Bếp ăn trường học, nhà máy: Không thể thuê ngoài rồi khoán trắng trách nhiệm an toàn thực phẩm

Một bữa ăn tại trường học, bệnh viện hay nhà máy có thể trở thành nguồn gây ngộ độc nếu nguyên liệu không bảo đảm, chế biến mất vệ sinh hoặc thực phẩm không được bảo quản đúng cách. Với những bếp ăn phục vụ hàng trăm, hàng nghìn người mỗi ngày, chỉ một sai sót cũng có thể gây hậu quả lớn.

Tuy nhiên, không phải cơ sở nào cũng có cùng quy mô và tính chất hoạt động. Áp dụng một phương thức quản lý, một thủ tục hành chính cho tất cả có thể gây tốn kém mà chưa chắc kiểm soát tốt nguy cơ.

Vì thế, Dự thảo Luật ATTP (sửa đổi) hướng tới cách tiếp cận linh hoạt hơn: Giảm thủ tục không cần thiết nhưng không hạ thấp yêu cầu an toàn.

Giảm thủ tục cấp phép cho bếp ăn tập thể nhưng không giảm trách nhiệm bảo đảm ATTP.

Theo dự thảo Luật, một số loại hình được miễn cấp giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện ATTP, gồm nhà hàng trong khách sạn, bếp ăn tập thể không đăng ký ngành nghề kinh doanh thực phẩm và cơ sở kinh doanh thức ăn đường phố, nhằm giảm thời gian, chi phí và gánh nặng hành chính.

Tuy nhiên, các cơ sở này vẫn phải đáp ứng điều kiện ATTP về nguồn gốc nguyên liệu, nguồn nước, vệ sinh khu vực chế biến, dụng cụ, phòng tránh nhiễm chéo giữa thực phẩm sống và chín, sức khỏe và thực hành vệ sinh của người chế biến.

Ngược lại, các cơ sở đăng ký kinh doanh dịch vụ ăn uống, cung cấp hàng trăm, hàng nghìn suất ăn mỗi ngày hoặc phục vụ đông người tại hội nghị, tiệc cưới vẫn phải được cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện ATTP mới được hoạt động.

Cách phân loại này thể hiện tư duy quản lý không cào bằng. Bếp ăn nội bộ được giảm thủ tục, trong khi cơ sở kinh doanh quy mô lớn vẫn phải đáp ứng yêu cầu quản lý chặt chẽ. Quan trọng hơn, miễn giấy chứng nhận không có nghĩa là miễn trách nhiệm bảo đảm an toàn cho người sử dụng thực phẩm.

Không thể khoán trắng trách nhiệm cho nhà thầu cung cấp suất ăn

Một điểm đáng chú ý tại dự thảo Luật là quy định trách nhiệm tự kiểm soát ATTP của đơn vị tổ chức bếp ăn tập thể, kể cả khi thuê bên thứ ba cung cấp suất ăn.

Hiện nay, nhiều trường học, bệnh viện, nhà máy thuê doanh nghiệp bên ngoài chế biến và cung cấp suất ăn. Cách làm này giúp giảm gánh nặng tổ chức bếp ăn, nhưng không có nghĩa đơn vị thuê dịch vụ được đứng ngoài trách nhiệm giám sát.

Nhà trường, bệnh viện, doanh nghiệp cần chủ động kiểm tra nguồn gốc nguyên liệu, lựa chọn nhà cung cấp đáng tin cậy, giám sát quá trình chế biến, vận chuyển và giao nhận suất ăn, thực hiện lưu mẫu theo quy định. Khi phát hiện nguy cơ hoặc vi phạm, phải kịp thời thông báo cơ quan chức năng.

Quy định này góp phần khắc phục tình trạng khoán trắng trách nhiệm cho nhà thầu. Đơn vị trực tiếp chế biến phải chịu trách nhiệm về hoạt động của mình, nhưng tổ chức đặt bữa ăn cũng phải thực hiện nghĩa vụ bảo đảm ATTP.

Hậu kiểm theo nguy cơ, huy động xã hội cùng giám sát

Dự thảo Luật cũng quy định nguyên tắc hậu kiểm chủ động, minh bạch, có trọng tâm dựa trên đánh giá nguy cơ. Theo đó, UBND cấp xã có trách nhiệm kiểm tra, giám sát các cơ sở kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ, trong đó có bếp ăn tập thể không đăng ký ngành nghề kinh doanh thực phẩm, bếp ăn trường học và cơ sở kinh doanh thức ăn đường phố.

Thay vì kiểm tra mọi cơ sở với tần suất như nhau, cơ quan quản lý cần ưu tiên những nơi có nguy cơ cao, có lịch sử tuân thủ kém hoặc xuất hiện phản ánh, dấu hiệu vi phạm. Việc kiểm tra bếp ăn trường học, bệnh viện, khu công nghiệp cũng cần được tăng cường khi có thông tin về sự cố ATTP.

Dự thảo Luật còn bổ sung chính sách huy động nguồn lực xã hội tham gia giám sát, như Ban đại diện cha mẹ học sinh, Công đoàn, các đoàn thể…, để tạo thêm kênh phản ánh về chất lượng bữa ăn, điều kiện vệ sinh, giúp phát hiện sớm bất thường.

Dự thảo cũng cập nhật các quy định theo sự thay đổi của thị trường. Đáng chú ý, chủ quản nền tảng thương mại điện tử phải thiết lập kênh tiếp nhận phản ánh từ người giao hàng và người tiêu dùng về dấu hiệu không bảo đảm ATTP đối với sản phẩm và cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm; gỡ bỏ thông tin liên quan đến sản phẩm khi xảy ra ngộ độc hoặc sản phẩm không bảo đảm ATTP theo yêu cầu của cơ quan quản lý.

Quy định này giúp mở rộng phạm vi quản lý sang hoạt động kinh doanh trên nền tảng trực tuyến, nơi ngày càng nhiều người lựa chọn đặt đồ ăn.