Bầu cử giữa kỳ Mỹ: Điểm nóng chờ 'giờ G'

Ý nghĩa của cuộc bầu cử giữa kỳ Mỹ không chỉ nằm ở việc đảng nào giành quyền kiểm soát Quốc hội, mà còn ở cách Tổng thống Mỹ Donald Trump tận dụng khoảng thời gian trước khi tương quan quyền lực mới có hiệu lực. (Nguồn: Ảnh tạo bằng AI)

Theo phân tích của tạp chí Modern Diplomacy, điều đáng chú ý không chỉ là bên chiến thắng, mà còn là khoảng thời gian ngay sau bầu cử, khi những sức ép chính trị trong nước có thể giảm bớt và Washington có thêm dư địa hành động tại các điểm nóng quốc tế.

Cuộc đua sít sao

Ngày 3/11, cử tri Mỹ sẽ bầu lại toàn bộ 435 ghế Hạ viện, 35 ghế trong tổng số 100 ghế Thượng viện, cùng thống đốc tại 36 bang. Kết quả sẽ quyết định liệu đảng Cộng hòa có giữ được thế đa số mong manh tại Quốc hội hay đảng Dân chủ có thể giành lại quyền kiểm soát, qua đó gia tăng sức ép đối với chính quyền Tổng thống Donald Trump.

Tại Hạ viện, đảng Cộng hòa hiện có 218 ghế, so với 214 ghế của đảng Dân chủ, trong khi hai ghế đang khuyết. Đảng Dân chủ cần giành thêm ít nhất bốn ghế để chiếm đa số. Ở Thượng viện, tỷ lệ tương ứng là 53-47, khiến triển vọng giành quyền kiểm soát của phe Dân chủ khó khăn hơn. Các cuộc đua tại Ohio, Bắc Carolina, Maine, Iowa và Georgia được xem là những địa bàn đáng chú ý.

Kết quả bầu cử cũng là phép thử đối với chương trình nghị sự của ông Trump trong bối cảnh cử tri quan tâm đến giá cả, chi phí sinh hoạt, chính sách nhập cư và cách chính quyền xử lý các điểm nóng quốc tế.

Nếu đảng Dân chủ giành Hạ viện, chính quyền có thể phải đối mặt với các cuộc điều tra và hoạt động giám sát quyết liệt hơn. Ngược lại, nếu đảng Cộng hòa duy trì thế đa số, ông Trump sẽ có thêm cơ sở chính trị để thúc đẩy chương trình nghị sự của mình.

Tuy nhiên, theo Modern Diplomacy, tác động quan trọng nhất của cuộc bầu cử có thể không nằm ở sự thay đổi tương quan quyền lực trong Quốc hội, mà ở những quyết định của Nhà Trắng ngay sau ngày bỏ phiếu.

Những điểm nóng chờ đợi

Iran là phép thử rõ nhất. Ngày 8/10, ông Trump tuyên bố Mỹ sẽ không tấn công Iran trước bầu cử giữa kỳ. Cam kết này được đưa ra khi Washington tiếp tục duy trì sức ép quân sự tại vùng Vịnh, trong khi các cuộc đàm phán về việc mở lại eo biển Hormuz và những điều kiện liên quan vẫn chưa đạt đột phá.

Theo Modern Diplomacy, việc gắn cam kết với một mốc thời gian cụ thể cho thấy cuộc bầu cử đang ảnh hưởng đến tính toán của Nhà Trắng. Giá nhiên liệu và nguy cơ xung đột leo thang có thể tác động đến tâm lý cử tri, khiến chính quyền có lý do để tránh những quyết định gây bất lợi trước ngày bỏ phiếu.

Nhưng sau ngày 3/11, tình thế có thể thay đổi. Nếu đàm phán đạt tiến triển, ông Trump có thể chấp nhận một thỏa thuận với Tehran và tuyên bố đã đạt mục tiêu. Nếu các bên tiếp tục bế tắc, khả năng gia tăng sức ép quân sự vẫn được duy trì. Việc Mỹ có nối lại các cuộc tấn công hay không sẽ phụ thuộc vào diễn biến thực tế, chứ không chỉ vào kết quả bầu cử.

Tòa nhà Quốc hội Mỹ ở Đồi Capitol. (Nguồn: istock)

Với Nga và Ukraine, những tính toán tương tự cũng đang diễn ra. Chính quyền của ông Trump đã miễn áp dụng phần lớn các biện pháp trừng phạt theo đạo luật liên quan Nga mà Quốc hội thông qua, trong khi các nỗ lực đàm phán với Ukraine gặp trở ngại. Kiev tiếp tục tấn công các cơ sở lọc dầu của Nga, bất chấp sức ép từ Washington nhằm hạn chế các cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng.

Ukraine có thể kỳ vọng việc đảng Dân chủ giành Hạ viện sẽ mở rộng khả năng giám sát chính sách của chính quyền Tổng thống Trump. Tuy nhiên, Quốc hội mới chỉ bắt đầu nhiệm kỳ vào ngày 3/1/2027. Trong khoảng thời gian chuyển tiếp, chính quyền hiện tại vẫn có thể gây sức ép buộc Kiev chấp nhận một khuôn khổ đàm phán trước khi cán cân quyền lực tại Quốc hội thay đổi.

Tại Israel, cuộc bầu cử ngày 27/10 cũng có thể ảnh hưởng đến tính toán của Washington, nhưng khó tạo ra thay đổi tức thời. Quá trình thành lập chính phủ mới có thể kéo dài, khiến Thủ tướng Benjamin Netanyahu tiếp tục điều hành chính phủ lâm thời trong thời gian thương lượng liên minh. Vì vậy, diễn biến chính trị tại Israel khó làm thay đổi ngay những tính toán của ông Trump đối với Iran trong những ngày đầu tháng 11.

Sau ngày bỏ phiếu

Modern Diplomacy cho rằng, bầu cử giữa kỳ không nhất thiết trở thành lực cản đối với ông Trump ngay sau khi kết quả được công bố. Trên thực tế, Quốc hội mới chưa thể bắt đầu hoạt động cho đến tháng 1/2027, trong khi những sức ép liên quan lá phiếu đã qua đi.

Nếu đảng Cộng hòa chiến thắng, ông Trump có thể xem kết quả như sự ủng hộ đối với đường lối hiện tại. Nếu đảng Dân chủ giành được Hạ viện, Nhà Trắng sẽ phải chuẩn bị cho các cuộc điều tra và giám sát chặt chẽ hơn trong năm tới. Tuy nhiên, thất bại trong bầu cử cũng có thể thúc đẩy tổng thống đẩy nhanh một số quyết định đối ngoại trước khi Quốc hội mới nhậm chức.

Bởi vậy, không nên mặc nhiên cho rằng, đảng Dân chủ thắng sẽ khiến chính sách của Mỹ đối với Iran hay Ukraine lập tức thay đổi. Kết quả bầu cử có thể định hình môi trường chính trị trong những tháng tiếp theo, nhưng không tự động quyết định các bước đi của Nhà Trắng trong những ngày ngay sau đó.

Theo tạp chí Modern Diplomacy, khoảng thời gian từ ngày 3/11 đến giữa tháng 11 sẽ rất đáng chú ý, đặc biệt là phản ứng của Washington đối với đề xuất của Iran về eo biển Hormuz. Nếu Mỹ đưa ra thời hạn cụ thể, khả năng sử dụng sức ép quân sự vẫn hiện hữu; nếu chấp nhận tiếp tục đàm phán mà không đặt ra thời hạn mới, triển vọng đạt thỏa thuận có thể được cải thiện.

Vì thế, ý nghĩa của cuộc bầu cử giữa kỳ không chỉ nằm ở việc đảng nào giành quyền kiểm soát Quốc hội, mà còn ở cách ông Trump tận dụng khoảng thời gian trước khi tương quan quyền lực mới có hiệu lực. Lá phiếu ngày 3/11 có thể đặt ra những giới hạn chính trị cho hai năm cuối nhiệm kỳ, nhưng chưa chắc đủ sức ngăn Nhà Trắng hành động trong những tuần tiếp theo.