Bầu cử Nhật Bản: Những yếu tố then chốt định hình cuộc bỏ phiếu hôm nay

Đây là cuộc bầu cử có thời gian chuẩn bị ngắn nhất tính từ năm 1945 đến nay, với vẻn vẹn 16 ngày. Ảnh: Nikkei Asia

Nữ Thủ tướng đầu tiên của Nhật Bản, bà Sanae Takaichi, đang tìm cách củng cố vị thế lãnh đạo trong cuộc bầu cử Hạ viện lần thứ 51 diễn ra hôm nay, 8/2, trong bối cảnh các cuộc thăm dò cho thấy đảng bảo thủ của bà có khả năng giành chiến thắng lớn. Diễn biến cuộc bầu cử không chỉ quyết định tương lai Chính phủ mà còn có thể tác động tới định hướng tài khóa, chính sách an ninh và cục diện chính trị của Nhật Bản.

Biên độ chiến thắng mang ý nghĩa quyết định

Cuộc bầu cử Hạ viện Nhật Bản lần này tiếp tục là cuộc cạnh tranh quyết liệt giữa liên minh cầm quyền Tự do Dân chủ - Đổi mới Nhật Bản và Liên minh cải cách trung dung - đảng đối lập lớn nhất Nhật Bản, khi một bên muốn lấy lại vị thế đa số tại Quốc hội, còn một bên quyết tâm giành vị trí của đảng cầm quyền.

Theo các cuộc khảo sát công bố trong tuần, Đảng Dân chủ Tự do (LDP) của bà Takaichi cùng đối tác liên minh có thể giành khoảng 300 ghế trong tổng số 465 ghế tại Hạ viện. Kết quả này sẽ là bước tiến đáng kể so với thế đa số mong manh mà liên minh đang nắm giữ.

Nếu đạt 261 ghế - mức được coi là “đa số tuyệt đối ổn định” - liên minh cầm quyền có thể kiểm soát các Ủy ban Nghị viện, tạo điều kiện thuận lợi để thúc đẩy các dự luật, trong đó có ngân sách. Trường hợp giành 310 ghế, liên minh sẽ có đủ sức vượt qua Thượng viện, nơi hiện không chiếm đa số.

Bà Takaichi tuyên bố sẽ từ chức nếu các cuộc thăm dò sai lệch và bà đánh mất quyền kiểm soát Hạ viện.

Áp lực tài khóa

Một trong những điểm gây tranh luận trong chiến dịch của bà Takaichi là cam kết hỗ trợ các hộ gia đình trước áp lực giá cả bằng cách tạm ngừng thu thuế tiêu dùng 8% đối với thực phẩm. Đề xuất này từng khiến thị trường tài chính bán tháo trong tháng trước.

Thủ tướng Sanae Takaichi bước vào Văn phòng Thủ tướng trong các hoạt động vận động tranh cử tại Tokyo ngày 5/2. Ảnh: The Japan Times

Giới đầu tư bày tỏ lo ngại về cách thức bù đắp khoản hụt thu ngân sách ước tính 5.000 tỷ yên (khoảng 30 tỷ USD) mỗi năm, trong bối cảnh Nhật Bản đang gánh mức nợ công cao nhất trong các nền kinh tế phát triển. Các phát biểu tiếp theo của bà Takaichi về việc triển khai chính sách sẽ được theo dõi chặt chẽ, đặc biệt sau khi nhà đầu tư rút khỏi trái phiếu chính phủ Nhật Bản và đồng yên suy yếu mạnh.

Theo Reuters, nếu các động thái chính sách gây biến động lớn, bà Takaichi có thể không nhận được sự hỗ trợ từ Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) để ổn định thị trường.

Lá phiếu của giới trẻ

Các cuộc thăm dò cho thấy mức ủng hộ mạnh nhất dành cho bà Takaichi, 64 tuổi đến từ nhóm cử tri trẻ, thay vì các thế hệ lớn tuổi vốn là nền tảng truyền thống của LDP. Hình ảnh xuất thân bình dân cùng thông điệp dân tộc chủ nghĩa của bà được cho là tạo tiếng vang trong giới trẻ đang bất mãn với tình trạng trì trệ kinh tế kéo dài.

Bà Takaichi, một chính trị gia bảo thủ lấy cảm hứng từ cựu Thủ tướng Anh Margaret Thatcher, đã tận dụng mạng xã hội hiệu quả và thậm chí trở thành biểu tượng thời trang bất ngờ, với việc người ủng hộ tìm mua chiếc túi và cây bút màu hồng bà thường sử dụng.

Tuy nhiên, mức độ tham gia bỏ phiếu của giới trẻ vẫn là dấu hỏi. Trong cuộc tổng tuyển cử tháng 10 trước khi bà lên nắm quyền, chỉ 36% cử tri từ 21 - 24 tuổi tại Tokyo đi bầu, so với 71% ở nhóm tuổi 70 - 74.

Sự nổi lên của phe cực hữu

Đảng cực hữu Sanseito đưa ra số ứng viên kỷ lục 190 người và được dự báo có thể giành khoảng 15 ghế, tăng từ 2 ghế hiện tại. Thành quả này nối tiếp đà bứt phá trong cuộc bầu cử Thượng viện năm ngoái, khi đảng này thu hút sự chú ý với lập trường cứng rắn về người nước ngoài và nhận được sự ủng hộ đáng kể từ giới trẻ.

Dù vẫn là lực lượng nhỏ, sự nổi lên của Sanseito được cho là góp phần dịch chuyển diễn ngôn chính trị Nhật Bản sang cánh hữu - xu hướng cũng xuất hiện tại nhiều nền dân chủ phát triển.

Yếu tố thời tiết ảnh hưởng tỷ lệ đi bầu

Thời tiết có thể là biến số đáng kể. Đây là cuộc bầu cử đầu tiên kể từ năm 1990 được Nhật Bản tổ chức vào giữa mùa đông, khi nhiều khu vực phía Bắc và phía Tây nước này đang trải qua đợt tuyết rơi kỷ lục. Dự báo tuyết sẽ tiếp diễn trong ngày bỏ phiếu, thậm chí có thể xuất hiện tuyết nhẹ tại Tokyo, gây cản trở giao thông.

Tỷ lệ cử tri đi bầu tại Nhật Bản vốn đã thấp so với nhiều nền dân chủ phát triển, ở mức khoảng 55% trong các kỳ bầu cử gần đây, dù LDP vẫn duy trì ưu thế trong thời hậu chiến.

Tính đến thời điểm này, nhiều địa phương đã tổ chức bỏ phiếu trước thời hạn nhằm tạo điều kiện cho những cử tri có kế hoạch riêng, đồng thời cũng nhằm phòng tránh thời tiết khắc nghiệt gây khó khăn cho hoạt động bỏ phiếu.

Nhìn chung, cuộc bầu cử lần này được xem là phép thử toàn diện đối với năng lực lãnh đạo của bà Sanae Takaichi. Kết quả không chỉ quyết định độ vững chắc của Chính phủ mới, mà còn phát đi tín hiệu về hướng đi chính sách kinh tế, an ninh và vị thế của Nhật Bản trong môi trường khu vực đang biến động thời gian tới.

Hồng Nhung