Bí ẩn về thủy thủ vô danh khiến Tổng thống Trump quyết định cải tổ Hải quân Mỹ

Tàu sân bay USS Gerald R. Ford của Mỹ tại căn cứ hải quân Souda Bay trên đảo Crete, Hy Lạp, ngày 23/3/2026. Ảnh: AA/TTXVN

Nhiều năm sau, giới chức quốc phòng Mỹ vẫn chưa xác định được danh tính người đàn ông mang tên “Bill Jones” này, trong khi quyết định của ông Trump có thể dẫn đến những thay đổi tốn kém đối với chương trình tàu sân bay trị giá hàng tỷ USD.

Cuộc gặp chưa có lời giải

Câu chuyện bắt đầu trong chuyến thăm của ông Trump tới tàu sân bay USS Gerald R. Ford tại bang Virginia, chỉ vài tháng sau khi ông nhậm chức Tổng thống Mỹ nhiệm kỳ đầu tiên. Là tàu đầu tiên thuộc lớp Ford và cũng là tàu sân bay lớn nhất thế giới, USS Gerald R. Ford có chi phí xây dựng khoảng 19 tỷ USD. Tuy nhiên, dự án đã chậm tiến độ nhiều năm và vượt ngân sách hàng tỷ USD do những khó khăn trong quá trình tích hợp các công nghệ tiên tiến.

Muốn tìm hiểu trực tiếp những vấn đề kỹ thuật, ông Trump đề nghị gặp những người vận hành hệ thống máy phóng thay vì chỉ nghe báo cáo từ các đô đốc. “Đó mới là những người thực sự hiểu rõ mình đang làm gì”, ông kể lại trong bài phát biểu hồi tháng 4/2019.

Theo lời Tổng thống, tại cuộc gặp, một thủy thủ tên Bill Jones, người đã phục vụ trong Hải quân 25 năm, khuyên ông không nên từ bỏ hệ thống máy phóng hơi nước để chuyển sang công nghệ điện từ. Jones được mô tả là người rất yêu thích mùi hơi nước và tin rằng phương pháp truyền thống đáng tin cậy hơn.

Máy phóng là hệ thống tạo lực đẩy giúp máy bay chiến đấu cất cánh từ đường băng ngắn trên boong tàu sân bay. Công nghệ hơi nước đã được sử dụng trong nhiều thập kỷ, trong khi hệ thống phóng máy bay điện từ (EMALS) được phát triển nhằm nâng cao hiệu quả vận hành và hỗ trợ nhiều loại máy bay khác nhau.

Ông Trump kể rằng Jones cảnh báo hệ thống điện từ có thể đòi hỏi những chuyên gia trình độ cao để sửa chữa khi gặp sự cố, trong khi máy phóng hơi nước có thể được khắc phục bằng các công cụ đơn giản như búa và đèn khò. Tuy nhiên, các quan chức quốc phòng cho rằng cách so sánh này đã đơn giản hóa đáng kể yêu cầu kỹ thuật của cả hai hệ thống.

Theo các cựu quan chức quốc phòng, sau cuộc gặp, giới lãnh đạo Hải quân phải giải thích với Tổng thống lý do lựa chọn công nghệ điện từ và những xáo trộn có thể xảy ra nếu thay đổi thiết kế tàu sân bay.

Dù vậy, câu chuyện vẫn để lại ấn tượng với ông Trump. Điều đáng chú ý là các quan chức Hải quân sau đó không thể xác định được người thủy thủ nói trên.

Tờ The Wall Street Journal đã liên hệ với các quan chức Hải quân đương nhiệm và đã nghỉ hưu, các nhà lập pháp, trợ lý Nhà Trắng cùng lãnh đạo doanh nghiệp quốc phòng để tìm kiếm Bill Jones, nhưng không ai xác nhận được danh tính người này. Một người phát ngôn Hải quân cho biết, nếu không có ngày tháng năm sinh hoặc thông tin định danh khác, cơ quan này không thể xác định chính xác người thủy thủ trong hồ sơ lưu trữ.

Một thủy thủ Mỹ ra tín hiệu cho việc phóng chiếc F/A-18E Super Hornet từ sàn đáp của tàu USS Gerald R. Ford vào ngày 2/3/2026. Ảnh: Hải quân Mỹ

Chỉ đạo của Tổng thống

Tháng 11/2018, trong cuộc gọi nhân dịp Lễ Tạ ơn với các thủy thủ trên tàu sân bay USS Ronald Reagan, ông Trump tiếp tục đặt câu hỏi về sự khác biệt giữa máy phóng hơi nước và máy phóng điện từ.

Đại tá Patrick Hannifin, khi đó là chỉ huy tàu và hiện là đô đốc ba sao phụ trách lực lượng hải quân Mỹ tại khu vực Tây Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương, cho biết hệ thống hơi nước vẫn hoạt động ổn định nhưng ông thích công nghệ điện từ hơn.

Khi ông Trump hỏi liệu người vận hành hệ thống mới có cần trình độ như nhà vật lý Albert Einstein hay không, ông Hannifin đáp rằng Hải quân cũng cần những người có chuyên môn cao để vận hành các nhà máy điện hạt nhân trên tàu, nhưng lực lượng này vẫn đang làm tốt nhiệm vụ đó. Ông Trump nhận xét đây là câu trả lời thuyết phục và vấn đề dường như tạm thời lắng xuống.

Tuy nhiên, ông Trump tiếp tục nhắc đến Bill Jones tại một cuộc mít tinh ở bang Iowa hồi tháng 1/2024. Đến tháng 2/2025, sau khi trở lại Nhà Trắng, ông lại đề cập đến hệ thống máy phóng điện từ trong một sự kiện tại Washington.

Phải đến tháng 8 năm nay, Tổng thống mới có động thái chính thức. Ông ký bản ghi nhớ về an ninh quốc gia, yêu cầu Hải quân đánh giá chi phí và lộ trình lắp đặt hệ thống máy phóng hơi nước cùng thang nâng thủy lực cho tàu sân bay CVN 81, dự kiến gia nhập hạm đội vào năm 2034.

Một quan chức chính quyền Mỹ cho biết Hải quân chưa bàn giao các tàu sân bay lớp Ford theo tiến độ mong muốn, do đó việc đơn giản hóa thiết kế và sử dụng những công nghệ đã được kiểm chứng là phương án cần xem xét.

Tuy nhiên, việc quay lại công nghệ cũ không đơn giản. Hải quân Mỹ chưa đóng thêm tàu sân bay sử dụng máy phóng hơi nước kể từ chiếc USS George H.W. Bush, được đưa vào biên chế năm 2009.

Hunter Stires, chuyên gia chiến lược hàng hải từng cố vấn cho cựu Bộ trưởng Hải quân Carlos Del Toro, lưu ý rằng máy phóng hơi nước đã ngừng được sản xuất từ nhiều thập kỷ trước. Việc khôi phục công nghệ này có thể đặt ra thách thức về năng lực sản xuất, chuỗi cung ứng và nhân lực kỹ thuật.

Bài toán công nghệ và chi phí

Giới lãnh đạo Hải quân tỏ ra thận trọng trước chỉ đạo của Tổng thống. Đô đốc Daryl Caudle, Tư lệnh Tác chiến Hải quân Mỹ, cho biết việc quay lại sử dụng hệ thống hơi nước và thang nâng thủy lực sẽ đòi hỏi đánh giá toàn diện chi phí, đồng thời tạo ra thay đổi lớn về thiết kế tàu.

Ông Caudle cũng cho biết một cuộc thử nghiệm chịu tải hồi tháng 2 cho thấy hệ thống phóng điện từ trên tàu sân bay lớp Ford hoạt động hiệu quả hơn các hệ thống hơi nước truyền thống.

Những người ủng hộ công nghệ điện từ cho rằng hệ thống này có thể nâng cao hiệu quả tác chiến, đồng thời hỗ trợ phóng nhiều loại máy bay và thiết bị bay không người lái mang vũ khí. Trong khi đó, một số chuyên gia đóng tàu cảnh báo việc quay lại công nghệ cũ có thể khiến Hải quân Mỹ mất lợi thế kỹ thuật khi Trung Quốc tiếp tục hiện đại hóa lực lượng hải quân.

Trong bản ghi nhớ ngày 28/8, Quyền Bộ trưởng Hải quân Hùng Cao yêu cầu các quan chức tập trung xây dựng kế hoạch thực hiện chỉ đạo của Tổng thống, nhấn mạnh rằng tranh luận về việc có triển khai hay không đã kết thúc.

Dẫu vậy, khả năng một tàu sân bay mới sử dụng máy phóng hơi nước thực sự được đưa vào biên chế vẫn chưa chắc chắn. CVN 81 dự kiến hoàn thành sau khi ông Trump kết thúc nhiệm kỳ hiện tại; những thay đổi về tương quan quyền lực tại Quốc hội sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ cũng có thể ảnh hưởng đến ngân sách và tiến độ chương trình.

Bryan Clark, chuyên gia hải quân tại Viện Hudson ở Washington, nhận định quyết định này có thể dẫn đến thay đổi trị giá hàng tỷ USD, bắt nguồn chủ yếu từ cuộc trao đổi giữa một thủy thủ và Tổng thống. Theo ông, trường hợp này cho thấy mức độ ảnh hưởng mà một cá nhân có thể tạo ra đối với những quyết định lớn của chính phủ.