BESS cộng đồng: Nhà đầu tư vẫn chờ cơ chế giá để mở dòng vốn

* Bài toán tháo gỡ không nằm ở công nghệ, mà là thị trường đang thiếu một cơ chế định giá chuẩn xác cho dịch vụ lưu trữ.

Trong bảng tính hiệu quả tài chính của một dự án BESS (Battery Energy Storage System), dòng cuối cùng quy định "Doanh thu" vẫn đang phải bỏ trống. Doanh nghiệp tính giá pin, chi phí đầu tư và tuổi thọ thiết bị. Nhưng đến mục doanh thu, mọi giả định đều dừng lại trước câu hỏi: Hệ thống sẽ được trả tiền bằng điện năng, công suất hay các dịch vụ phụ trợ của lưới điện?

Khoảng trống ấy đang giữ chân dòng vốn. Khi doanh thu chưa thể dự báo, ngân hàng chưa thể định giá rủi ro, còn nhà đầu tư cũng chưa thể chốt quyết định rót vốn. Hiện nay, thị trường ngày càng sẵn thiết bị, nhưng bài toán tài chính vẫn chưa khép lại.

Tính đến hết tháng 6/2026, theo dữ liệu từ Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) và các cơ quan quản lý, tổng công suất đặt của nguồn điện mặt trời tại Việt Nam đạt khoảng 17 WG. Ảnh: PECC3

Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đặt mục tiêu phát triển 10.000-16.300 MW BESS vào năm 2030, trong khi công suất hiện mới dưới 100 MW. Khoảng cách hơn 10 GW không phải do thiếu công nghệ, mà phản ánh thực trạng thiếu một mô hình doanh thu đủ để thu hút vốn tư nhân.

Đầu tháng 7, Bộ Công Thương làm việc với EVN, NSMO, các tổng công ty điện lực và ba địa phương là Hà Nội, Đà Nẵng, TP.HCM để gỡ vướng cho BESS cộng đồng. Các bên không bàn về công nghệ pin, trọng tâm là cơ chế giá, tiêu chuẩn kỹ thuật và phương thức thanh toán.

Khoảng trống trên bảng tính

Nhà máy điện bán điện, còn BESS cung cấp khả năng hấp thụ điện dư thừa, phát điện vào giờ cao điểm, duy trì công suất dự phòng và giữ ổn định hệ thống. Khi điện gió, điện mặt trời tăng nhanh, chính những dịch vụ này mới tạo ra giá trị kinh tế.

Thị trường hiện chưa có cơ chế thanh toán đầy đủ cho những giá trị đó. Nhà đầu tư biết BESS giúp hệ thống điện vận hành hiệu quả hơn, nhưng điều họ chưa biết là dịch vụ nào được trả tiền, mức giá bao nhiêu và thời gian hoàn vốn sẽ được xác lập như thế nào.

Ông Bùi Xuân Bình, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc GG Power, cho rằng doanh nghiệp đã sẵn sàng đầu tư công nghệ và sản xuất pin lưu trữ. Điều còn thiếu là khung pháp lý đồng bộ, từ tiêu chuẩn kỹ thuật, quy chuẩn đấu nối đến cơ chế giá minh bạch để huy động vốn dài hạn.

Điều doanh nghiệp chờ không phải thế hệ pin mới hay giá thiết bị giảm thêm vài phần trăm. Họ chờ một mô hình doanh thu đủ ổn định để ngân hàng có thể định giá rủi ro, từ đó quyết định cấp tín dụng cho dự án.

Theo các chuyên gia Nhóm công tác lưu trữ năng lượng thuộc Đối tác Chuyển dịch năng lượng Việt Nam (VEPG), BESS chỉ thực sự trở thành một thị trường khi các dịch vụ lưu trữ được thanh toán như một sản phẩm. Chừng nào giá trị ấy chưa được định giá, dòng vốn sẽ còn đứng ngoài.

Định giá sự linh hoạt

Cuối tháng 6, tại ENTECH HANOI 2026, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu xác định BESS là hạ tầng thiết yếu của lưới điện thông minh, giúp lưu trữ điện, hấp thụ năng lượng tái tạo và giảm quá tải. Hà Nội đã nhìn thấy nhu cầu của thị trường trước khi cơ chế giá hoàn thiện.

Định hướng đó không xuất phát từ một xu hướng công nghệ. Hà Nội đang chuẩn bị cho áp lực phụ tải ngày càng lớn, trong khi tỷ trọng năng lượng tái tạo phân tán tiếp tục tăng. BESS được xem là một cấu phần của hạ tầng điện đô thị, chứ không còn là giải pháp thử nghiệm.

Ngân hàng không e ngại công nghệ. Họ cần một dòng tiền có thể dự báo. Khi doanh thu của dự án vẫn phụ thuộc vào những cơ chế đang được xây dựng, chi phí vốn sẽ cao hơn và quyết định tín dụng luôn thận trọng.

Vì vậy, cơ chế giá hai thành phần được thị trường đặc biệt quan tâm. Doanh nghiệp không chờ thay đổi cách thanh toán, mà chờ một thị trường nơi công suất dự phòng và dịch vụ linh hoạt được ghi nhận như một loại hàng hóa có giá trị kinh tế.

Thị trường điện đã biết cách định giá điện năng. BESS còn chờ một mức giá cho sự linh hoạt. Chỉ khi sản phẩm có giá, dòng tiền sẽ xuất hiện và dòng vốn sẽ tự tìm đến.