Bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ: Những tác động từ Trung Đông đến thương mại toàn cầu

Không chỉ tác động đến cán cân quyền lực trong nước, kết quả bầu cử còn khiến các đối tác thương mại, đồng minh chiến lược và đối thủ của Washington phải tính toán lại những bước đi tiếp theo.

Lãnh đạo đảng Dân chủ tại Hạ viện Mỹ Hakeem Jeffries, cùng với các Hạ nghị sĩ Suzan K. DelBene và Katherine Clark, phát biểu về việc đảng Dân chủ giành lại thế đa số tại Hạ viện trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ trong cuộc họp báo ngày 4/11. Ảnh Reuters.

Sức ép tìm kiếm giải pháp cho xung đột Trung Đông

Một trong những vấn đề được quan tâm hàng đầu là tác động của kết quả bầu cử đối với cuộc chiến giữa Mỹ và Iran kéo dài 8 tháng qua. Dù chưa thể xác định ngay chiến thắng của đảng Dân chủ sẽ làm thay đổi cục diện chiến sự như thế nào, giới quan sát cho rằng Tổng thống Trump sẽ chịu thêm sức ép trong việc tìm kiếm giải pháp chấm dứt xung đột.

Giá nhiên liệu tăng cao do chiến sự đã trở thành một trong những nguyên nhân khiến cử tri Mỹ không hài lòng. Theo nhiều chuyên gia, Tổng thống Trump hiện có thêm động lực thúc đẩy thỏa thuận hòa bình với Tehran. Khả năng Mỹ tiến hành một chiến dịch quân sự quy mô lớn khác nhằm vào Iran cũng được đánh giá là thấp hơn sau kết quả bầu cử.

Tuy nhiên, diễn biến này cũng có thể tác động đến tính toán của Tehran. Bà Ebtesam al-Ketbi, chuyên gia thuộc Trung tâm Chính sách Emirates, nhận định nếu Tehran nhận thấy Tổng thống Trump thực sự cần một thỏa thuận thực chất, cơ hội chấm dứt chiến tranh có thể xuất hiện. Tuy nhiên, việc Iran diễn giải kết quả bầu cử như biểu hiện suy yếu của Washington cũng có thể dẫn tới một vòng leo thang quân sự mới.

Đối với Israel, việc đảng Dân chủ kiểm soát cả hai viện Quốc hội Mỹ có thể khiến các hoạt động quân sự của nước này tại Iran, Gaza và Lebanon chịu sự giám sát chặt chẽ hơn. Những vấn đề liên quan đến viện trợ quân sự và bán vũ khí của Mỹ cho Israel cũng có thể trở thành chủ đề tranh luận tại Quốc hội.

Các đối thủ chính trị của Thủ tướng Benjamin Netanyahu đã nhanh chóng tận dụng chiến thắng của đảng Dân chủ để chỉ trích ông, cho rằng chính sách của chính phủ Israel làm suy giảm sự ủng hộ mang tính lưỡng đảng lâu nay tại Mỹ. Diễn biến này gia tăng sức ép đối với ông Netanyahu trong bối cảnh chính trường Israel vẫn chưa tìm được lối thoát sau cuộc bầu cử không mang lại kết quả rõ ràng hồi tuần trước.

Ukraine và thương mại toàn cầu trước những điều chỉnh

Cuộc bầu cử cũng có thể mở ra thêm cơ hội cho Ukraine trong nỗ lực duy trì sự hỗ trợ từ Mỹ. Kể từ khi trở lại Nhà Trắng, Tổng thống Trump đã phần nào đình chỉ viện trợ tài chính và quân sự trực tiếp cho Kiev, bất chấp sự ủng hộ rộng rãi của các nghị sĩ thuộc cả hai đảng đối với Ukraine.

Một số quyết định của ông Trump, trong đó có việc dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt đối với hoạt động xuất khẩu dầu diesel của Nga và miễn trừ trừng phạt đối với một số lĩnh vực năng lượng Nga chỉ vài tuần sau khi ký ban hành, đã khiến nhiều nghị sĩ Quốc hội, kể cả thành viên đảng Cộng hòa, bất bình.

Với quyền kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện, đảng Dân chủ có thêm điều kiện thúc đẩy các đề xuất viện trợ mới cho Ukraine. Nếu nhận được sự ủng hộ đủ lớn từ các nghị sĩ Cộng hòa và đạt đa số hai phần ba tại cả hai viện, Quốc hội Mỹ có thể thông qua một gói viện trợ mới bất chấp quyền phủ quyết của Tổng thống Trump.

Dù vậy, khả năng gia tăng viện trợ khó được hiện thực hóa ngay lập tức và chưa chắc giải quyết được nhu cầu cấp bách nhất của Kiev trong mùa đông năm nay: tình trạng thiếu hụt tên lửa đánh chặn dành cho hệ thống phòng không Patriot do Mỹ sản xuất, vốn đóng vai trò quan trọng trong bảo vệ cơ sở hạ tầng năng lượng và các thành phố của Ukraine.

Ngoài vấn đề viện trợ, các nghị sĩ Dân chủ cũng có thể tìm cách ngăn chặn một số chính sách của chính quyền Trump liên quan đến Nga. Hạ nghị sĩ Gregory Meeks, đại diện bang New York và là ứng cử viên cho vị trí Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại Hạ viện, đã đưa ra dự luật nhận được sự ủng hộ của cả hai đảng nhằm ngăn kế hoạch đưa dầu diesel Nga trở lại thị trường toàn cầu.

Tuy nhiên, kết quả bầu cử khó có thể làm thay đổi ngay lập trường của chính quyền Mỹ trong các cuộc đàm phán hòa bình ba bên với Nga và Ukraine. Washington vẫn gây sức ép buộc Kiev chấp nhận những nhượng bộ để đạt thỏa thuận, trong khi đồng thời thảo luận các cơ hội hợp tác kinh doanh với Moskva theo hướng có lợi cho các nhà đầu tư Mỹ. Điện Kremlin bày tỏ hy vọng kết quả bầu cử sẽ không ảnh hưởng đến những nỗ lực mà họ gọi là hoạt động thúc đẩy hòa bình của Tổng thống Trump.

Trong lĩnh vực thương mại, chiến thắng của đảng Dân chủ có thể tạo thêm dư địa cho các đối tác của Mỹ tại châu Á trì hoãn hoặc điều chỉnh những cam kết đầu tư từng đưa ra nhằm tránh các mức thuế quan của Washington. Đồng thời, Trung Quốc có thể có thêm lợi thế trong các cuộc đàm phán thương mại với Mỹ.

Dù vậy, ông Chim Lee, chuyên gia phân tích chính sách công nghiệp thuộc Economist Intelligence Unit tại Bắc Kinh, cho rằng quan hệ kinh tế Mỹ - Trung nhiều khả năng vẫn duy trì trạng thái ổn định mong manh, thay vì xuất hiện những thay đổi căn bản trong ngắn hạn.

Ấn Độ cũng có thể hưởng lợi từ sự thay đổi cán cân quyền lực tại Quốc hội Mỹ. Các cuộc đàm phán thỏa thuận thương mại giữa Washington và New Delhi thời gian qua gặp trở ngại do Ấn Độ muốn bảo vệ lợi ích của ngành nông nghiệp trong nước.

Theo ông Anup Wadhawan, cựu quan chức thương mại chính phủ Ấn Độ, thất bại bầu cử của đảng Cộng hòa sẽ làm suy giảm khả năng áp đặt các mức thuế quan của Tổng thống Trump, bởi một số biện pháp thương mại cần có sự chấp thuận của Quốc hội.

Quốc hội Mỹ có thẩm quyền điều tiết thương mại và quyết định thuế nhập khẩu. Tuy nhiên, Tổng thống Trump đã tận dụng các đạo luật hiện hành để áp đặt thuế quan với lý do an ninh quốc gia hoặc các hành vi thương mại không công bằng. Những nỗ lực của đảng Dân chủ nhằm hạn chế quyền này có thể vấp phải quyền phủ quyết từ Nhà Trắng.

Trong khi đó, giới quan sát cũng theo dõi khả năng Tổng thống Trump thực hiện những đe dọa thương mại nhằm vào châu Âu, trong đó có đề xuất áp thuế 100% đối với các quốc gia đánh thuế dịch vụ kỹ thuật số của các tập đoàn công nghệ Mỹ. Bất đồng liên quan đến khoản vay 3 tỷ euro (khoảng 3,37 tỷ USD) của Ngân hàng Đầu tư châu Âu dành cho Airbus cũng có thể thử thách trạng thái đình chiến thương mại xuyên Đại Tây Dương được duy trì phần lớn từ năm 2025.

Ngành công nghệ và AI trước sức ép quản lý

Các cuộc thăm dò cử tri sau bỏ phiếu cho thấy nhiều người Mỹ quan ngại về tốc độ mở rộng các trung tâm dữ liệu AI, trong bối cảnh những dự án này tiêu thụ ngày càng nhiều điện năng và tài nguyên.

Ông Jake Dollarhide, Giám đốc điều hành Công ty quản lý tài sản Longbow Asset Management tại bang Oklahoma, nhận định chiến thắng của đảng Dân chủ có thể gia tăng sức ép quản lý đối với các doanh nghiệp công nghệ, đặc biệt trong lĩnh vực AI, qua đó làm chậm tốc độ tăng trưởng mạnh mẽ của ngành này.

Những lo ngại trên nhanh chóng phản ánh vào thị trường chứng khoán. Trong phiên giao dịch ngày 4/11, cổ phiếu của nhiều tập đoàn sản xuất chip và công nghệ AI lớn tại châu Á như TSMC, Samsung Electronics, SK Hynix và Kioxia đồng loạt giảm giá. Tâm lý thận trọng cũng lan sang thị trường Mỹ khi cổ phiếu của các doanh nghiệp vận hành trung tâm dữ liệu như Applied Digital, TeraWulf, Core Scientific và Iren chịu áp lực giảm trong giao dịch trước giờ mở cửa.

Có thể thấy, chiến thắng của đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ không đồng nghĩa với việc chính sách của Mỹ sẽ lập tức thay đổi. Tổng thống Trump vẫn nắm quyền điều hành hành pháp và có thể sử dụng quyền phủ quyết để bảo vệ các quyết định của mình. Tuy nhiên, việc mất quyền kiểm soát Quốc hội sẽ khiến Nhà Trắng gặp nhiều trở ngại hơn trong triển khai chương trình nghị sự, đặc biệt đối với những chính sách về đối ngoại, thương mại và công nghệ.