Bí kíp dùng AI cho người mới bắt đầu

Dùng AI từ nhu cầu cụ thể

Các công cụ trí tuệ nhân tạo đang xuất hiện ngày càng nhiều trong công việc, học tập và sinh hoạt cá nhân. Nhiều người biết ChatGPT, Gemini, Microsoft Copilot, Claude hay Perplexity AI có thể viết văn bản, tóm tắt tài liệu, gợi ý ý tưởng, hỗ trợ học ngoại ngữ hoặc lên kế hoạch công việc, nhưng họ vẫn lúng túng khi phải tự đặt câu lệnh đầu tiên.

Cuốn Làm chủ AI của Celia Quillian được viết cho nhóm độc giả này. Tác giả không yêu cầu người đọc phải có nền tảng kỹ thuật, cũng không bắt họ đi qua hệ thống thuật ngữ phức tạp. Sách bắt đầu từ những nhu cầu gần với đời sống như chuẩn bị hồ sơ xin việc, quản lý tài chính cá nhân, tìm công thức nấu ăn, lên kế hoạch du lịch, học ngoại ngữ, chăm sóc sức khỏe hoặc sắp xếp công việc hằng ngày.

Celia Quillian là chuyên gia về AI và chiến lược marketing tại Atlanta. Bà sáng lập kênh @SmartWorkAI trên TikTok và Instagram, nơi chia sẻ cách ứng dụng AI vào công việc và đời sống. Nền tảng thực hành đó ảnh hưởng rõ đến cấu trúc của Làm chủ AI, bởi cuốn sách được triển khai như một cẩm nang sử dụng hơn là một tài liệu nghiên cứu công nghệ.

Celia Quillian - tác giả của cuốn sách hướng dẫn dùng AI sao cho đúng. Ảnh: NXB cung cấp

Cách viết của Celia Quillian phù hợp với người mới bắt đầu. Tác giả giải thích AI tạo sinh bằng ngôn ngữ dễ hiểu, giới thiệu các mô hình ngôn ngữ lớn và chỉ ra cách con người có thể giao tiếp với công cụ này. Người đọc không bị đẩy vào cảm giác phải hiểu toàn bộ công nghệ phía sau AI trước khi sử dụng nó.

Muốn dùng AI hiệu quả phải biết ra lệnh

Phần có giá trị thực dụng nhất của Làm chủ AI nằm ở hướng dẫn viết câu lệnh. Khi làm việc với AI tạo sinh, người dùng không chỉ gõ vài chữ rồi chờ kết quả. Người dùng phải cung cấp bối cảnh, xác định nhiệm vụ và mô tả rõ sản phẩm mình cần nhận lại.

Celia Quillian cho rằng một câu lệnh hiệu quả cần có ba yếu tố: ngữ cảnh cụ thể, hành động rõ ràng và mục tiêu xác định. Khi người dùng yêu cầu AI viết email, họ cần cho biết người nhận là ai, mục đích của email là gì, giọng văn cần trang trọng hay thân mật, độ dài mong muốn bao nhiêu và thông tin nào phải được nhấn mạnh. Một yêu cầu rõ sẽ giúp AI tạo ra phản hồi sát việc hơn.

Cuốn sách cũng hướng dẫn người đọc chia nhỏ các yêu cầu phức tạp. Thay vì yêu cầu AI xử lý toàn bộ một nhiệm vụ trong một câu lệnh dài, người dùng có thể yêu cầu AI tóm tắt trước, phân tích sau, rồi tiếp tục chỉnh sửa theo tiêu chí mới. Cách làm này giúp người dùng giữ quyền kiểm soát, đồng thời giảm nguy cơ nhận về một kết quả dài nhưng thiếu trọng tâm.

Từ kỹ năng viết câu lệnh, cuốn sách mở rộng sang cách khai thác AI trong nhiều bối cảnh khác nhau. Người đọc có thể dùng AI để lập kế hoạch cá nhân, chuẩn bị nội dung, xử lý tài liệu, học một kỹ năng mới hoặc tạo dàn ý cho công việc. Sách không biến những thao tác này thành công thức cứng, mà khuyến khích người dùng điều chỉnh câu lệnh theo mục tiêu riêng.

Bản tiếng Việt cuốn sách "Làm chủ AI” (tựa gốc "AI for life") xuất bản tại Việt Nam.

AI là công cụ hỗ trợ, không phải người quyết định

Celia Quillian không trình bày AI như một công cụ toàn năng. Sách nhắc người đọc về các rủi ro thường gặp của AI tạo sinh, trong đó có thông tin sai, thiên kiến dữ liệu, nguy cơ lộ dữ liệu cá nhân và các vấn đề đạo đức liên quan đến nội dung do AI tạo ra.

Phần cảnh báo này cần thiết với người mới dùng AI. Một văn bản do AI tạo ra có thể trôi chảy, đúng ngữ pháp và có vẻ thuyết phục, nhưng hình thức mạch lạc không bảo đảm nội dung chính xác. Người dùng vẫn phải kiểm tra dữ liệu, đối chiếu nguồn và chịu trách nhiệm với kết quả cuối cùng.

Tinh thần của Làm chủ AI nằm ở việc đặt AI đúng vị trí. Công nghệ này có thể giúp người dùng giảm bớt những việc lặp lại, rút ngắn thời gian chuẩn bị, mở rộng gợi ý ban đầu và hỗ trợ xử lý khối lượng thông tin lớn. AI không thay thế năng lực phán đoán của con người, nhất là trong những việc cần trách nhiệm cá nhân, đạo đức nghề nghiệp và hiểu biết bối cảnh.

Với một lĩnh vực thay đổi rất nhanh như trí tuệ nhân tạo, tên công cụ hoặc một số tính năng trong sách có thể sớm được cập nhật bằng phiên bản mới. Giá trị bền hơn của cuốn sách nằm ở phương pháp sử dụng: xác định đúng nhu cầu, viết câu lệnh rõ, kiểm tra kết quả và không giao toàn bộ quyền quyết định cho công nghệ.

Làm chủ AI phù hợp với những độc giả muốn dùng AI nhưng không muốn bắt đầu bằng một cuốn sách quá nặng kỹ thuật. Cuốn sách không hứa biến người đọc thành chuyên gia, nhưng có thể giúp họ biết cách mở một công cụ AI, đặt yêu cầu đầu tiên và từng bước dùng AI cho công việc, học tập và đời sống hằng ngày.