Bí ẩn phía sau 1.900 tấn cặn bê tông "bức tử" môi trường Phú Quốc: Lỗ hổng quản lý và bài toán kinh tế tuần hoàn

Sự việc còn phơi bày những đứt gãy lớn trong chuỗi quản lý chất thải, đặt ra thách thức sinh tử: Làm thế nào để hòn "đảo ngọc" giữ vững cam kết ESG và định hướng phát triển bền vững khi đang bứt tốc hạ tầng?

Hành trình "bức tử" môi trường của 1.900 tấn chất thải

Ngày 16/9, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh An Giang cho biết đã ra quyết định khởi tố vụ án hình sự “Gây ô nhiễm môi trường”, xảy ra trong tháng 8/2026 tại đặc khu Phú Quốc. Cơ quan điều tra đang tiếp tục làm rõ trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân có liên quan.

1.900 tấn chất thải bị đưa ra môi trường. (Ảnh: Ngọc Khuê)

Theo kết quả điều tra ban đầu, vụ việc liên quan Công ty CP CKBTNT2 – Chi nhánh Suối Lớn, tại khu phố Suối Lớn Dương Tơ, đặc khu Phú Quốc. Trong quá trình sản xuất bê tông, doanh nghiệp đã tập kết cặn bã bê tông trên một thửa đất trống trong khuôn viên nhưng không có nền chống thấm, mái che, gờ chắn xung quanh và không thu gom để xử lý theo quy định.

Sau đó, ông H.Q.K, 34 tuổi, giám đốc nhà máy và người trực tiếp quản lý, điều hành hoạt động sản xuất, đã cho ông P.M.T, 38 tuổi, đưa số chất thải này đến 3 thửa đất khác tại khu vực Dương Đông và Cửa Dương để đổ, san lấp mặt bằng.

Kết quả giám định xác định tổng khối lượng chất thải được đổ, thải trực tiếp trên 3 thửa đất lên tới 1.900.000 kg, tương đương 1.900 tấn. Đây là chất thải rắn thông thường và được xác định gây ô nhiễm môi trường.

Con số này đáng chú ý không chỉ bởi quy mô chất thải, mà còn cho thấy nếu chất thải phát sinh trong quá trình sản xuất không được kiểm soát ngay từ đầu, việc “đưa ra khỏi nhà máy” có thể chuyển rủi ro môi trường từ khu vực sản xuất sang đất đai, nguồn nước và khu dân cư xung quanh.

Cặn bê tông phát sinh trong quá trình sản xuất là một dòng chất thải cần được kiểm soát. Việc tập kết, vận chuyển, xử lý hay sử dụng làm vật liệu san lấp phải bảo đảm các yêu cầu về môi trường, thay vì mặc nhiên xem đây là vật liệu có thể đưa đến bất kỳ khu đất trống nào.

Điểm đáng lưu ý trong vụ việc tại Phú Quốc là chất thải không chỉ được tập kết tại cơ sở sản xuất mà còn được vận chuyển tới nhiều vị trí khác để đổ, san lấp. Điều này đặt ra yêu cầu phải kiểm soát toàn bộ chuỗi quản lý chất thải: phát sinh – lưu giữ - vận chuyển – xử lý – tái sử dụng hoặc thải bỏ.

Không thể xem chất thải xây dựng là “xà bần” để xử lý tùy tiện. (Ảnh: Ngọc Khuê)

Nếu chỉ kiểm tra tại điểm sản xuất mà không kiểm soát được điểm đến cuối cùng, nguy cơ phát sinh các “điểm nóng” ô nhiễm tự phát vẫn còn hiện hữu.

Việc cơ quan điều tra khởi tố vụ án cho thấy hành vi gây ô nhiễm môi trường đang được xem xét ở mức độ hình sự, thay vì chỉ dừng ở xử lý hành chính. Đây cũng là cảnh báo đối với các cơ sở sản xuất, đặc biệt những doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xây dựng, bê tông và hạ tầng đang phát triển nhanh tại Phú Quốc.

Phát triển hạ tầng phải đi cùng năng lực quản trị môi trường

Phú Quốc đang bước vào giai đoạn đầu tư hạ tầng quy mô lớn để chuẩn bị các điều kiện phục vụ APEC 2027. Cùng với tốc độ xây dựng, lượng vật liệu, phế thải và chất thải phát sinh từ các công trình, trạm trộn bê tông, hoạt động san lấp cũng tạo thêm áp lực lên công tác quản lý môi trường.

Chất thải gây ô nhiễm môi trường. (Ảnh: Ngọc Khuê)

Trước đó, địa phương đã xác định xử lý chất thải là một trong những bài toán hạ tầng quan trọng. Các dự án xử lý rác tại Bãi Bổn – Hàm Ninh và An Thới được định hướng hình thành hệ thống xử lý tập trung, hướng tới giảm tình trạng xử lý chất thải không bảo đảm yêu cầu.

Trong bối cảnh đó, việc một lượng lớn cặn bê tông bị đưa ra môi trường cho thấy bài toán môi trường của Phú Quốc không chỉ nằm ở rác sinh hoạt. Chất thải từ quá trình xây dựng và sản xuất cũng cần được đưa vào hệ thống quản trị chặt chẽ, nhất là khi đảo đang tăng tốc phát triển hạ tầng.

APEC 2027 có thể tạo cú hích lớn cho kinh tế - du lịch Phú Quốc, nhưng yêu cầu đặt ra không chỉ là hoàn thành nhanh các công trình. Hạ tầng phát triển phải đi cùng hạ tầng môi trường; tốc độ đầu tư phải song hành với năng lực kiểm soát chất thải.

Với vụ án vừa được khởi tố, việc điều tra, xác định đầy đủ trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan sẽ là cơ sở để xử lý theo quy định pháp luật. Đồng thời, đây cũng là dịp để rà soát lại quy trình quản lý chất thải tại các cơ sở sản xuất vật liệu xây dựng, trạm trộn bê tông và các công trình đang triển khai trên địa bàn.

Một Phú Quốc hướng tới tăng trưởng xanh không thể chỉ được đo bằng những công trình mới, mà còn phải được nhìn từ cách địa phương kiểm soát những chất thải phát sinh phía sau quá trình phát triển.