Bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ 2026: Tòa án tối cao đang thay đổi cuộc chơi ra sao?

Khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ở Mỹ đang đến gần, ảnh hưởng của tòa án tối cao đối với cuộc cạnh tranh quyền kiểm soát quốc hội ngày càng rõ nét. Tòa án tối cao Mỹ hiện có các thẩm phán theo đường lối bảo thủ chiếm đa số, 6 trong tổng số 9 người. Một số quyết định quan trọng của tòa năm 2026 đã tạo lợi thế cho đảng Cộng hòa của Tổng thống Donald Trump, dù tác động cuối cùng đến kết quả bầu cử vẫn chưa thể xác định chắc chắn.

Các cuộc bỏ phiếu vào ngày 3/11 sẽ quyết định đảng nào kiểm soát Hạ viện và Thượng viện Mỹ trong 2 năm cuối nhiệm kỳ của Tổng thống Trump. Đảng Cộng hòa đang nắm đa số tại cả hai viện, trong khi đảng Dân chủ cần có thêm 4 ghế ở mỗi viện để giành quyền kiểm soát.

Nếu đảng Dân chủ thâu tóm kiểm soát một hoặc cả 2 viện, chương trình nghị sự lập pháp của ông Trump sẽ gặp thêm trở ngại. Quốc hội do phe đối lập kiểm soát cũng có thể mở các cuộc điều tra nhằm vào chính quyền của ông.

Tòa án tối cao Mỹ. Ảnh: New York Times

Trong bối cảnh đó, những thay đổi về luật bầu cử do Tòa án tối cao Mỹ đưa ra có ý nghĩa vượt ra ngoài cuộc đua giành từng ghế. Chúng có thể ảnh hưởng đến cách các đảng huy động tiền, xây dựng chiến lược vận động và xác định nhóm cử tri có khả năng tác động đến kết quả.

Nới giới hạn chi tiêu tranh cử, quảng cáo chính trị tăng mạnh

Một trong những tác động trực tiếp nhất đến chiến dịch tranh cử năm nay xuất phát từ phán quyết hồi tháng 6, khi Tòa án tối cao Mỹ bác bỏ các giới hạn liên bang đối với khoản chi mà các đảng có thể phối hợp thực hiện cùng ứng cử viên của mình.

Trước phán quyết, luật liên bang quy định mức trần đối với một số khoản chi phối hợp giữa đảng và ứng cử viên. Những người ủng hộ quy định cũ cho rằng hạn chế này giúp ngăn chặn nguy cơ các nhà tài trợ giàu có chuyển những khoản tiền lớn thông qua đảng để né giới hạn đóng góp trực tiếp cho ứng cử viên, từ đó tạo ảnh hưởng không tương xứng đối với các chính khách. Ngược lại, những người phản đối tin việc nới giới hạn sẽ củng cố vai trò của các đảng trong hệ thống chính trị.

Sau phán quyết, 2 chính đảng đã tăng mạnh chi tiêu cho quảng cáo truyền hình phối hợp với ứng cử viên. Tạp chí Wall Street Journal trích dẫn số liệu của công ty theo dõi quảng cáo chính trị AdImpact cho biết tổng khoản chi cho hình thức quảng cáo này đã vượt 100 triệu USD.

Chênh lệch thể hiện rõ ở một số cuộc đua có tính cạnh tranh cao vào Thượng viện Mỹ.

Tại bang Ohio, mức chi phối hợp tối đa theo quy định cũ đối với mỗi đảng trong chu kỳ bầu cử năm 2026 là khoảng 1,2 triệu USD. Song, tính đến hết tháng 9, tổ chức gây quỹ tranh cử vào Thượng viện của đảng Cộng hòa đã chi 23 triệu USD phối hợp với chiến dịch của Thượng nghị sĩ Jon Husted. Phía Dân chủ chi 5,7 triệu USD phối hợp với ứng cử viên Sherrod Brown.

Tại bang Michigan, mức trần trước đây là khoảng 1,1 triệu USD. Tuy nhiên, tổ chức tranh cử vào Thượng viện của đảng Cộng hòa đã chi 13,4 triệu USD phối hợp với ứng viên Mike Rogers, còn phía Dân chủ chi 4,6 triệu USD cho chiến dịch của Abdul El-Sayed.

Những con số trên ám chỉ phán quyết không chỉ mang ý nghĩa pháp lý, mà còn thay đổi quy mô nguồn lực mà các ứng viên có thể huy động thông qua đảng. 

Phân chia lại khu vực bầu cử

Các phán quyết về quyền bầu cử và phân chia địa hạt tranh cử cũng đang tạo ra những thay đổi đáng kể. 

Tháng 4/2026, Tòa án tối cao Mỹ ra phán quyết thu hẹp phạm vi áp dụng của một điều khoản quan trọng trong Đạo luật Quyền bầu cử năm 1965, vốn được ban hành nhằm ngăn chặn sự phân biệt chủng tộc trong hoạt động bầu cử. Quyết định này khiến các nhóm thiểu số gặp khó khăn hơn khi khởi kiện những bản đồ phân chia khu vực bầu cử mà họ cho là phân biệt đối xử về chủng tộc.

Sau phán quyết, một số bang miền nam nằm dưới sự kiểm soát của đảng Cộng hòa như Alabama, Louisiana, Tennessee… nhanh chóng điều chỉnh bản đồ bầu cử, bao gồm cả việc giải thể những khu vực bầu hạ viện có cử tri da đen chiếm đa số. Do cử tri da đen nhìn chung có xu hướng ủng hộ ứng viên Dân chủ nên việc thay đổi ranh giới có thể làm giảm cơ hội giành ghế của đảng này.

Do đó, giới phân tích nhận định các địa hạt liên quan có khả năng chuyển từ tay đảng Dân chủ sang đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa kỳ năm nay. Những thay đổi tương tự cũng có thể tiếp tục diễn ra tại các bang miền nam trước tổng tuyển cử năm 2028.

Tranh cãi hiện còn bắt nguồn từ phán quyết năm 2019 trong vụ “Rucho chống Common Cause”, khi Tòa án tối cao Mỹ xác định các tòa án liên bang không có thẩm quyền giải quyết những khiếu kiện về phân chia khu vực bầu cử nhằm tạo lợi thế cho một đảng chính trị. Phán quyết này đã mở rộng không gian để các cơ quan lập pháp cấp bang theo đuổi những bản đồ phân chia khu vực bầu cử có lợi cho đảng mình, mà không phải đối mặt với sự giám sát của tòa án liên bang.

Đến năm 2026, các quyết định mới tiếp tục làm thay đổi cách giới chức bang tiếp cận vấn đề trên. Cuộc cạnh tranh vì thế không chỉ diễn ra giữa các ứng viên, mà còn giữa các cơ quan lập pháp bang trong việc xác định ranh giới các khu vực bầu cử.

Đảng Cộng hòa đi đầu trong làn sóng điều chỉnh bản đồ tại các bang do họ kiểm soát, trong khi đảng Dân chủ tìm cách đáp trả, nổi bật là nỗ lực tại bang California. Tác động tổng thể vẫn phụ thuộc vào cách các bang triển khai bản đồ khu vực bầu cử mới, những thách thức pháp lý tiếp theo và phản ứng của cử tri.

Những phán quyết không hoàn toàn có lợi cho phe Cộng hòa

Mặc dù một số quyết định gần đây tạo thuận lợi cho đảng Cộng hòa của ông Trump, nhưng không phải mọi phán quyết của Tòa án tối cao Mỹ đều đáp ứng mong muốn của phe bảo thủ.

Hồi tháng 6, tòa đã bác bỏ nỗ lực của phía Cộng hòa nhằm ngăn các bang kiểm đếm những lá phiếu được gửi qua đường bưu điện đúng hạn, nhưng đến sau ngày bầu cử. Bỏ phiếu qua thư được cả cử tri Cộng hòa và Dân chủ sử dụng, dù các cuộc khảo sát trước đây hé lộ cử tri Dân chủ dùng hình thức này với tỷ lệ cao hơn. Vì vậy, các quy định liên quan thường trở thành tâm điểm tranh chấp giữa hai đảng.

Tháng trước, tòa tối cao cũng ngăn chính quyền ông Trump áp đặt các yêu cầu mới đối với phiếu bầu qua thư. Ngoài ra, tòa còn bác bỏ nỗ lực nhằm triển khai một bản đồ khu vực bầu cử có lợi cho đảng Cộng hòa tại bang Missouri.

Giới quan sát vẫn tiếp tục theo dõi những vụ kiện chưa được giải quyết. Ví dụ, chính quyền ông Trump đang tìm cách ngăn California kiểm đếm phiếu của khoảng 20.000 người bị Nhà Trắng cáo buộc có thể không phải công dân Mỹ. Chính quyền cũng có thể phải đối mặt với các tranh chấp liên quan đến việc xác nhận kết quả tại những bang có cuộc đua sít sao.

Tác động vượt ra ngoài ngày bầu cử giữa kỳ 3/11

Các phán quyết năm 2026 đặt ra câu hỏi rộng hơn về vai trò của tòa án tối cao trong hệ thống bầu cử Mỹ. Một mặt, tòa có nhiệm vụ giải thích Hiến pháp Mỹ và xác định tính hợp pháp của các quy định. Mặt khác, những quyết định về tài chính tranh cử, quyền bầu cử và ranh giới khu vực bầu cử có thể tạo ra hệ quả chính trị đáng kể.

Thách thức lớn nhất là phân biệt giữa tác động pháp lý trực tiếp và kết quả chính trị cuối cùng. Việc một đảng có thêm nguồn lực quảng cáo hoặc sở hữu bản đồ phân chia khu vực bầu cử có lợi hơn không bảo đảm đảng đó sẽ giành chiến thắng. Cử tri vẫn có thể phản ứng trước tình hình kinh tế, chính sách của chính quyền, chất lượng ứng cử viên và những vấn đề nổi bật trong chiến dịch.

Ngoài ra, ảnh hưởng của các phán quyết không nhất thiết kết thúc sau cuộc bầu cử tháng 11. Những thay đổi về bản đồ khu vực bầu cử có thể định hình những cuộc cạnh tranh trong tương lai, trong khi tiền lệ pháp lý mới sẽ ảnh hưởng đến cách các bang xây dựng quy định bầu cử và cách các đảng tổ chức vận động.