Kết nối logistics cao nguyên vươn ra chuỗi cung ứng toàn cầu

Kết nối nguồn hàng, tháo gỡ điểm nghẽn

Lợi thế lớn của Gia Lai sau sắp xếp đơn vị hành chính là không gian kinh tế trải dài từ cao nguyên phía Tây đến vùng duyên hải phía Đông. Tuy nhiên, để hàng hóa từ vùng sản xuất đến cảng biển với chi phí hợp lý, tỉnh cần giải quyết những hạn chế về vận tải, kho bãi và dịch vụ logistics.

Ông Nguyễn Đình Kha - Phó Giám đốc Sở Công Thương Gia Lai, trình bày tham luận tại phiên chuyên đề Diễn đàn Logistics Việt Nam 2026.

Tại Diễn đàn Logistics Việt Nam 2026, ông Nguyễn Đình Kha - Phó Giám đốc Sở Công Thương Gia Lai, cho biết trục Cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh - Pleiku - Quy Nhơn, với Quốc lộ 19 là tuyến kết nối quan trọng, có khả năng đưa nông sản Tây Nguyên ra biển và vận chuyển vật tư, thiết bị, hàng tiêu dùng theo chiều ngược lại. Qua Lệ Thanh, tuyến Ratanakiri - O Yadav - Lệ Thanh - Pleiku - Quy Nhơn còn mở ra cơ hội phát triển vận tải xuyên biên giới với Đông Bắc Campuchia.

Theo số liệu Sở Công Thương Gia Lai, năm 2025, Cảng Quy Nhơn thông qua khoảng 10,8 triệu tấn hàng hóa, trong đó có 185.000 TEU container. Cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh ghi nhận 23.052 lượt phương tiện, kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 215,51 triệu USD. Những con số này cho thấy nhu cầu giao thương hiện hữu, đồng thời đặt ra yêu cầu tổ chức tốt hơn các tuyến gom hàng, vận chuyển và giao nhận.

Ở phía Đông, Phù Mỹ được định hướng phát triển theo mô hình cảng biển gắn với công nghiệp và logistics. Khu công nghiệp Phù Mỹ có quy mô quy hoạch khoảng 820,86 ha; đầu mối logistics Phù Mỹ Tây được đề xuất 132 ha. Dự án Bến cảng Phù Mỹ giai đoạn 1 rộng khoảng 205 ha, vốn đầu tư hơn 6.086 tỷ đồng, thiết kế tiếp nhận tàu đến 150.000 tấn, dự kiến khai thác năm 2028.

Nguồn hàng của tỉnh trải rộng từ cà phê, hồ tiêu, cao su, sắn, chuối, sầu riêng đến gỗ, dệt may, thủy sản và sản phẩm chế biến. Đặc biệt, nông sản thời vụ đòi hỏi dịch vụ thu gom, phân loại, bảo quản, kho lạnh và vận chuyển kịp thời. Chậm trễ ở bất kỳ khâu nào cũng có thể làm tăng chi phí, ảnh hưởng chất lượng và sức cạnh tranh của sản phẩm.

Trong khi đó, khảo sát phục vụ xây dựng đề án cho thấy hơn 61% ý kiến đánh giá chi phí vận tải cao, 5,6% đánh giá rất cao; 73,3% đánh giá hệ thống kho bãi và hơn 71% đánh giá hệ thống trung tâm logistics chỉ ở mức bình thường. Theo ông Kha, vấn đề không chỉ nằm ở số lượng công trình mà còn ở khả năng gom hàng, điều phối phương tiện và cung cấp dịch vụ đồng bộ.

Mười đầu mối logistics, một mạng lưới liên kết

Từ thực trạng trên, Gia Lai đang xây dựng Đề án đầu tư phát triển hệ thống logistics đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Phương án nghiên cứu đề xuất hình thành 10 trung tâm, cụm logistics với tổng diện tích khoảng 1.626,51 ha, phân bố theo các đầu mối cửa khẩu, vùng nguyên liệu, khu công nghiệp, đô thị và cảng biển. Đây là định hướng đang được rà soát, chưa phải mạng lưới đã được phê duyệt triển khai.

Các diễn giả tham gia phiên thảo luận với chủ đề "kết nối logistics cao nguyên vươn ra chuỗi cung ứng toàn cầu".

Điểm cốt lõi của phương án là phân công chức năng theo nhu cầu nguồn hàng. Phía Tây ưu tiên thu gom nông sản, sơ chế, bảo quản, tập kết hàng xuất khẩu và phục vụ thương mại biên giới. Khu vực Pleiku giữ vai trò trung chuyển, phân phối. Các đầu mối phía Đông tập trung vào kho bãi, giao nhận, dịch vụ khu công nghiệp và kết nối cảng biển.

Một số vị trí đang được nghiên cứu gồm Trung tâm Logistics quốc tế Tây Nguyên 511 ha, Trung tâm Logistics An Khê 142 ha, cụm logistics Cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh 150 ha và Trung tâm Logistics Phù Mỹ Tây 132 ha. Quy mô, vị trí và chức năng từng đầu mối sẽ tiếp tục được rà soát trước khi trình cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Theo ông Nguyễn Đình Kha, đề án được nghiên cứu trên năm hợp phần gồm hạ tầng và công nghệ, nguồn nhân lực, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ, chủ hàng và cơ chế chính sách. Trước mắt, tỉnh ưu tiên các hạng mục có khả năng sớm khai thác như kho bãi, kho lạnh, điểm gom hàng, vận tải và giao nhận. Những công trình chuyên dùng như cảng cạn, kho ngoại quan phải đáp ứng quy hoạch và quy định pháp luật.

Một hướng đi đáng chú ý là tổ chức vận tải hai chiều trên trục Lệ Thanh - Pleiku - Quy Nhơn, đồng thời nghiên cứu kết nối Bến cảng Phù Mỹ. Khi doanh nghiệp phối hợp được nguồn hàng chiều đi và chiều về, phương tiện sẽ giảm chạy rỗng, qua đó tiết kiệm chi phí. Với hàng từ Đông Bắc Campuchia, việc phát triển dịch vụ cần xuất phát từ nhu cầu vận tải, kho bãi, kiểm dịch và giao nhận thực tế.

Tỉnh cũng định hướng chuẩn hóa dữ liệu nguồn hàng, kho bãi, phương tiện và tuyến vận chuyển; ứng dụng công nghệ trong quản lý kho, điều phối xe và truy xuất nguồn gốc. Ông Kha nhấn mạnh sự tham gia sớm của doanh nghiệp vận tải, logistics và khai thác cảng trong phương án vận hành, tránh đầu tư hạ tầng nhưng thiếu nguồn hàng hoặc nhà khai thác.

Từ góc độ doanh nghiệp, bà Đồng Thị Ánh - Chủ tịch HĐQT Tổng công ty PISICO Bình Định, Chủ tịch Hội Nữ doanh nhân tỉnh Gia Lai, đánh giá cao lợi thế kết nối Tây Nguyên, Đông Bắc Campuchia và Lào với hệ thống cảng biển khu vực Quy Nhơn. Theo bà, việc cải thiện hạ tầng giao thông, rút ngắn thời gian vận chuyển sẽ tạo thuận lợi cho hoạt động giao thương, giúp doanh nghiệp giảm chi phí và tiếp cận thị trường hiệu quả hơn.

Bà Đồng Thị Ánh - Chủ tịch HĐQT Tổng công ty PISICO Bình Định (thứ 2 từ phải sang) giới thiệu với đại biểu về Cảng Thị Nại (tại phường Quy Nhơn, tỉnh Gia Lai).

Bà Ánh cho rằng, cùng với các chính sách thu hút đầu tư của Gia Lai, lợi thế giao thông này sẽ mở ra cơ hội hợp tác với doanh nghiệp trong nước và các đối tác hoạt động tại Lào, Campuchia. Việc đưa hàng hóa về cảng thuận lợi hơn cũng góp phần thu hút nguồn hàng, tạo điều kiện phát triển các dịch vụ logistics và tăng cường giao thương trong khu vực.

Để phát huy tiềm năng đó, Chủ tịch HĐQT PISICO đề nghị tỉnh tiếp tục có chính sách hỗ trợ thiết thực đối với các doanh nghiệp khai thác cảng. Theo bà, việc giảm giá thành dịch vụ, nâng cao năng suất và rút ngắn thời gian xử lý hàng hóa sẽ góp phần tăng sức cạnh tranh của hệ thống cảng biển, thu hút thêm nguồn hàng và đối tác, qua đó nâng cao hiệu quả kết nối logistics giữa Gia Lai với khu vực và thị trường quốc tế.