Bên hồ Hữu Tiệp, nghe người phi công kể chuyện trên bầu trời năm xưa

Buổi chiều bên hồ Hữu Tiệp (phường Ba Đình, Hà Nội), mặt nước phẳng lặng, soi bóng những hàng cây. Bên mép nước, phần xác chiếc B-52 vẫn nằm lại như một dấu tích của những năm tháng Hà Nội sống trong tiếng còi báo động, tiếng máy bay và những trận bom.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua. Những người từng trực tiếp đi qua chiến tranh nay đã ở tuổi cao, còn thế hệ sinh ra trong hòa bình chỉ biết B-52 qua sách lịch sử, hiện vật và những địa chỉ gắn với ký ức chiến tranh.

Đại tá Vũ Đình Rạng, phi công MiG-21, nguyên cán bộ Trung đoàn 921, Sư đoàn 371, Quân chủng Phòng không - Không quân (giữa), thăm hồ Hữu Tiệp. Ảnh: PV

Với Đại tá Vũ Đình Rạng, đó lại là một phần ký ức của chính mình, được đánh thức khi ông trở lại hồ Hữu Tiệp trong chương trình livestream trải nghiệm văn hóa, lịch sử “Một mặt hồ, một câu chuyện lịch sử từ những người trong cuộc” do UBND phường Ba Đình tổ chức.

Đại tá Vũ Đình Rạng là phi công MiG-21, nguyên cán bộ Trung đoàn 921, Sư đoàn 371, Quân chủng Phòng không - Không quân. Nhập ngũ năm 1963, ông được cử đi đào tạo phi công năm 1965. Sau đó, ông được biên chế vào Trung đoàn 921 và huấn luyện đánh đêm với nhiệm vụ chính là thực hiện các chuyến vây bắt "pháo đài bay B-52".

Tuy nhiên, "săn B-52" không phải nhiệm vụ dễ dàng. Ông Rạng kể, một phi công Mỹ khi ấy có thể có hơn 1.000 giờ bay, trong khi ông chỉ có khoảng 200 giờ. Sự chênh lệch về lực lượng, trang thiết bị và kinh nghiệm khiến mỗi chuyến bay trở thành một thử thách khắc nghiệt.

Một phần xác của chiếc máy bay B-52 bị bắn hạ trên bầu trời Hà Nội và rơi xuống hồ Hữu Tiệp. Ảnh: PV

Trong khi đó, B-52 khi ấy được mệnh danh là “pháo đài bay”, có sải cánh khoảng 56m, thân dài khoảng 50m và có thể mang khoảng 30 tấn bom. Những chuyến “săn B-52” đặc biệt khó khăn vào ban đêm, khi đường băng có thể đã bị phá hoại, phi công phải cất cánh trong điều kiện thiếu sáng và tìm cách tiếp cận mục tiêu giữa vùng trời đầy hiểm nguy.

Với sự chủ động, sáng tạo, lực lượng vũ trang, nòng cốt là Quân chủng Phòng không-Không quân, nhân dân miền Bắc, quân, dân Thủ đô Hà Nội đã phát huy sức mạnh tổng hợp của thế trận phòng không nhân dân và giành chiến thắng.

Đứng bên hồ Hữu Tiệp, ông Rạng chỉ vào phần xác máy bay còn lại và kể về một dấu tích mà nhiều thế hệ người Hà Nội có thể nhìn thấy bằng mắt thường. Những mảnh sắt thép từng thuộc về cỗ máy chiến tranh ấy sau này còn được tận dụng làm vật dụng sinh hoạt trong thời kỳ bao cấp.

Trong cuộc trò chuyện, Phó Chủ tịch UBND phường Ba Đình Nguyễn Dân Huy mang tới một số vật dụng được làm từ những mảnh xác máy bay. Những hiện vật ấy lập tức gợi lại nhiều ký ức trong ông Rạng, từ chiến trường năm xưa đến cuộc sống của nhân dân sau chiến tranh.

Phó Chủ tịch UBND phường Ba Đình Nguyễn Dân Huy (trái) hào hứng giới thiệu với Đại tá Vũ Đình Rạng về những hiện vật được lưu giữ từ một thời đã xa của người Hà Nội. Ảnh: PV

“Một mặt hồ, một câu chuyện lịch sử từ những người trong cuộc” nằm trong chuỗi chương trình UBND phường Ba Đình thực hiện nhằm đưa các giá trị lịch sử, văn hóa địa phương đến gần công chúng trên môi trường số.

Đại tá Vũ Đình Rạng (trái) giới thiệu về chiếc mũ rơm mà người dân đã từng dùng để hạn chế sát thương của mảnh bom, pháo. Ảnh: PV

Từ hồ Hữu Tiệp, chương trình không chỉ giới thiệu một chứng tích chiến tranh mà còn để người xem gặp gỡ một nhân chứng từng trực tiếp tham gia cuộc đối đầu với máy bay B-52 của địch trên bầu trời Hà Nội. Những câu chuyện và hiện vật vì thế trở thành cầu nối giữa quá khứ với hiện tại.

Ngay từ đầu chương trình, khán giả được tham gia trả lời các câu hỏi về phần còn lại của chiếc B-52 dưới hồ. Có thời điểm, livestream thu hút hơn 5.000 người xem trực tiếp, cùng nhiều câu hỏi gửi tới Đại tá Vũ Đình Rạng về chiếc máy bay, những địa danh quanh hồ và ký ức chiến tranh.

Đại tá Vũ Đình Rạng cho rằng cách làm này giúp lịch sử đến gần hơn với thế hệ trẻ. Theo ông, việc kể lại những chiến công của quân dân Hà Nội bằng hình thức gần gũi sẽ giúp người trẻ hiểu hơn về những gì thế hệ trước đã trải qua.

Câu chuyện của Đại tá Vũ Đình Rạng thu hút cả những du khách quốc tế đang tham quan hồ Hữu Tiệp. Ảnh: PV

Theo Phó Chủ tịch UBND phường Ba Đình Nguyễn Dân Huy, những câu chuyện lịch sử khi được kể từ những con người cụ thể sẽ dễ tạo sự gần gũi và cảm xúc. Trước chương trình tại hồ Hữu Tiệp, phường đã tổ chức các phiên livestream giới thiệu sản phẩm OCOP và Không gian bao cấp trong chương trình “Tour yêu nước”, thu hút sự quan tâm của đông đảo khán giả, nhất là người trẻ.

Từ những vật dụng của một thời khó khăn đến câu chuyện của người từng trực tiếp đi qua chiến tranh, các chương trình đang mở thêm cách để công chúng nhìn lại một Hà Nội đã qua. Phường Ba Đình dự kiến tiếp tục tổ chức các chương trình livestream gắn với những địa danh, di tích và giá trị văn hóa, lịch sử tiêu biểu trên địa bàn.

Hơn nửa thế kỷ kể từ những ngày Hà Nội sống trong tiếng bom, phần xác chiếc B-52 bên hồ Hữu Tiệp vẫn nằm đó. Nhưng giữa một thành phố đang từng ngày đổi mới, dấu tích ấy không chỉ nhắc về chiến tranh mà còn là nơi ký ức được kể lại, các thế hệ gặp nhau và giá trị của hòa bình được cảm nhận rõ hơn.