Biển Caspi thành 'điểm nóng' xung đột mới trên Thế giới

Vào cuối tuần qua, Ukraine cho biết máy bay không người lái (drone) của họ đã tấn công hai tàu Nga chở hàng quân sự trên Biển Caspi, vùng nước nội địa lớn nhất thế giới. Họ cho biết cả hai tàu đều rời Iran để đi đến một cảng của Nga.

Trong một bài đăng trên mạng xã hội X vào hôm 26/7, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết các mục tiêu của cuộc tấn công này bao gồm “các tàu tham gia vận chuyển hàng quân sự từ Iran, cũng như một tàu chiến”, sau đó đã được cơ quan an ninh Ukraine xác định là một tàu tên lửa của Nga.

Biển Caspi nhìn từ vệ tinh - Ảnh: Getty

Iran đã bác bỏ các cáo buộc từ phía Ukraine khi cho biết một trong những tàu thương mại của họ chở sắt, thép đã bị tấn công, khiến một thủy thủ thiệt mạng và ba người khác bị thương.

Con tàu, không được nêu tên, đang di chuyển từ cảng Astrakhan của Nga đến Anzali ở Iran trong hành trình đi qua Biển Caspi thì bị tấn công.

Căng thẳng càng leo thang hơn nữa khi vào ngày 27/7, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei tuyên bố: “Hành động phiêu lưu nguy hiểm của Ukraine chắc chắn sẽ không bị chúng tôi bỏ qua”. Trong khi đó, Đại biện lâm thời của Ukraine tại thủ đô Tehran (Iran) đã được triệu tập đến Bộ Ngoại giao Iran.

Vai trò quan trọng của Biển Caspi

“Hòn bấc ném đi, hòn chì ném lại” giữa các bên phản ánh tầm quan trọng ngày càng tăng của Biển Caspi, nơi giáp ranh với năm quốc gia, bao gồm Iran và Nga. Với việc các cảng của Iran ở Vịnh Ba Tư và Vịnh Oman bị Mỹ phong tỏa trong cuộc xung đột kéo dài nhiều tháng qua, Biển Caspi đã mang một ý nghĩa mới như một tuyến đường thương mại thay thế.

Bijan Khajehpour, đối tác quản lý của Eurasian Nexus Partners, một công ty tư vấn có trụ sở tại Vienna (Áo) nhận định với đài CNN rằng: Biển Caspi có thể giúp Iran hướng tới “một chiến lược thương mại đa dạng, đặc biệt nếu Iran thúc đẩy thương mại với Nga, vùng Caucasus, khu vực Trung Á và Trung Quốc bằng đường sắt, và gián tiếp là với khu vực Đông Âu”.

Đây là “một sự bổ sung chiến lược chứ không phải là sự thay thế cho tuyến đường biển hiện có của Iran thông qua vùng biển phía nam” - Khajehpour nhận định với CNN.

Ngoại trưởng Nga Serge I Lavrov (phải) và Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi trong một lần gặp - Ảnh: AP

Ngũ cốc và thép của Nga nằm trong số những hàng hóa vận chuyển qua Biển Caspi. Iran đã phát triển một số cảng quan trọng trên biển, trong đó có Anzali. Dầu khí từ Kazakhstan được vận chuyển từ Biển Caspi đến một trung tâm trên Biển Đen.

Đối với Nga, Biển Caspi là một tuyến đường quan trọng đến Trung Á và Iran – và là một tuyến đường quan trọng trong quan hệ đối tác chiến lược đang mở rộng với Tehran, một quan hệ có cả yếu tố quân sự cũng như vai trò của Nga trong chương trình hạt nhân dân sự và thăm dò dầu khí của Iran.

“Việc Mỹ phong tỏa các cảng của Iran gần đây đã nhấn mạnh giá trị chiến lược của tuyến đường biển Caspi” – chuyên gia Khajehpour nhận định. Biển Caspi cũng ít bị ảnh hưởng bởi các lệnh trừng phạt quốc tế hơn vì nó không có đường bờ biển và phần lớn nằm dưới sự kiểm soát của Iran, Nga và các quốc gia láng giềng nằm ngoài tầm với của hải quân phương Tây.

Tại sao Biển Caspi lại có giá trị đối với cả Iran và Nga?

Biển Caspi đã trở thành tuyến đường cho các liên kết quân sự ngày càng tăng giữa Moscow và Tehran. Iran và Nga có một thỏa thuận chiến lược rộng lớn bao gồm hợp tác kinh tế và quân sự, mặc dù đó không phải là một hiệp ước phòng thủ chung.

Nga đã nhận được những lô máy bay không người lái (drone) tấn công Shahed đầu tiên của Iran thông qua Biển Caspi vào đầu cuộc chiến với Ukraine.

Tuyến đường Biển Caspi nối các cảng phía bắc của Iran với cảng Astrakhan của Nga đã từng bị Ukraine nhắm mục tiêu trước đây. Tháng 8 năm ngoái, một tàu chở hàng có tên Port Olya 4 đã bị phá hủy khi được cho là đang chở các thiết bị quân sự của Iran.

Iran đã phủ nhận việc cung cấp viện trợ quân sự cho Nga vào thời điểm đó.