Bé 8 tuổi điều trị viêm phế quản, bất ngờ phát hiện suy tuyến thượng thận

Điều trị viêm phế quản, bất ngờ phát hiện suy tuyến thượng thận

Bé An được đưa đến khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội điều trị viêm phế quản cấp kèm trào ngược dạ dày – thực quản. Trong quá trình theo dõi, ngoài các triệu chứng hô hấp, bác sĩ nhận thấy trẻ có nhiều biểu hiện bất thường như béo đều toàn thân, mặt tròn, đau đầu từng cơn, đỏ bừng mặt và tăng huyết áp nhẹ.

Ban đầu, trẻ được hội chẩn chuyên khoa Tim mạch và đeo Holter huyết áp 24 giờ để tìm nguyên nhân tăng huyết áp nhưng không ghi nhận bất thường về tim mạch.

Nhận thấy các dấu hiệu không phù hợp với một bệnh lý hô hấp đơn thuần, bác sĩ chỉ định thực hiện thêm các xét nghiệm nội tiết và chuyển hóa. Kết quả cho thấy trẻ bị kháng insulin, nồng độ cortisol và ACTH đều giảm dưới ngưỡng bình thường, chứng tỏ tuyến thượng thận đang bị ức chế và không còn sản xuất đủ hormone nội sinh.

Bác sĩ Thùy Linh đang thăm khám cho bé An. Ảnh: BVCC

Khai thác tiền sử dùng thuốc của bệnh nhi suy tuyến thượng thận

Khai thác kỹ tiền sử dùng thuốc, bác sĩ ghi nhận gia đình nhiều lần sử dụng các chế phẩm chứa corticoid cho trẻ dưới nhiều dạng khác nhau. Ngoài kem bôi chứa triamcinolone và thuốc nhỏ mũi có corticoid dùng theo từng đợt, trẻ còn uống betamethasone liên tục trong 6 ngày trước khi nhập viện.

Từ các biểu hiện lâm sàng, kết quả xét nghiệm và tiền sử dùng thuốc, ThS.BSNT Thân Thị Thùy Linh chẩn đoán bệnh nhi mắc hội chứng Cushing do thuốc, gây suy vỏ tuyến thượng thận thứ phát.

Song song với điều trị viêm phế quản, bé An được bổ sung thuốc nhằm phòng ngừa cơn suy thượng thận cấp, đồng thời ngừng toàn bộ các thuốc chứa corticoid không cần thiết. Sau điều trị, tình trạng hô hấp cải thiện, huyết áp ổn định và trẻ được xuất viện.

Bác sĩ hướng dẫn gia đình sử dụng thuốc đúng chỉ định, xây dựng kế hoạch theo dõi chức năng tuyến thượng thận lâu dài. Trẻ cần tái khám định kỳ để đánh giá mức độ phục hồi của trục nội tiết. Trong các tình huống như sốt cao, nhiễm trùng, chấn thương hoặc phải phẫu thuật, trẻ có thể cần tăng tạm thời liều thuốc theo chỉ định nhằm phòng ngừa cơn suy thượng thận cấp.

Lạm dụng corticoid có thể gây hội chứng Cushing và suy tuyến thượng thận

Theo bác sĩ Thùy Linh, corticoid là nhóm thuốc có tác dụng kháng viêm, chống dị ứng và ức chế miễn dịch, mô phỏng hormone cortisol do tuyến thượng thận sản xuất. Thuốc được sử dụng rộng rãi trong điều trị hen phế quản, dị ứng, bệnh da liễu, bệnh tự miễn... với nhiều hoạt chất như Dexamethasone, Prednisolone, Methylprednisolone, Betamethasone, Hydrocortisone, Triamcinolone, Fluticasone hay Budesonide.

Đây là nhóm thuốc mang lại hiệu quả điều trị cao nhưng chỉ an toàn khi được sử dụng đúng chỉ định, đúng liều lượng và đúng thời gian dưới sự theo dõi của bác sĩ. Việc tự ý sử dụng hoặc lạm dụng corticoid có thể dẫn đến nhiều biến chứng nội tiết nghiêm trọng.

Bác sĩ Linh giải thích, khi cơ thể được đưa vào một lượng corticoid từ bên ngoài trong thời gian dài hoặc sử dụng đồng thời nhiều chế phẩm chứa corticoid, tuyến thượng thận sẽ nhận tín hiệu rằng cơ thể đã có đủ hormone và giảm dần việc sản xuất cortisol nội sinh. Hậu quả là người bệnh có thể xuất hiện hội chứng Cushing do thuốc với các biểu hiện như tăng cân nhanh, mặt tròn, tích mỡ vùng cổ gáy và thân mình, rậm lông, tăng huyết áp, tăng đường huyết hoặc kháng insulin.

Nếu tình trạng này kéo dài, trục hạ đồi – tuyến yên – tuyến thượng thận sẽ bị ức chế, khiến tuyến thượng thận không còn khả năng sản xuất đủ cortisol khi cơ thể cần. Cortisol là hormone thiết yếu giúp duy trì huyết áp, ổn định đường huyết, điều hòa chuyển hóa và giúp cơ thể thích nghi với các tình trạng stress như sốt cao, nhiễm trùng, chấn thương hoặc phẫu thuật.

Ảnh minh họa.

Phòng bệnh suy tuyến thượng thận: Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc coticoid cho trẻ

Theo bác sĩ, nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, trẻ không chỉ đối mặt với nguy cơ cơn suy thượng thận cấp khi ngừng corticoid đột ngột hoặc khi mắc bệnh cấp tính. Tình trạng này có thể gây mệt lả, nôn nhiều, hạ đường huyết, tụt huyết áp, rối loạn ý thức, sốc và đe dọa tính mạng nếu không được cấp cứu kịp thời.

Việc lạm dụng corticoid kéo dài còn có thể gây chậm tăng trưởng chiều cao, loãng xương, yếu cơ, tăng nguy cơ nhiễm trùng, rối loạn chuyển hóa, tăng huyết áp và ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất cũng như tâm lý của trẻ.

"Nhiều phụ huynh cho rằng chỉ thuốc uống hoặc thuốc tiêm mới gây tác dụng phụ toàn thân. Thực tế, corticoid trong thuốc bôi da, thuốc nhỏ mũi, thuốc nhỏ mắt hoặc thuốc hít nếu sử dụng kéo dài, quá liều hoặc phối hợp nhiều chế phẩm cùng lúc vẫn có thể hấp thu vào cơ thể và gây tác dụng toàn thân, đặc biệt ở trẻ nhỏ", bác sĩ Linh cho biết.

Bác sĩ khuyến cáo phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua hoặc sử dụng các thuốc chứa corticoid cho trẻ dưới bất kỳ dạng nào như thuốc uống, thuốc tiêm, thuốc bôi, thuốc nhỏ mũi, thuốc nhỏ mắt hoặc các chế phẩm đông y, thuốc nam không rõ thành phần.

Khi trẻ có biểu hiện tăng cân nhanh bất thường, mặt tròn, béo tập trung vùng thân mình, tăng huyết áp, mệt mỏi kéo dài, yếu cơ, chậm hồi phục sau khi ngừng corticoid hoặc có tiền sử sử dụng thuốc chứa corticoid trong thời gian dài, phụ huynh cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá chức năng tuyến thượng thận và điều trị kịp thời.