Biến quyền tự chủ thành động lực phát triển mới cho TP Hồ Chí Minh

Luật Phát triển đô thị mở thêm không gian để TP Hồ Chí Minh chủ động quy hoạch và phát triển hạ tầng.

Trao quyền lớn phải gắn với kết quả cụ thể

Luật Phát triển đô thị tạo lập khung pháp lý riêng, ổn định và dài hạn cho TP Hồ Chí Minh, thay cho những cơ chế đặc thù còn phân tán. Thành phố được trao quyền chủ động lớn hơn trong tổ chức bộ máy, xây dựng chính sách, quy hoạch, phát triển hạ tầng, thu hút đầu tư và huy động nguồn lực xã hội.

Ông Trần Lưu Quang, Bí thư Thành uỷ TP Hồ Chí Minh.

Tại kỳ họp HĐND TP Hồ Chí Minh mới đây, Bí thư Thành ủy Trần Lưu Quang nhấn mạnh, khi Thành phố đã được trao quyền, điều quan trọng không còn nằm ở số lượng nghị quyết được ban hành mà là kết quả đạt được trong thực tế. Mỗi nghị quyết phải trả lời rõ ba vấn đề, gồm: tháo gỡ điểm nghẽn nào, khơi thông nguồn lực gì và cơ quan nào chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện.

Theo Bí thư Thành ủy, quyền hạn càng lớn thì trách nhiệm càng phải rõ, kết quả càng phải thực chất và có thể kiểm chứng. Các cơ quan cần chuyển mạnh từ tư duy chờ hoặc xin ý kiến sang chủ động quyết định những vấn đề đã được phân cấp, phân quyền. Cơ chế mới phải được chuyển hóa thành dự án, công trình, nguồn lực và những thay đổi mà người dân, doanh nghiệp có thể cảm nhận.

“Việc trao quyền không đồng nghĩa với giảm yêu cầu kiểm tra, giám sát. Từng cơ quan phải xác định rõ nhiệm vụ, tiến độ, sản phẩm và người chịu trách nhiệm; đồng thời chủ động nhận diện rủi ro, kịp thời báo cáo những vấn đề vượt thẩm quyền để phối hợp xử lý”, Bí thư Thành ủy Trần Lưu Quang nhấn mạnh.

Hoạt động nghiên cứu, đổi mới sáng tạo tại các khu công nghệ cao góp phần tạo động lực tăng trưởng mới cho Thành phố. Ảnh minh hoạ

Ông Võ Văn Minh, Chủ tịch HĐND TP Hồ Chí Minh cho rằng, việc xây dựng nghị quyết quy định trình tự, thủ tục ban hành văn bản quy phạm pháp luật có ý nghĩa nền tảng. Đây là cơ sở để Thành phố chủ động cụ thể hóa những nhiệm vụ, cơ chế và chính sách thuộc thẩm quyền của HĐND Thành phố.

Theo ông Võ Văn Minh, thông qua nghị quyết mới chỉ là bước đầu. Các nghị quyết phải sớm được cụ thể hóa bằng chương trình, kế hoạch và tổ chức thực hiện với yêu cầu rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn và rõ sản phẩm. Thành phố cũng phải thường xuyên theo dõi, đánh giá tác động để kịp thời phát hiện khó khăn phát sinh.

Những cách làm hiệu quả cần được tổng kết, nhân rộng; các quy định chưa phù hợp phải được nghiên cứu, sửa đổi và bổ sung, không để hình thành khoảng cách giữa chính sách với thực tiễn. Quá trình xây dựng văn bản triển khai luật phải bảo đảm đúng thẩm quyền, thống nhất với hệ thống pháp luật và đủ cụ thể để cơ sở áp dụng. Nội dung cấp bách cần được ưu tiên nhưng không vì tiến độ mà xem nhẹ chất lượng và tính khả thi.

Luật Phát triển đô thị xác lập bảy nhóm chính sách đặc thù, vượt trội trên nhiều lĩnh vực. Thành phố được chủ động hơn trong tổ chức bộ máy, chế độ công vụ, xây dựng văn bản quy phạm pháp luật và thực hiện chính sách thu nhập nhằm thu hút, giữ chân người có năng lực. TP Hồ Chí Minh còn được nghiên cứu, lựa chọn áp dụng những cơ chế vượt trội đã phát huy hiệu quả tại các địa phương hoặc lĩnh vực khác. Sau khi có ý kiến của cấp có thẩm quyền, Thành phố có thể quyết định thí điểm chính sách mới đối với những vấn đề pháp luật chưa quy định, trừ các lĩnh vực thuộc chủ quyền quốc gia.

Theo ông Võ Văn Minh, trong quy hoạch và phát triển đô thị, Thành phố chỉ lập một quy hoạch tổng thể, tạo cơ sở liên kết các khu vực trong không gian phát triển thống nhất. HĐND Thành phố được trao thẩm quyền đối với quy hoạch không gian ngầm, không gian tầm thấp và tầm cao, qua đó mở thêm dư địa khai thác tài nguyên dưới lòng đất và trên không.

Ngoài ra, Thành phố cũng được chủ động xây dựng chính sách phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng, khai thác quỹ đất dọc các tuyến giao thông để tái đầu tư hạ tầng. Đối với quỹ đất do Nhà nước quản lý, Thành phố có thể quyết định chủ đầu tư dự án nhà ở xã hội, nhà lưu trú, góp phần đẩy nhanh các chính sách an sinh và đáp ứng nhu cầu của người dân.

Phân cấp phải đi cùng nguồn lực và kiểm soát quyền lực

Để Luật Phát triển đô thị được triển khai đồng bộ từ ngày 1/10, TP Hồ Chí Minh đã sớm hoàn thiện hệ thống văn bản hướng dẫn, phân định rõ thẩm quyền và bảo đảm nguồn lực cho cơ sở. Theo đó, yêu cầu quan trọng là không để luật đã có hiệu lực nhưng người dân, doanh nghiệp và các đơn vị thực hiện vẫn phải chờ hướng dẫn.

Bà Nguyễn Thị Hồng Hạnh, Giám đốc Sở Tư pháp TP Hồ Chí Minh cho biết, qua rà soát có khoảng 240 nội dung cần triển khai, dự kiến được cụ thể hóa bằng 186 văn bản, gồm nghị quyết của HĐND Thành phố, quyết định của UBND Thành phố và quyết định của Chủ tịch UBND Thành phố.

Theo bà Nguyễn Thị Hồng Hạnh, khối lượng văn bản lớn đòi hỏi các cơ quan phải phối hợp chặt chẽ, xác định thứ tự ưu tiên và chuẩn bị đầy đủ hồ sơ pháp lý. Mỗi văn bản cần xác định rõ cơ quan chủ trì, đơn vị phối hợp, lộ trình và thời hạn hoàn thành để các chính sách được áp dụng thống nhất ngay khi luật có hiệu lực.

Trước mắt, Thành phố ưu tiên những văn bản liên quan trực tiếp đến hoạt động quản lý, đầu tư, quy hoạch, xây dựng và giải quyết thủ tục cho người dân, doanh nghiệp. Những nội dung chưa thể ban hành đồng loạt phải có kế hoạch chuyển tiếp và hướng dẫn cụ thể, tránh phát sinh khoảng trống pháp lý hoặc làm gián đoạn việc xử lý hồ sơ.

Bà Nguyễn Thị Hồng Hạnh nhấn mạnh, phân cấp, phân quyền mạnh không đồng nghĩa với nới lỏng quy trình xây dựng chính sách. Các dự thảo vẫn phải được lấy ý kiến, phản biện xã hội, đánh giá tác động và kiểm tra tính khả thi. Việc đánh giá phải làm rõ tác động đến ngân sách, nguồn lực, hoạt động của cơ quan quản lý và quyền lợi của người dân, doanh nghiệp.

Hoạt động nghiên cứu, đổi mới sáng tạo tại các khu công nghệ cao góp phần tạo động lực tăng trưởng mới cho Thành phố. Ảnh minh họa

Trong khi đó, đại biểu HĐND TP Hồ Chí Minh Lê Thị Mai Thi lưu ý, Thành phố phải tránh tình trạng luật đã có hiệu lực nhưng cơ sở vẫn phải chờ văn bản hướng dẫn. Việc chậm cụ thể hóa không chỉ ảnh hưởng đến tiến độ giải quyết công việc mà còn có thể làm mất cơ hội đầu tư, hạn chế hiệu quả của những thẩm quyền mới được trao.

Theo bà Lê Thị Mai Thi, Thành phố cần phân định rõ trách nhiệm giữa cấp thành phố với xã, phường và đặc khu. Mỗi cấp phải biết rõ nội dung được quyền quyết định, phạm vi trách nhiệm và đầu mối phối hợp khi phát sinh vấn đề vượt thẩm quyền. Quy định càng rõ thì quá trình thực hiện càng hạn chế được tình trạng đùn đẩy hoặc chuyển hồ sơ qua nhiều cơ quan.

Ngoài ra, việc phân cấp phải đi cùng nguồn lực tương ứng, từ cán bộ, kinh phí đến dữ liệu và công cụ quản lý. Nếu giao thêm nhiệm vụ nhưng cơ sở không có đủ nhân lực, hệ thống thông tin hoặc điều kiện thực hiện thì chủ trương phân quyền khó tạo chuyển biến thực chất.

Đối với các thủ tục hành chính cần được thiết kế theo hướng đơn giản, tăng ứng dụng khoa học, công nghệ và khai thác dữ liệu dùng chung. Cơ quan quản lý không nên yêu cầu người dân, doanh nghiệp cung cấp lại những thông tin đã có trên hệ thống. Thành phố cũng cần công khai quy trình, thời hạn và cơ quan giải quyết để các đối tượng dễ tiếp cận, thực hiện và giám sát.

Ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh cho rằng, Luật Phát triển đô thị đánh dấu bước chuyển từ cơ chế thí điểm sang một thể chế ổn định. Những chính sách đã phát huy hiệu quả từ các nghị quyết đặc thù được tổng kết, kế thừa và nâng lên thành khung pháp lý dài hạn.

Thành phố cũng có thêm cơ chế thu hút đầu tư, phát triển kinh tế biển, khu phi thuế quan và dành nguồn thu mới để tái đầu tư hạ tầng đô thị.

"Luật tạo cơ sở để Thành phố chuyển từ quản lý tiền kiểm sang hậu kiểm gắn với quyền tự chủ và trách nhiệm giải trình. Cách tiếp cận này giúp rút ngắn quy trình, giảm chi phí tuân thủ, nhưng đồng thời đòi hỏi tăng cường giám sát, thanh tra, kiểm tra để kiểm soát quyền lực và phòng ngừa thất thoát", Phó Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh Nguyễn Mạnh Cường cho biết.