Biến lợi thế địa lý thành lợi thế cạnh tranh, tạo động lực phát triển kinh tế và thương mại xuyên biên giới

Mở rộng không gian phát triển, tăng cường kết nối kinh tế và thương mại xuyên biên giới đang trở thành yêu cầu quan trọng đối với Cao Bằng trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng. Với hơn 333 km đường biên giới tiếp giáp Trung Quốc, tỉnh có điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế cửa khẩu, kết nối thị trường, tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng khu vực. Những năm qua, cùng với việc nâng cấp các cặp cửa khẩu, mở rộng hoạt động giao thương, tỉnh từng bước hoàn thiện cơ chế, chính sách, cải thiện môi trường đầu tư, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế biên giới.

Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm tại Hội thảo khoa học quốc tế “Phát triển kinh tế và thương mại xuyên biên giới”.

Giai đoạn 2021 - 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu qua địa bàn đạt trên 4,46 tỷ USD; nguồn thu từ kinh tế cửa khẩu đóng góp khoảng 46% tổng thu ngân sách nhà nước trên địa bàn tỉnh. Riêng năm 2025, kim ngạch xuất nhập khẩu đạt gần 1,64 tỷ USD. Hai cặp cửa khẩu Trà Lĩnh - Long Bang và Tà Lùng - Thủy Khẩu được nâng cấp thành cửa khẩu quốc tế; cửa khẩu song phương Lý Vạn - Thạc Long và Khu cảnh quan thác Bản Giốc - Đức Thiên được đưa vào vận hành chính thức, góp phần mở rộng không gian giao thương, du lịch và giao lưu nhân dân hai nước. Tỉnh cũng triển khai cấp giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa tại địa phương, vận hành thử nền tảng cửa khẩu số tại Tà Lùng và Trà Lĩnh; năm 2026 giảm 20% mức thu phí sử dụng hạ tầng cửa khẩu.

Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy kinh tế cửa khẩu của tỉnh vẫn chưa phát huy hết tiềm năng. Hạ tầng logistics còn hạn chế, chi phí vận tải cao, năng lực kiểm nghiệm nông sản, thực phẩm tại địa phương chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu. Đáng chú ý, hàng hóa có nguồn gốc sản xuất trực tiếp tại Cao Bằng mới chiếm khoảng 8,7% tổng lượng hàng hóa xuất nhập khẩu qua địa bàn. Điều này đặt ra yêu cầu không chỉ gia tăng lưu lượng hàng hóa qua cửa khẩu mà còn phải nâng cao giá trị hàng hóa, phát triển sản xuất, chế biến và các dịch vụ hỗ trợ ngay tại địa phương.

Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Lê Hải Hòa chủ trì phiên đối thoại chính sách và kết nối doanh nghiệp.

Phát biểu tại Hội thảo khoa học quốc tế “Phát triển kinh tế và thương mại xuyên biên giới”, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Lê Hải Hòa nhấn mạnh: Cao Bằng mong muốn không chỉ có thêm hàng hóa đi qua cửa khẩu, mà còn có thêm doanh nghiệp đầu tư, nhà máy chế biến, kho bãi, dịch vụ logistics, việc làm và thu nhập cho người dân. Theo đồng chí, năng lực cạnh tranh của một tuyến vận tải không chỉ nằm ở lợi thế địa lý mà còn được quyết định bởi chi phí, thời gian, tính ổn định và chất lượng phục vụ.

Một trong những điều kiện quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu này là hoàn thiện hệ thống hạ tầng giao thông kết nối. Tuyến cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh đang được tập trung thi công, tuyến Bắc Kạn - Cao Bằng được chuẩn bị đầu tư. Đây là những công trình có ý nghĩa chiến lược, góp phần mở rộng kết nối Cao Bằng với các trung tâm kinh tế, vùng sản xuất, thị trường tiêu thụ và hệ thống cảng biển. Cùng với đó, tỉnh định hướng nghiên cứu các phương án kết nối rộng hơn với Quảng Tây, Quý Châu, Trùng Khánh và các khu vực kinh tế phía Tây, Tây Nam Trung Quốc. Từ thực tiễn đó, Hội thảo tập trung trao đổi, đề xuất các giải pháp phát triển Khu kinh tế cửa khẩu trong bối cảnh chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo; phát triển hệ thống logistics, thương mại điện tử xuyên biên giới; mở rộng không gian hợp tác thương mại, dịch vụ và du lịch.

Hội thảo có sự tham gia của gần 500 đại biểu trong nước và quốc tế; 96 báo cáo khoa học, trong đó, 42 báo cáo của các đối tác nước ngoài, cung cấp nhiều luận cứ khoa học, kinh nghiệm thực tiễn phục vụ nghiên cứu, hoạch định chính sách phát triển kinh tế cửa khẩu của tỉnh. Các tham luận tập trung phân tích xu hướng phát triển kinh tế cửa khẩu, tái cấu trúc chuỗi cung ứng, kinh nghiệm xây dựng mô hình cửa khẩu thông minh, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ truy xuất nguồn gốc trong quản lý hàng hóa và hoạt động xuất nhập khẩu. Nhiều ý kiến đề cập yêu cầu phát triển hạ tầng logistics đồng bộ, nâng cao năng lực bảo quản, chế biến, phân phối hàng hóa, thúc đẩy thương mại điện tử xuyên biên giới, giảm thời gian và chi phí giao dịch cho doanh nghiệp.

Tại phiên đối thoại chính sách và kết nối doanh nghiệp Việt Nam - Trung Quốc, các đại biểu tập trung trao đổi trực tiếp về cơ chế, chính sách, hạ tầng, xuất nhập khẩu, logistics và những điều kiện cần thiết để mở rộng hợp tác đầu tư, kinh doanh. Những lợi thế về vị trí địa lý, hệ thống cửa khẩu và hạ tầng giao thông đang mở ra cơ hội để Cao Bằng trở thành điểm kết nối, hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng hoạt động xuất khẩu hàng hóa sang thị trường Trung Quốc. Từ góc nhìn của doanh nghiệp xuất khẩu, việc khai thác hiệu quả những lợi thế này có ý nghĩa quan trọng trong thúc đẩy hợp tác thương mại.

Ông Lê Phước Hùng, Giám đốc Chi nhánh Công ty cổ phần Tập đoàn Intimex tại Buôn Ma Thuột, Việt Nam cho biết: Chúng tôi kỳ vọng thông qua Hội thảo sẽ có thêm cơ hội kết nối đối tác, thúc đẩy hợp tác và sớm hiện thực hóa các thỏa thuận thương mại. Cao Bằng có lợi thế là tỉnh biên giới với hệ thống cửa khẩu quốc tế. Khi tuyến cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh hoàn thành, hoạt động vận chuyển hàng hóa sẽ thuận lợi hơn, góp phần giảm chi phí, rút ngắn thời gian lưu thông. Nếu các thủ tục xuất nhập khẩu tiếp tục được tạo điều kiện thuận lợi, Cao Bằng có thể trở thành địa bàn kết nối, hỗ trợ xuất khẩu cà phê và các mặt hàng nông sản Việt Nam sang thị trường Trung Quốc.

Đối với các doanh nghiệp trực tiếp hoạt động tại địa phương, việc hoàn thiện hạ tầng cửa khẩu, giao thông kết nối và cải thiện môi trường kinh doanh được xem là điều kiện quan trọng để mở rộng quy mô, nâng cao hiệu quả hoạt động xuất nhập khẩu. Ông Lương Khắc Định, Giám đốc Công ty cổ phần Tà Lùng Quang Minh, Việt Nam, chia sẻ: Là doanh nghiệp hoạt động trên địa bàn tỉnh Cao Bằng, chúng tôi kỳ vọng tỉnh tiếp tục quan tâm đầu tư hoàn thiện hạ tầng khu vực cửa khẩu, hệ thống giao thông kết nối và các dịch vụ logistics, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa. Khi tuyến cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh hoàn thành, kết nối giao thương giữa Cao Bằng với các địa phương trong nước và thị trường Trung Quốc sẽ được tăng cường, mở thêm cơ hội phát triển cho doanh nghiệp. 

Doanh nghiệp Việt Nam - Trung Quốc ký kết hợp tác phát triển kinh tế thương mại xuyên biên giới.

Sự quan tâm của các doanh nghiệp Trung Quốc đối với thị trường Cao Bằng và nguồn hàng nông sản Việt Nam cho thấy dư địa hợp tác thương mại xuyên biên giới còn rất lớn. Có ít nhất 40 doanh nghiệp Trung Quốc tham dự Hội thảo; nhiều doanh nghiệp quan tâm đến tiến độ hoàn thành tuyến cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh, cho thấy yêu cầu cấp thiết về hạ tầng kết nối trong quyết định đầu tư, mở rộng hoạt động kinh doanh.

Ông Lưu Dũng, Chủ tịch Hội đồng quản trị, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Thực phẩm Cà phê Vinh Diệu, Quảng Tây, Trung Quốc cho biết: Cao Bằng có nhiều lợi thế trong phát triển thương mại biên giới, nhất là hệ thống cửa khẩu thông suốt, giao thông thuận tiện và chi phí tương đối thấp. Chúng tôi kỳ vọng thời gian tới có thể tăng cường thu mua các mặt hàng nông sản của Việt Nam như hạt điều, cà phê và nhiều sản phẩm khác, qua đó, thúc đẩy hoạt động giao thương, hợp tác thương mại giữa doanh nghiệp hai nước. Nhu cầu nhập khẩu nông sản của chúng tôi rất lớn, trong khi thị trường Trung Quốc có quy mô rộng và nhiều tiềm năng. Chúng tôi mong muốn tiếp tục mở rộng hợp tác với các doanh nghiệp Việt Nam, đồng thời chào đón các đối tác Việt Nam sang Trung Quốc tham quan, khảo sát thị trường, tìm kiếm cơ hội hợp tác và phát triển kinh doanh.

Bên cạnh thương mại hàng hóa và logistics, mở rộng hợp tác dịch vụ, du lịch cũng là hướng đi được đặt ra nhằm khai thác toàn diện hơn tiềm năng, lợi thế của không gian biên giới. Những lợi thế về cảnh quan thiên nhiên, di sản văn hóa, lịch sử và bản sắc cộng đồng là cơ sở để Cao Bằng phát triển các sản phẩm du lịch liên kết với Quảng Tây, trong đó có Khu cảnh quan thác Bản Giốc - Đức Thiên và Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng. Định hướng đặt ra là gắn phát triển du lịch với bảo tồn di sản, nâng cao chất lượng dịch vụ, kéo dài thời gian lưu trú, tăng mức chi tiêu của du khách, đồng thời tạo sinh kế bền vững cho người dân địa phương.

Các đại biểu tham quan các gian hàng trưng bày sản phẩm đặc trưng của tỉnh Cao Bằng.

Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Phan Thăng An nhấn mạnh: Biên giới không chỉ là ranh giới giữa các quốc gia, mà còn là không gian kết nối, hợp tác và phát triển. Đối với Cao Bằng, cần nhìn nhận tiềm năng, lợi thế trong một không gian phát triển rộng hơn, gắn với các địa phương trong vùng, tăng cường hợp tác với Quảng Tây, mở rộng kết nối với các trung tâm kinh tế, thương mại, logistics của Trung Quốc và thị trường ASEAN. Khẳng định vấn đề quyết định là phải biến lợi thế địa lý thành lợi thế cạnh tranh; biến các tuyến giao thông thành hành lang kinh tế; biến tiềm năng thành dự án, cơ hội hợp tác thành những giá trị phát triển cụ thể cho các bên. Trên tinh thần đó, tỉnh xác định ba định hướng chiến lược: phát triển kinh tế cửa khẩu gắn với chuỗi giá trị và liên kết vùng; cải thiện môi trường đầu tư, giảm chi phí logistics, lấy đổi mới sáng tạo làm động lực nâng cao năng lực cạnh tranh; mở rộng hợp tác thương mại, du lịch và dịch vụ xuyên biên giới theo hướng bền vững, cùng có lợi.

Để những định hướng này sớm đi vào thực tiễn, Bí thư Tỉnh ủy yêu cầu các cơ quan, đơn vị không chỉ dừng lại ở việc ghi nhận kiến nghị mà phải theo dõi, giải quyết kiến nghị; không chỉ giới thiệu tiềm năng mà cần chuyển tiềm năng thành dự án, sản phẩm và cơ hội hợp tác cụ thể; không chỉ đề ra giải pháp mà phải tổ chức thực hiện, đánh giá bằng kết quả thực chất. Các đề xuất của chuyên gia, doanh nghiệp và đối tác quốc tế cần được phân loại, xác định rõ cơ quan chủ trì, trách nhiệm, tiến độ và sản phẩm; những nội dung vượt thẩm quyền được tổng hợp, kiến nghị Trung ương xem xét, giải quyết.

Lãnh đạo Sở Ngoại vụ giới thiệu các sản phẩm, hàng hóa tiêu biểu của doanh nghiệp, hợp tác xã tỉnh Cao Bằng cho đại biểu nước ngoài.

Hội thảo không chỉ góp phần cung cấp luận cứ khoa học cho quá trình hoạch định chính sách mà còn tạo diễn đàn kết nối trực tiếp giữa chính quyền, nhà khoa học và cộng đồng doanh nghiệp trong nước, quốc tế. Sau Hội thảo là các ý tưởng, kiến nghị và cơ hội hợp tác được cụ thể hóa bằng những chương trình, dự án có tính khả thi, mang lại lợi ích thiết thực cho các bên.

Với quyết tâm hoàn thiện hạ tầng chiến lược, cải thiện môi trường đầu tư, phát huy hiệu quả tiềm năng kinh tế cửa khẩu và mở rộng liên kết vùng, Cao Bằng hướng tới mục tiêu không chỉ là địa bàn trung chuyển hàng hóa mà từng bước trở thành cửa ngõ giao thương, hợp tác đầu tư và kết nối các chuỗi giá trị. Đây cũng là hướng đi quan trọng để chuyển hóa lợi thế địa lý thành lợi thế cạnh tranh, tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống nhân dân và củng cố quan hệ hợp tác hữu nghị giữa các địa phương hai bên biên giới.