Bí ẩn đền Cùng

Đền Cùng tọa lạc trên dãy núi Liên Sơn, xã Cẩm Tú.

Ở lưng chừng dãy núi Liên Sơn có một khoảng đất bằng phẳng là nơi ngôi đền tọa lạc, tựa như chiếc ngai lớn nên người dân còn gọi là núi Ngai, phía trước mặt là núi Nhà Giàng nhìn ra khúc sông Mã quanh co, tạo nên bức tranh sơn thủy hữu tình. Để lên được ngôi đền, du khách phải đi lên các bậc thang lát đá do người dân quyên góp trùng tu, tôn tạo. Xưa kia, người dân đi thuyền bè qua đây đều dừng lại thắp hương cầu xin trời yên bể lặng, vạn vật tốt tươi.

Tại đền Cùng có một văn bia đã được Viện Hán Nôm dịch, với nội dung ngôi đền được xây dựng từ thời Nhà Lê, gắn với thần tích Lê Lợi khởi nghĩa Lam Sơn đánh giặc qua đây. Lê Lợi nhìn trên đỉnh núi thấy một người đứng trên mây báo mộng sẽ trở thành hoàng đế.

Văn bia ghi lại quá trình xây dựng đền Cùng gắn với thần tích Lê Lợi khởi nghĩa Lam Sơn.

Lại có một câu chuyện dân gian khác kể về đền Cùng mang màu sắc thần linh. Tương truyền từ xa xưa, vào một ngày trên ngọn núi cao nhất thuộc dãy núi Liên Sơn (làng Liên Sơn ngày nay) người dân trong làng bỗng phát hiện thấy có đám mây hình ngũ sắc tuyệt đẹp, suốt 3 ngày không tan. Trông thấy vậy, người trong làng đều cho là sự lạ.

Đêm xuống, hai cụ già làng trong làng lại mộng thấy hai vị tiên nhân dung mạo đẹp đẽ, xưng là Thượng Ngàn Đào Nguyên công chúa Lê Mai đại vương và Sơn tiên đại vương Ngô Liên dạo bước nhân gian, thấy cảnh sắc nơi đây tươi đẹp, núi non tĩnh lặng, sông xanh chảy quanh nên dừng chân ở lại...

Sau khi tỉnh giấc, hai bậc cao niên mang giấc mộng lạ kể với dân làng. Cho rằng đó là điềm báo có tiên thánh giáng ngự, người dân trong vùng đã cùng nhau đóng góp để dựng đền thờ cúng... Trong đó, đền Cùng ở núi Liên Sơn thờ Thượng Ngàn Đào Nguyên công chúa Lê Mai đại vương. Tên làng được đặt cho ngôi đền thiêng.

Ban thờ các vị thần linh trong đền Cùng.

Theo các cụ cao niên trong làng Liên Sơn, đền Cùng trước kia được xây dựng có quy mô to lớn, bề thế gồm 5 gian tiền đường và 3 gian hậu cung. Vật liệu chủ yếu của bộ khung làm bằng gỗ tốt, tường xây gạch, trát vôi vữa. Các bộ phận gỗ của kiến trúc được chạm trổ trang trí. Ngôi đền đã bị máy bay của thực dân Pháp ném bom và sập đổ hoàn toàn vào năm 1953. Đền được xây dựng lại vào những năm 80 của thế kỷ trước, gồm các hạng mục đền chính, lầu cô, lầu cậu, nhà bia.

Xung quanh đền ở dưới lòng đất, trong quá trình sinh sống và lao động sản xuất, người dân xã Cẩm Tú đã phát hiện ra hàng loạt đồ đồng, đồ đá có giá trị, như: Rìu đồng, mũi tên đồng, giáo đồng, lưỡi cày đồng, rìu đá,... đặc biệt trống đồng minh chứng cho địa bàn này là nơi cư trú của người Việt cổ, các di vật này có đặc điểm của nền văn hóa Đông Sơn.

Ông Trương Văn Trọng, người trông coi đền Cùng (đứng đầu tiên từ phải sang trái) kể lại những câu chuyện huyền bí xung quanh ngôi đền Cùng.

Ông Trương Văn Trọng, người trông coi đền Cùng kể với chúng tôi những câu chuyện còn bí ẩn mà dân gian chưa lý giải được ở đây. Đó là câu chuyện về hang Ma và cỗ quan tài bằng gỗ treo trong hang. Cỗ quan tài tương truyền đã tồn tại hàng nghìn năm, không ai dám mạo phạm. "Chiếc quan tài nằm trên một mỏm đá nhô ra, khá rộng rãi, có những hòn đá to nhỏ bao quanh. Quan tài là một khúc gỗ chẻ đôi, hai mặt úp vào nhau, rộng quá vòng tay người ôm. Hai đầu quan tài đặt trên hai tảng đá, cách mặt đất chừng gang tay, có thể ngăn mối mọt", ông Trọng kể.

Nơi chiếc quan tài ngự trị có địa thế hiểm trở, trên là núi cao dựng đứng. Dưới là hang sâu có thể chứa vài trăm người không bị ngạt, vì thế nó còn có tên là hang Gió hoặc hang Mắng Khăng tức hang cỗ quan tài. Từ nơi đặt quan tài, tầm mắt có thể bao quát được toàn xã Cẩm Tú một màu xanh mướt, yên ả.

Cho đến nay, đền Cùng vẫn giữ một vị trí quan trọng trong đời sống văn hóa và tinh thần của người dân xã Cẩm Tú. Nơi đây không chỉ là chốn thờ tự, mà còn là biểu tượng của niềm tin, sự kết nối giữa con người với thế giới tâm linh. Những câu chuyện bí ẩn xoay quanh ngôi đền, vì thế, vẫn tiếp tục được truyền lại qua nhiều thế hệ, góp phần làm phong phú thêm bản sắc văn hóa địa phương. Nguyện vọng của Nhân dân mong muốn đền Cùng được đầu tư xây dựng khang trang để cùng với các di tích khác trên địa bàn như chùa Vọng, suối cá thần Cẩm Lương tạo nên quần thể di tích và danh thắng, góp phần thúc đẩy du lịch của địa phương phát triển.

Minh Thúy