.

Những lo ngại về nợ công cũng khiến chi phí vay của chính phủ tăng lên, thu hẹp thêm dư địa tài chính. Tranh cãi kéo dài về cải cách lương hưu càng cho thấy khó khăn trong việc dung hòa yêu cầu duy trì phúc lợi với khả năng chi trả của nhà nước.

Các tổ chức công đoàn đã kêu gọi tiếp tục biểu tình ngày 31-10 và đình công ngày 5-11. Chính phủ có thể kiểm soát tốt hơn tình trạng bạo lực, nhưng khó tìm được giải pháp nhanh chóng cho những bất mãn bắt nguồn từ sức ép kinh tế và hạn chế ngân sách.

Bất ổn làm thay đổi cuộc đua quyền lực

Những khó khăn của chính quyền Macron đang tác động đến cuộc đua tổng thống năm 2027.

Ngày 25-10, bà Marine Le Pen, lãnh đạo đảng Tập hợp Quốc gia (RN) theo đường lối cực hữu, chính thức khởi động chiến dịch tranh cử tại thành phố Orléans, cam kết khôi phục trật tự, kiểm soát nhập cư và đưa nước Pháp bước vào một giai đoạn phát triển mới.

Những vụ bạo loạn gần đây tạo điều kiện để bà Le Pen nhấn mạnh thông điệp về an ninh và chỉ trích khả năng kiểm soát tình hình của chính phủ. Các cuộc thăm dò tiếp tục ghi nhận bà dẫn đầu cuộc đua tổng thống, song phe cực hữu không phải là lực lượng duy nhất hưởng lợi.

Ông Jean-Luc Mélenchon, lãnh đạo phe cực tả, cũng cải thiện vị thế, trong khi các ứng cử viên trung dung chịu bất lợi vì gắn với đường lối của chính quyền đương nhiệm.

Sau gần một thập kỷ ông Macron nắm quyền, sự bất mãn với tình hình kinh tế và xã hội đang giúp những lực lượng chủ trương thay đổi mạnh mẽ thu hút cử tri. Tuy nhiên, các cam kết kinh tế của phe đối lập cũng chưa giải quyết được mâu thuẫn giữa nhu cầu mở rộng phúc lợi và khả năng tài chính của nhà nước.

Bà Le Pen phản đối những biện pháp thắt chặt phúc lợi và ủng hộ một số nhóm lao động nghỉ hưu sớm hơn, trong khi ông Mélenchon đề xuất các biện pháp mạnh nhằm giảm gánh nặng nợ công. Tính khả thi của những chính sách này vẫn là vấn đề gây tranh luận.

Triển vọng của bà Le Pen đồng thời làm gia tăng sự đối đầu giữa các lực lượng chính trị.

Hàng nghìn người đã tuần hành tại Orléans ngày 24-10 để phản đối RN, bày tỏ lo ngại về chính sách nhập cư cứng rắn và nguy cơ phân biệt chủng tộc. Vụ xả súng tại Trappes, ngoại ô Paris, một ngày trước đó càng khiến tranh luận về an ninh và nhập cư trở nên gay gắt.

Tổng thống Macron lên án vụ việc là hành động khủng bố mang động cơ phân biệt chủng tộc, trong khi các lực lượng chính trị tiếp tục bất đồng về nguyên nhân gây ra tình trạng căng thẳng xã hội.

Với việc không còn nắm đa số tại Quốc hội và nhiệm kỳ đang đi đến hồi kết, ông Macron có rất ít dư địa để thực hiện những thay đổi chính sách lớn. Trong khi đó, phong trào phản đối vẫn tiếp diễn và áp lực ngân sách chưa có dấu hiệu giảm bớt.

Cuộc khủng hoảng hiện nay vì thế có thể tạo ra bước ngoặt chính trị tại Pháp, nhưng lực lượng giành chiến thắng trong cuộc bầu cử năm 2027 cũng sẽ phải đối mặt với chính những mâu thuẫn kinh tế và xã hội đang làm suy yếu chính quyền đương nhiệm.