Bị Starlink 'rút phích cắm' khiến 'vua chiến trường' của Nga tại Ukraine chao đảo

Dù máy bay không người lái (UAV) ngày càng giữ vai trò nổi bật trong xung đột Nga – Ukraine, pháo binh vẫn là xương sống của sức mạnh tác chiến Nga, với cường độ bắn có thời điểm lên tới hàng chục nghìn quả đạn mỗi ngày dọc theo tiền tuyến. Tuy nhiên, sự gián đoạn quyền truy cập vào hệ thống internet vệ tinh Starlink đang bị cho là đã tạo ra những tác động đáng kể đến khả năng phối hợp và hiệu quả của lực lượng pháo binh Nga.

Các khẩu pháo 2S19 khai hỏa trong một cuộc tập trận tại khu huấn luyện Luga ở Leningrad. (Nguồn: Bộ Quốc phòng Nga)

Trong chiến sự hiện đại, pháo binh không còn đơn thuần là những khẩu pháo bắn theo tọa độ cố định. Mỗi loạt đạn phụ thuộc vào một chuỗi thông tin liên tục: từ UAV trinh sát phát hiện mục tiêu, quan sát viên tiền tuyến điều chỉnh tọa độ, cho đến sở chỉ huy phê duyệt và đồng bộ hỏa lực giữa nhiều đơn vị.

Ở cấp độ chiến thuật, chỉ cần chậm trễ vài phút cũng có thể khiến mục tiêu di chuyển hoặc cơ hội tấn công trôi qua. Ở cấp độ chiến dịch, mạng lưới liên lạc ổn định là điều kiện bắt buộc để điều phối hỏa lực trên nhiều trục, bảo đảm pháo binh dọn đường trước khi bộ binh và thiết giáp tiến lên.

Với mô hình chỉ huy tập trung cao của Nga, sự phụ thuộc vào liên lạc thông suốt càng lớn. Khi luồng dữ liệu giữa tiền tuyến và sở chỉ huy bị gián đoạn, các mệnh lệnh đưa ra có nguy cơ không phản ánh đúng thực tế chiến trường. Một số báo cáo từ phía Nga cho thấy đã xuất hiện tình trạng lệnh điều chuyển pháo dựa trên "chuẩn khoảng cách" mang tính lý thuyết thay vì dựa trên nhu cầu tác chiến cụ thể.

Có trường hợp đơn vị pháo binh được yêu cầu tiến lên vị trí mới để đáp ứng quy định về cự ly, nhưng khi trinh sát thì phát hiện khu vực đó không còn phù hợp hoặc đã nằm trong tầm kiểm soát hỏa lực của Ukraine. Những dấu hiệu này cho thấy sự thiếu hụt thông tin thời gian thực có thể đang ảnh hưởng đến quá trình ra quyết định.

Trong nhiều tháng qua, Nga vẫn dựa mạnh vào pháo binh để hỗ trợ các hoạt động tại Donetsk và Zaporizhzhia. Hỏa lực gián tiếp liên tục được sử dụng nhằm bào mòn hệ thống phòng thủ của Ukraine, tạo điều kiện cho các đợt tiến công từng bước.

Phân tích hình ảnh vệ tinh trong giai đoạn trước khi Nga được cho là mất quyền truy cập Starlink từng ghi nhận hàng nghìn điểm tác động đạn pháo trên mặt đất phủ tuyết, cho thấy mật độ hỏa lực dày đặc trên nhiều khu vực như Hulialpole, Stepnohirsk, Dobropillia và Pokrovsk. Điều đó phản ánh rõ vai trò trung tâm của pháo binh trong cách Nga tổ chức chiến dịch tấn công.

Dù UAV ngày càng được sử dụng rộng rãi, chúng khó có thể thay thế hoàn toàn pháo binh. UAV mang lại độ chính xác cao và khả năng trinh sát linh hoạt, nhưng không thể duy trì hỏa lực diện rộng, liên tục và cường độ cao như pháo nòng hay pháo phản lực. Trong thực tế, hai hệ thống này bổ trợ cho nhau: UAV phát hiện và hiệu chỉnh mục tiêu, còn pháo binh đảm nhiệm vai trò trấn áp và phá hủy quy mô lớn.

Một số dữ liệu nguồn mở gần đây cho thấy số vụ tổn thất pháo binh Nga được ghi nhận đã giảm đáng kể trong thời gian gần đây. Trang phân tích quân sự độc lập Oryx chỉ ghi nhận số vụ mất pháo thấp bất thường trong vài tuần đầu tháng 2 so với tổng số thiệt hại tích lũy trong suốt cuộc xung đột. Điều này có thể xuất phát từ việc Nga giảm tần suất khai hỏa để tránh bị phát hiện và phản pháo, bởi mỗi loạt bắn đều làm lộ vị trí trước UAV và hệ thống radar phản pháo của Ukraine. Tuy nhiên, nó cũng có thể phản ánh sự suy giảm nhịp độ tác chiến do khó khăn trong phối hợp chỉ huy.

Vì pháo binh là nền tảng trong cách Nga tiến hành chiến sự, bất kỳ sự gián đoạn nào đối với hiệu quả của nó đều có thể tạo ra tác động dây chuyền trên toàn bộ chiến trường. Nếu khả năng phối hợp và điều chỉnh hỏa lực bị hạn chế, các đợt tiến công trên bộ sẽ thiếu đi "tấm khiên hỏa lực" vốn là yếu tố then chốt trong chiến thuật Nga.

Tuy vậy, với vai trò sống còn của pháo binh trong học thuyết quân sự Nga, Moscow nhiều khả năng sẽ tìm cách khôi phục hoặc thay thế các kênh liên lạc bị gián đoạn bằng giải pháp kỹ thuật hoặc tổ chức khác.

Xuân Minh