Bầu cử Mỹ: Lá phiếu quyết định hai năm cuối nhiệm kỳ Tổng thống Trump

Cuộc đua quyết định quyền kiểm soát Quốc hội

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ ngày 3/11/2026 diễn ra đúng giữa nhiệm kỳ Tổng thống 4 năm của ông Donald Trump. Khác với bầu cử Tổng thống, cử tri Mỹ sẽ quyết định thành phần Quốc hội và nhiều vị trí lãnh đạo ở cấp bang. Đây là cuộc bỏ phiếu có ý nghĩa đặc biệt bởi cả hai viện Quốc hội hiện đều do đảng Cộng hòa kiểm soát, trong khi đảng Dân chủ đang tìm cách giành lại quyền lực lập pháp.

Theo Reuters, toàn bộ 435 ghế tại Hạ viện và 35 trong tổng số 100 ghế tại Thượng viện sẽ được đưa ra bầu lại. Ngoài ra, 36 bang tổ chức bầu Thống đốc, cùng hàng loạt cuộc bầu cử cơ quan lập pháp bang và các cuộc trưng cầu ý kiến về chính sách địa phương. Với quy mô đó, kết quả bầu cử sẽ tạo ra những thay đổi đáng kể trong hệ thống quyền lực chính trị Mỹ.

Tổng thống Donald Trump đi bỏ phiếu sớm tại West Palm Beach, bang Florida ngày 24/10. Ảnh: Nhà Trắng

Tại Hạ viện, đảng Cộng hòa đang nắm lợi thế rất sít sao với 218 ghế, so với 214 ghế của đảng Dân chủ; hai ghế đang khuyết. Đảng Dân chủ cần giành thêm ít nhất 4 ghế để chiếm đa số. Trong khi đó, tại Thượng viện, đảng Cộng hòa có 53 ghế, còn đảng Dân chủ và các thượng nghị sĩ độc lập cùng liên kết với phe này nắm 47 ghế. Để giành quyền kiểm soát Thượng viện, đảng Dân chủ cần đạt thêm 4 ghế, đưa tương quan lên 51 - 49.

Hai cuộc đua có tính chất khác nhau. Hạ viện có nhiều khu vực bầu cử cạnh tranh, khiến chỉ một sự dịch chuyển nhỏ trong lá phiếu của cử tri Mỹ cũng có thể làm thay đổi cán cân quyền lực. Thượng viện lại phụ thuộc vào kết quả tại một số bang có tính quyết định, nơi các ứng cử viên hai đảng đang cạnh tranh quyết liệt.

Kinh tế, chi phí sinh hoạt và Iran chi phối lá phiếu

Nếu phải xác định chủ đề xuyên suốt chiến dịch tranh cử ở Mỹ năm nay thì đó chính là khả năng cải thiện đời sống kinh tế của người dân. Giá cả hàng hóa, chi phí chăm sóc sức khỏe, giá xăng và những lo ngại về thu nhập đang trở thành những vấn đề có sức nặng đối với quyết định của cử tri Mỹ.

Khảo sát của Gallup công bố ngày 29/10 cho thấy kinh tế và y tế là hai vấn đề được 50% cử tri đăng ký đánh giá có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với lá phiếu của họ. Tình hình tại Iran đứng thứ ba, với 47% người được hỏi coi đây là vấn đề cực kỳ quan trọng. Tiếp đó là phân phối thu nhập và tài sản (44%), giá xăng (42%), nhập cư (40%) và quyền phá thai (38%).

Các đảng khai thác những mối quan tâm này theo những cách khác nhau. Đảng Dân chủ tập trung vào thông điệp về khả năng chi trả, chi phí sinh hoạt và trách nhiệm giải trình của chính quyền. Đảng này cho rằng người dân đang phải gánh chịu hậu quả từ những cam kết chưa được thực hiện, đồng thời chỉ trích các chính sách của ông Trump liên quan đến kinh tế và xung đột Iran.

Trong khi đó, đảng Cộng hòa cố gắng bảo vệ thành tích của chính quyền, nhấn mạnh chương trình nghị sự của Tổng thống Trump và cảnh báo về những hệ quả nếu đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát Quốc hội. Các ứng cử viên Cộng hòa cũng đưa những vấn đề văn hóa - xã hội, đặc biệt là nhập cư, an ninh và tranh luận về quyền của người chuyển giới, vào trọng tâm vận động.

Tổng thống Donald Trump đi bỏ phiếu sớm tại West Palm Beach, bang Florida ngày 24/10. Ảnh: Nhà Trắng

Lợi thế của đảng Dân chủ và những ẩn số trước giờ G

Các cuộc thăm dò trước bầu cử đang cho thấy đảng Dân chủ có lợi thế đáng kể, đặc biệt trong cuộc cạnh tranh giành Hạ viện. Theo mức trung bình thăm dò toàn quốc của RealClearPolling ngày 31/10, đảng Dân chủ dẫn trước đảng Cộng hòa 8,2 điểm phần trăm, với tỷ lệ ủng hộ lần lượt là 51,4% và 43,2%. Khảo sát Reuters/Ipsos hoàn tất ngày 26/10 cũng ghi nhận xu hướng tương tự. Trong nhóm cử tri có khả năng đi bỏ phiếu, đảng Dân chủ dẫn trước 53% so với 44% của đảng Cộng hòa.

Những con số này cho thấy đảng Dân chủ đang có cơ sở để kỳ vọng giành lại Hạ viện. Tuy nhiên, triển vọng tại Thượng viện khó khăn hơn bởi bản đồ bầu cử năm nay không thuận lợi cho phe Dân chủ. Đảng này phải bảo vệ một số ghế tại những bang cạnh tranh, đồng thời giành chiến thắng ở nhiều bang mà Tổng thống Trump từng có ưu thế trong cuộc bầu cử năm 2024. Vì vậy, ngay cả khi giành được số phiếu ủng hộ cao hơn trên toàn quốc, đảng Dân chủ vẫn chưa chắc đạt đủ số ghế cần thiết để kiểm soát Thượng viện.

Ở chặng nước rút, Tổng thống Trump vẫn trực tiếp tham gia vận động cho các ứng cử viên Cộng hòa. Sau khi điều chỉnh lịch trình, ông đã tổ chức những hoạt động tranh cử cuối cùng tại Iowa và Kansas, hai bang vốn được xem là có lợi thế cho đảng Cộng hòa nhưng đang xuất hiện những dấu hiệu cạnh tranh đáng chú ý. Ông kêu gọi cử tri duy trì đa số Cộng hòa tại cả hai viện Quốc hội để tiếp tục thực hiện chương trình nghị sự của chính quyền.

Việc ông Donald Trump trở thành gương mặt trung tâm trong chiến dịch của đảng Cộng hòa cho thấy tính chất đặc biệt của cuộc bầu cử năm nay: dù không có tên trên lá phiếu, Tổng thống vẫn là nhân vật mà cử tri đang đánh giá thông qua lựa chọn đối với các ứng cử viên Quốc hội. Đảng Dân chủ muốn biến cuộc bầu cử thành cuộc trưng cầu ý kiến về nhiệm kỳ thứ hai của ông, trong khi đảng Cộng hòa đặt cược vào khả năng huy động lực lượng ủng hộ Tổng thống và bảo vệ những thành quả mà họ cho rằng chính quyền đã đạt được.

Kết quả sẽ định hình hai năm cuối nhiệm kỳ

Theo các chuyên gia, ý nghĩa lớn nhất của cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ nằm ở khả năng thay đổi tương quan quyền lực giữa Nhà Trắng và Quốc hội. Nếu đảng Cộng hòa tiếp tục giữ được cả Hạ viện và Thượng viện, ông Trump sẽ có điều kiện thuận lợi hơn để thúc đẩy các dự luật, chính sách ngân sách, thuế, nhập cư và những ưu tiên lập pháp khác. Ngược lại, nếu đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát một hoặc cả hai viện, chính quyền sẽ phải đối mặt với một Quốc hội có xu hướng giám sát chặt chẽ hơn. Đảng Dân chủ có thể sử dụng quyền kiểm soát các Ủy ban để tổ chức điều trần, điều tra hoạt động của chính quyền, chất vấn các quan chức liên bang và gây sức ép đối với những chính sách gây tranh cãi. Khả năng thông qua các dự luật lớn cũng sẽ trở nên khó khăn hơn, đặc biệt khi hai đảng không tìm được tiếng nói chung về ngân sách và các vấn đề đối nội.

Nếu hai viện nằm trong tay hai đảng khác nhau, tình trạng chia rẽ quyền lực có thể khiến hoạt động lập pháp phức tạp hơn. Những bất đồng về ngân sách liên bang, chi tiêu công, thuế và chính sách đối ngoại có nguy cơ kéo dài, thậm chí dẫn đến bế tắc chính trị. Tuy nhiên, quyền kiểm soát Quốc hội không đồng nghĩa với việc phe đối lập có thể tự động đảo ngược mọi quyết định của Tổng thống. Một số lĩnh vực thuộc thẩm quyền hành pháp vẫn do Nhà Trắng quyết định, còn việc thông qua luật mới đòi hỏi sự đồng thuận theo các quy định lập pháp.

Đối với chính sách đối ngoại, tương quan mới tại Quốc hội cũng có thể tác động đến việc phân bổ ngân sách quốc phòng, viện trợ nước ngoài, các biện pháp trừng phạt và những cam kết quốc tế của Mỹ. Quốc hội có vai trò quan trọng trong phê chuẩn ngân sách và giám sát hoạt động của chính quyền, do đó thay đổi quyền kiểm soát các viện có thể ảnh hưởng đến mức độ ủng hộ chính trị dành cho những quyết định của Nhà Trắng, trong đó có cách xử lý tình hình Iran và các vấn đề an ninh quốc tế.

Với ông Trump, kết quả ngày 3/11 còn mang ý nghĩa vượt ra ngoài hai năm còn lại của nhiệm kỳ. Một chiến thắng của đảng Cộng hòa sẽ giúp ông củng cố vị thế và tạo thêm động lực cho chương trình nghị sự trước thềm cuộc bầu cử Tổng thống năm 2028. Ngược lại, thất bại có thể làm gia tăng sức ép đối với Nhà Trắng, đồng thời tạo cơ hội để đảng Dân chủ định hình lại chiến lược và lựa chọn những gương mặt có khả năng cạnh tranh trong cuộc đua Tổng thống tiếp theo.

Trong bối cảnh cuộc đua Tổng thống năm 2028 đang dần hiện diện trong tính toán của các đảng, khi các điểm bỏ phiếu mở cửa trên khắp nước Mỹ hôm nay, lá phiếu sẽ không chỉ định hình tương quan quyền lực tại Washington mà còn phát đi tín hiệu quan trọng về hướng đi chính trị mà cử tri Mỹ mong muốn trong những năm tới.