Biến minh bạch tài chính thành 'tài sản' để doanh nghiệp tiếp cận vốn

Nhà máy sản xuất linh kiện điện tử của Công ty Samkwang, vốn đầu tư của Hàn Quốc tại Khu công nghiệp Quang Châu, thành phố Bắc Ninh. Ảnh: Danh Lam/TTXVN

Từ tài sản thế chấp đến dữ liệu và dòng tiền

Một trong những rào cản lớn đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) khi tiếp cận tín dụng là yêu cầu về tài sản bảo đảm. Không ít doanh nghiệp có đơn hàng, phương án sản xuất, kinh doanh khả thi, dòng tiền phát sinh thường xuyên nhưng vẫn khó đáp ứng điều kiện vay vốn do thiếu tài sản thế chấp hoặc hồ sơ tài chính chưa đủ sức thuyết phục.

Trong khi đó, những giá trị hình thành từ hoạt động kinh doanh như khoản phải thu, hàng hóa luân chuyển, hợp đồng đã ký và dòng tiền trong tương lai chưa được khai thác đầy đủ để chuyển hóa thành nguồn vốn. Đây cũng là vấn đề đặt ra trong quá trình hiện đại hóa hoạt động ngân hàng, gắn với yêu cầu phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW.

Mới đây, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã ban hành Quyết định số 2409/QĐ-NHNN về Kế hoạch hành động của ngành Ngân hàng triển khai Đề án tiếp tục hiện đại hóa hệ thống ngân hàng, xử lý các tổ chức tín dụng yếu kém, tăng cường khả năng tiếp cận vốn cho doanh nghiệp, nhất là DNNVV.

Đề án được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 1809/QĐ-TTg ngày 18/9/2026. Kế hoạch xác định những nhiệm vụ trọng tâm về hoàn thiện cơ chế tín dụng, cải cách thủ tục hành chính, phát triển cơ sở dữ liệu và ứng dụng công nghệ, với lộ trình triển khai đến năm 2030.

Đáng chú ý, NHNN định hướng các tổ chức tín dụng (TCTD) phát triển phương thức cấp tín dụng dựa trên phương án sản xuất, kinh doanh, dữ liệu thanh toán, dòng tiền, chuỗi giá trị và chuỗi cung ứng. Đây là bước chuyển trong cách tiếp cận khách hàng: đánh giá doanh nghiệp từ năng lực tạo doanh thu, thực hiện hợp đồng và khả năng trả nợ, thay vì chủ yếu căn cứ vào giá trị tài sản thế chấp.

Theo ông Nguyễn Đức Lệnh, Phó Giám đốc NHNN Chi nhánh Khu vực 2, việc hoàn thiện cơ chế tín dụng, hoạt động ngân hàng và bao thanh toán sẽ góp phần tạo môi trường pháp lý thuận lợi, giúp doanh nghiệp cải thiện dòng tiền, giảm phụ thuộc vào tài sản bảo đảm và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Đề cập về việc tiếp cận tín dụng của DNNVV, TS. Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA) cho rằng, cần được nhìn nhận từ cả 3 phía: Cơ chế, chính sách; ngân hàng thương mại (NHTM) và chính doanh nghiệp. Hệ thống chính sách hỗ trợ hiện nay tương đối đầy đủ, nhưng điều quan trọng là khả năng triển khai và mức độ doanh nghiệp thực sự thụ hưởng.

“Cần sớm hình thành một trung tâm dữ liệu DNNVV có tính hệ thống, trong đó thông tin về pháp nhân và hoạt động doanh nghiệp được chuẩn hóa. Hiện các ngân hàng đã có hệ thống dữ liệu và phương pháp đánh giá khách hàng riêng, nhưng vẫn cần một nền tảng thống nhất hơn. Khi dữ liệu đầy đủ, chuẩn hóa và đáng tin cậy, việc đánh giá, xếp hạng tín nhiệm, thẩm định tín dụng sẽ thuận lợi hơn, qua đó thu hẹp khoảng cách thông tin giữa ngân hàng với doanh nghiệp. Đây là cơ sở quan trọng để phương thức cho vay dựa trên dữ liệu phát huy hiệu quả”, ông Đào Minh Tú cho biết.

Minh bạch trở thành lợi thế trong quan hệ tín dụng

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Văn Thân, đại biểu Quốc hội khóa XVI, Chủ tịch Hiệp hội DNNVV Việt Nam cho rằng, cần đa dạng hóa các tổ chức cung ứng tín dụng, không chỉ giới hạn trong mô hình ngân hàng truyền thống. Những tổ chức tài chính chuyên biệt có thể thiết kế sản phẩm phù hợp hơn với đặc điểm tài sản, dòng tiền và chu kỳ kinh doanh của doanh nghiệp siêu nhỏ, hộ kinh doanh.

Một nguồn lực đáng chú ý, theo ông Nguyễn Văn Thân là các khoản phải thu và dòng tiền trong tương lai. Vì vậy, Việt Nam cần thúc đẩy phát triển thị trường bao thanh toán, tài trợ khoản phải thu; đồng thời khuyến khích NHTM mở rộng sản phẩm tài trợ dựa trên hàng hóa luân chuyển, kho hàng và chuỗi cung ứng.

Cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp khai thác giá trị hình thành trong quá trình sản xuất, kinh doanh, thay vì phụ thuộc chủ yếu vào bất động sản hoặc tài sản cố định. Đại diện Hiệp hội DNNVV Việt Nam kiến nghị Việt Nam phát triển hệ sinh thái xếp hạng tín nhiệm độc lập, khách quan và dựa trên dữ liệu, bổ sung nguồn thông tin cho ngân hàng khi đánh giá khách hàng.

Thực tế tại doanh nghiệp cho thấy, minh bạch thông tin đang trở thành yếu tố quan trọng trong quá trình tiếp cận vốn. Ông Phạm Quang Huy, Phó Giám đốc Công ty cổ phần GSES cho rằng, vấn đề không chỉ nằm ở nhu cầu vay vốn mà còn ở việc ngân hàng đánh giá hạn mức tín dụng sát hơn với năng lực kinh doanh, dòng tiền thực tế, hợp đồng đã ký và tính khả thi của phương án kinh doanh.

“Cần tiếp tục hoàn thiện, kết nối dữ liệu về doanh nghiệp, thuế, hóa đơn điện tử và các nguồn thông tin liên quan. Khi có thêm cơ sở dữ liệu để đánh giá hoạt động sản xuất, kinh doanh và dòng tiền, quá trình thẩm định có thể nhanh hơn, đồng thời phản ánh đầy đủ hơn năng lực thực tế của khách hàng”, ông Phạm Quang Huy đề xuất.

Theo ông Nguyễn Đức Lệnh, tại TP Hồ Chí Minh và Đồng Nai, NHNN Chi nhánh Khu vực 2 sẽ tiếp tục phối hợp với các TCTD triển khai những phương thức cho vay dựa trên dữ liệu thanh toán, dòng tiền, chuỗi giá trị, chuỗi cung ứng và phương án mở rộng thị trường đầu ra.

Cùng với đổi mới phương thức thẩm định, các chương trình tín dụng ưu đãi tiếp tục được triển khai để giảm chi phí vốn. Gói tín dụng dành cho DNNVV có quy mô hơn 400.000 tỷ đồng, với lãi suất thấp hơn tối thiểu 1 điểm phần trăm so với mức lãi suất cho vay bình quân cùng kỳ hạn của chính TCTD. Theo số liệu NHNN, chương trình đã giải ngân 54.300 tỷ đồng cho khoảng 30.000 lượt khách hàng; lãi suất phổ biến thấp hơn từ 1 - 2 điểm phần trăm/năm so với lãi suất thông thường.