Bê bối cảnh sát Hàn Quốc thử thách cải cách tư pháp của Tổng thống Lee Jae Myung

Những vụ việc gây phẫn nộ

Cảnh sát Hàn Quốc. Ảnh minh hoạ: Yonhap/TTXVN

Kế hoạch trao thêm quyền điều tra cho cảnh sát của Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung đang vấp phải phép thử lớn khi hai vụ việc bị cáo buộc sai phạm của lực lượng này làm gia tăng hoài nghi trong dư luận về khả năng cảnh sát thực thi quyền lực mới.

Tuần này, thi thể Jang Mi-ran, 37 tuổi, người mất tích trên đảo Jeju, được tìm thấy sau khi vụ việc được mở lại. Gia đình Jang trình báo cô mất tích từ tháng 5. Tuy nhiên, theo truyền thông địa phương, một cảnh sát bị cáo buộc đã bịa đặt thông tin rằng ông xác nhận Jang vẫn an toàn, sau đó đóng hồ sơ khi quá trình tìm kiếm chưa được tiến hành đầy đủ. Viên cảnh sát này bị bắt hôm Chủ nhật (23/8) với cáo buộc thiếu trách nhiệm trong thi hành công vụ và làm giả tài liệu.

Thi thể cô Jang được phát hiện một ngày hôm sau, chỉ cách khoảng một km so với nơi cô được nhìn thấy lần cuối. Khoảng cách này đặt ra câu hỏi về việc cảnh sát có thực sự tiến hành tìm kiếm đầy đủ ngay sau khi gia đình trình báo hay không.

Viên cảnh sát nói trên cũng bị cáo buộc xử lý sai một vụ mất tích khác trên đảo Jeju. Người mất tích trong vụ này được phát hiện đã tử vong vào tuần trước.

Các vụ việc tại Jeju càng làm dư luận phẫn nộ sau một vụ bê bối khác xảy ra hồi tháng trước ở thành phố Gwangju, miền Tây Nam Hàn Quốc. Một cảnh sát tại đây bị cáo buộc tiêu hủy chứng cứ liên quan đến con trai 23 tuổi, người đang bị truy tố vì sát hại một bé gái 16 tuổi.

Cảnh sát sắp nắm quyền điều tra lớn hơn

Cuối tháng 7, Quốc hội Hàn Quốc thông qua sửa đổi luật tố tụng hình sự, tước quyền điều tra của cơ quan công tố và chuyển thẩm quyền này sang cảnh sát.

Trong hệ thống tư pháp Hàn Quốc lâu nay, công tố viên sở hữu quyền hạn đặc biệt rộng, từ điều tra vụ án, xin lệnh khám xét đến quyết định có truy tố bị can hay không. Việc phân bổ quyền lực này từ lâu đã trở thành tâm điểm tranh luận chính trị tại nước này.

Ông Lee, một chính trị gia thuộc phe cấp tiến, có mối quan hệ đối đầu với giới công tố. Phe cánh tả Hàn Quốc trong nhiều thập kỷ cáo buộc công tố viên quá trung thành với phe bảo thủ và sử dụng quyền lực điều tra để nhắm tới các chính trị gia, nhà hoạt động có quan điểm tiến bộ. Ngược lại, cơ quan công tố luôn khẳng định những hoạt động này nằm trong khuôn khổ thực thi pháp luật thông thường.

Tuy nhiên, bất kể tranh luận chính trị phía sau, kế hoạch cải tổ đang vấp phải chỉ trích ngày càng lớn. Những người phản đối cho rằng cảnh sát chưa đủ khả năng đảm nhận toàn bộ hoạt động điều tra, trong khi việc tập trung quá nhiều quyền hạn vào một lực lượng có thể làm tăng nguy cơ các cuộc điều tra bị xử lý sai hoặc kéo dài.

Vụ mất tích tại Jeju đang được xem là một ví dụ điển hình cho những lo ngại này. "Khi quyền điều tra của công tố bị bãi bỏ, mối lo lớn nhất của công chúng là những vụ án có thể bị chôn vùi như thế này", nghị sĩ Seo Myung-ok thuộc đảng Quyền lực Nhân dân đối lập viết trên Facebook hôm thứ Hai (24/8).

Trao đổi với Nikkei Asia, Giáo sư Brian Myers thuộc Đại học Dongseo cho rằng việc hạn chế quyền lực của công tố không xuất phát chủ yếu từ sự bất mãn của công chúng, mà được thúc đẩy bởi giới chính trị, trong đó có các cựu tổng thống và quan chức cấp cao - những người thường phải đối mặt với các cuộc điều tra sau khi rời nhiệm sở.

Theo ông Myers, cải cách công tố ở Hàn Quốc không bắt nguồn từ một mối quan tâm của xã hội từ cơ sở, mà được thúc đẩy ngay từ đầu bởi giới tinh hoa chính trị cấp tiến.

Tổng thống yêu cầu chấn chỉnh cảnh sát

Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung. Ảnh: YONHAP/TTXVN

Trước làn sóng phẫn nộ, Tổng thống Lee đã trực tiếp lên tiếng trong cuộc họp nội các hôm 25/8, khi các vụ việc tại Jeju trở thành tâm điểm của truyền thông Hàn Quốc.

Tổng thống cho rằng cần có biện pháp tăng cường trách nhiệm trong toàn lực lượng, đồng thời yêu cầu cấp chỉ huy phải chịu trách nhiệm đối với sai phạm của cấp dưới.

"Nếu một cảnh sát tuyến đầu mắc lỗi nhưng cuối cùng chỉ bị khiển trách, thì cơ cấu chỉ huy để làm gì?", ông đặt câu hỏi.

Ông Lee sau đó yêu cầu Văn phòng Thủ tướng xây dựng phương án cải tổ sau khi thu thập ý kiến từ công chúng. Động thái này cho thấy chính quyền không muốn những bê bối gần đây làm suy yếu kế hoạch tái phân bổ quyền lực giữa cảnh sát và công tố.

Tuy nhiên, thời điểm các vụ việc xảy ra không thuận lợi cho chính quyền ông Lee. Một ngày trước khi ông lên tiếng, tỷ lệ ủng hộ Tổng thống đã giảm xuống mức thấp nhất kể từ khi ông nhậm chức hồi tháng 6 năm ngoái, theo khảo sát của Realmeter.

Chỉ 40,2% số người được hỏi đánh giá tích cực về hiệu quả điều hành của ông Lee, giảm nhẹ so với tuần trước và thấp hơn đáng kể mức 46,7% được ghi nhận hai tháng trước. Cuộc khảo sát được thực hiện từ t18-21/8, trước khi vụ việc tại Jeju trở thành tâm điểm dư luận.

Realmeter cũng cho biết giá nhà tăng nhưng chính phủ chưa kiểm soát được, cùng việc chậm bổ nhiệm một vị trí quan trọng tại Tòa án Tối cao là những nguyên nhân chính khiến mức tín nhiệm suy giảm.

Cải cách khiến công lý thực thi chậm hơn

Những người từng là nạn nhân của tội phạm cũng nằm trong số những tiếng nói phản đối việc trao thêm quyền điều tra cho cảnh sát.

Kim Jin-ju, một phụ nữ ở thành phố Busan, từng bị một người đàn ông tấn công nghiêm trọng năm 2022. Bà cho rằng vụ việc của mình chỉ được điều tra thấu đáo sau khi bà gây sức ép công khai, buộc cảnh sát phải xem xét lại những thiếu sót trong quá trình điều tra ban đầu.

Trong cuộc phỏng vấn với tạp chí thời sự Sisain, bà Kim cho biết nhiều nạn nhân tội phạm phản đối sửa đổi luật và bất bình trước việc đảng cầm quyền thúc đẩy thay đổi này.

Nếu hệ thống tiếp tục vận hành như hiện nay, các cuộc điều tra có thể phải liên tục chuyển qua lại giữa cảnh sát và công tố, khiến nạn nhân phải chờ đợi lâu hơn để vụ án được giải quyết.

Cuộc tranh luận vì thế không chỉ xoay quanh việc cảnh sát hay công tố nên nắm quyền điều tra, mà còn đặt ra câu hỏi lớn hơn về cơ chế kiểm soát quyền lực trong hệ thống tư pháp Hàn Quốc. Với chính quyền Tổng thống Lee, những bê bối liên tiếp trong thời điểm chuyển giao quyền hạn có thể trở thành phép thử quan trọng đối với cam kết cải cách công tố - một trong những chương trình nghị sự pháp lý đáng chú ý nhất của nhiệm kỳ.