Bị thương, khi nào chườm nóng, khi nào chườm lạnh?

Một người bệnh đến khoa Phục hồi chức năng, Bệnh viện 19-8, sau vài ngày bị ngã, đau và sưng vùng gối phải. Ngay sau chấn thương, thay vì đi khám, người này tự xử trí bằng cách bôi mật gấu, xoa bóp và liên tục dùng dầu nóng lên vùng gối đau.

Sau đó, đầu gối bệnh nhân sưng rõ hơn, đau tăng, khả năng vận động giảm, thậm chí gần như không thể đi lại bình thường.

Theo thạc sĩ Nguyễn Thị Hồng Hậu, khoa Phục hồi chức năng, đây không phải trường hợp hiếm gặp. Với một số chấn thương phần mềm ban đầu chưa quá nghiêm trọng, việc xoa bóp mạnh hoặc làm nóng vùng đang sưng, nóng và đau có thể khiến triệu chứng tăng lên.

Đáng lưu ý, tự điều trị tại nhà còn có nguy cơ làm chậm quá trình phát hiện những tổn thương cần được thăm khám như dây chằng, sụn, xương hoặc tụ máu.

Chấn thương mới, sưng nóng nên ưu tiên chườm lạnh

Trong giai đoạn sớm sau chấn thương, chườm lạnh có thể giúp giảm đau và hạn chế sưng tại vùng tổn thương. Nhiệt độ thấp làm giảm lưu lượng máu tại chỗ và giảm dẫn truyền cảm giác đau.

Chườm lạnh thường được cân nhắc khi vừa bị va đập, bong gân hoặc chấn thương phần mềm; vùng tổn thương có biểu hiện sưng, nóng, đau; hoặc xuất hiện đau cấp sau vận động, tập luyện cường độ cao.

Chườm nóng hay lạnh không chỉ dựa vào cảm giác dễ chịu. Tùy nguyên nhân và thời điểm, lựa chọn sai có thể khiến triệu chứng kéo dài hoặc nặng hơn. Ảnh: Shutterstock.

Theo thạc sĩ Hậu, người bệnh có thể sử dụng túi gel lạnh hoặc đá được bọc trong khăn, chườm khoảng 10-20 phút mỗi lần. Sau đó cần để da trở lại nhiệt độ bình thường trước khi chườm lần tiếp theo. Tuyệt đối không đặt đá trực tiếp lên da hoặc chườm lạnh liên tục trong thời gian dài bởi có thể gây tổn thương da, thậm chí bỏng lạnh.

Chườm lạnh chủ yếu giúp kiểm soát triệu chứng trong giai đoạn đầu, không thay thế việc thăm khám. Nếu sau khoảng 48 giờ tình trạng không cải thiện hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường, người bệnh nên đến cơ sở y tế để đánh giá tổn thương cơ, xương, khớp hoặc thần kinh.

Căng cứng, đau mỏi kéo dài có thể chườm ấm

Chườm ấm giúp tăng lưu lượng máu tại vùng được làm nóng, tạo cảm giác thư giãn, từ đó có thể hỗ trợ giảm co cứng cơ và cải thiện vận động.

Phương pháp này thường phù hợp hơn với tình trạng căng, co cứng cơ; đau mỏi cơ kéo dài; một số vấn đề cơ xương khớp mạn tính hoặc hạn chế vận động trong giai đoạn phục hồi. Nhiệt cũng có thể được sử dụng để làm ấm cơ trước một số bài tập vận động và phục hồi chức năng.

Người bệnh có thể dùng khăn ấm, túi chườm hoặc tắm nước ấm trong khoảng 15-20 phút. Nhiệt độ chỉ nên ở mức ấm dễ chịu, tránh quá nóng để không gây bỏng.

Thạc sĩ Hậu nhấn mạnh người dân có thể có thể ghi nhớ đơn giản như sau:“Chấn thương mới - sưng - nóng: nghĩ đến lạnh. Căng - cứng - mỏi: cân nhắc ấm”.

Tuy nhiên, vị chuyên gia khuyến cáo người dân không nên tự ý chườm nóng hoặc lạnh nếu vùng da giảm, mất cảm giác, tuần hoàn ngoại vi kém, có bệnh lý thần kinh ngoại biên, vết thương hở hoặc người bệnh không cảm nhận tốt nhiệt độ.

Một lựa chọn sai có thể khiến việc hồi phục khó khăn hơn. Ảnh: Shutterstock.

Sau chấn thương, người bệnh cần đi khám sớm nếu đau dữ dội hoặc tăng dần, sưng nhiều, chi hoặc khớp biến dạng, không thể chịu lực hay đi lại, hạn chế vận động rõ rệt, xuất hiện tê yếu hoặc triệu chứng không cải thiện.

Bị sốt, chườm ấm hay lạnh?

Chườm nóng hay lạnh không chỉ được sử dụng trong chấn thương mà còn thường được nhiều người áp dụng khi bị sốt. Đây cũng là vấn đề dễ gây nhầm lẫn.

Theo TS.BS Dương Văn Trung, khoa Ngoại thận tiết niệu, Bệnh viện Bưu điện (Hà Nội), khi sốt, nhiều người có xu hướng dùng nước lạnh hoặc đá để lau, chườm nhằm hạ nhiệt. Tuy nhiên, chườm lạnh có thể làm co mạch ngoại vi, giảm khả năng tỏa nhiệt của cơ thể. Nếu dùng đá trực tiếp hoặc nước quá lạnh còn có thể gây tổn thương da.

Trong khi đó, nước ấm giúp cơ thể tỏa nhiệt dễ hơn và tạo cảm giác dễ chịu. Vì vậy, nếu cần lau hoặc chườm hỗ trợ khi sốt, người dân nên sử dụng nước ấm thay vì nước lạnh.

Bác sĩ Trung cho biết có thể lau hoặc chườm ở những vùng có nhiều mạch máu và da tương đối mỏng như trán, nách, bẹn. Với trẻ sốt, cha mẹ có thể dùng khăn mềm nhúng nước ấm để lau người hoặc đặt khăn ấm ở vùng nách, bẹn.

Quá trình lau có thể thực hiện khoảng 10-15 phút, thay nước khi nước trong chậu nguội và kết thúc khi trẻ cảm thấy dễ chịu hơn. Sau đó, lau khô người, mặc quần áo mỏng, thoáng và cho trẻ nghỉ ngơi.

"Điều quan trọng là chườm hoặc lau ấm chỉ là biện pháp hỗ trợ, không thay thế việc tìm nguyên nhân gây sốt và điều trị khi cần thiết. Đặc biệt, trẻ sốt cao, sốt kéo dài, lừ đừ, khó thở, co giật, bỏ uống hoặc có các biểu hiện bất thường cần được đưa đi khám", bác sĩ Trung nói.

Với cả chấn thương và sốt, việc lựa chọn chườm nóng hay lạnh không nên dựa đơn thuần vào cảm giác. Xác định đúng tình trạng và nguyên nhân mới là bước quan trọng để tránh khiến bệnh diễn biến nặng hơn.