Biến 'sức mạnh mềm' văn hóa thành động lực phát triển đất nước

Hội thảo do Thượng tướng Lê Quốc Hùng, Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Công an; PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương; PGS.TS Triệu Thế Hùng, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội; Trung tướng, PGS.TS Phan Xuân Tuy, Giám đốc Học viện Chính trị Công an nhân dân đồng chủ trì.

Hội thảo khoa học cấp quốc gia với chủ đề “Phát huy giá trị văn hóa Việt Nam thành một động lực quan trọng trong phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới”. Ảnh: Trần Huấn

Văn hóa trở thành sức mạnh nội sinh

Phát biểu đề dẫn tại hội thảo, PGS.TS Triệu Thế Hùng cho biết, với 68 bài tham luận có giá trị lý luận và thực tiễn, hội thảo tập trung làm rõ những quan điểm, mục tiêu, định hướng mới về phát triển văn hóa trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng, Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị và các văn bản liên quan. Trong đó, nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện thể chế, siết chặt kỷ luật thực thi, khơi thông nguồn lực nội sinh, phát huy sức mạnh văn hóa và con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Nhấn mạnh vai trò của văn hóa trong phát triển đất nước, PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng, quan điểm coi văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội là thành quả lý luận có tính xuyên suốt trong đường lối của Đảng. Giá trị của quan điểm này nằm ở việc khẳng định phát triển không thể chỉ được đo bằng của cải vật chất mà còn phải được bảo đảm bằng đời sống tinh thần, đạo đức, hệ giá trị và năng lực sáng tạo của con người.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương phát biểu. Ảnh: Trần Huấn

Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Nghị quyết số 80-NQ/TW mở rộng đáng kể nội hàm vị trí của văn hóa. Việc xác định văn hóa, con người là trụ cột của phát triển có nghĩa văn hóa cấu thành một bộ phận của chính mô hình phát triển. Điều này đòi hỏi mọi quyết sách về kinh tế, đô thị, giáo dục, khoa học - công nghệ, môi trường, quốc phòng, an ninh và đối ngoại đều phải tính đến tác động văn hóa cũng như tác động đối với con người.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn cũng cho rằng, phát triển con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới phải được nhìn nhận trong sự thống nhất giữa phẩm chất và năng lực. Những giá trị bền vững như yêu nước, nhân ái, nghĩa tình, trung thực, đoàn kết, trách nhiệm vẫn là nền tảng. Bên cạnh đó, con người trong kỷ nguyên số cần có tư duy độc lập, năng lực sáng tạo, khả năng học tập suốt đời, kỹ năng số, ý thức pháp luật, tinh thần hợp tác và năng lực hội nhập quốc tế.

Cùng bàn về mối quan hệ giữa văn hóa và con người, GS.TS Hồ Sỹ Quý, thành viên Tổ chuyên gia cao cấp, Hội đồng Lý luận Trung ương, nhấn mạnh, nói đến văn hóa là nói đến con người. Từ đó, cần đặt ra những câu hỏi cốt lõi: Làm thế nào để người dân có thể sống được bằng di sản, để văn hóa thực sự trở thành động lực phát triển đất nước?

Theo GS.TS Hồ Sỹ Quý, mỗi lĩnh vực cần xác định và phát huy những giá trị riêng, đồng thời từng bước tháo gỡ các điểm nghẽn, trong đó thể chế vẫn là điểm nghẽn lớn nhất. Đặc biệt, trong giai đoạn hiện nay, con người hoạt động trong mọi lĩnh vực cần được đổi mới từ nhận thức đến hành động, hướng tới việc làm mới và phát huy những giá trị làm người.

Tháo gỡ điểm nghẽn, hoàn thiện thể chế

Tại hội thảo, các đại biểu phân tích những điểm nghẽn trong phát triển văn hóa hiện nay, từ đó đề xuất nhiều giải pháp và định hướng quan trọng, trong đó có yêu cầu bảo đảm an ninh văn hóa, phát triển nguồn nhân lực, thúc đẩy ứng dụng công nghệ số và hoàn thiện chính sách phát triển công nghiệp văn hóa.

Hội thảo tập trung làm rõ những quan điểm, mục tiêu, định hướng mới về phát triển văn hóa trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng, Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị và các văn bản liên quan. Ảnh: Trần Huấn

Nhìn nhận từ góc độ bảo đảm an ninh văn hóa đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong tình hình mới, PGS.TS, Trung tướng Trịnh Ngọc Quyên, Giám đốc Học viện An ninh nhân dân cho rằng, trên lĩnh vực văn hóa xuất hiện tình trạng “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong đội ngũ văn nghệ sĩ, trí thức và cán bộ quản lý văn hóa. Bên cạnh đó, Nghị quyết số 80-NQ/TW đặt ra nhiều yêu cầu về ứng dụng công nghệ số trong phát triển văn hóa, hướng tới mục tiêu đến năm 2030, công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP. Sự phát triển của công nghệ đặt ra những yêu cầu mới liên quan đến quyền tác giả, an ninh dữ liệu, khả năng tiếp cận công bằng và chủ quyền văn hóa số.

Để nâng cao hiệu quả công tác bảo đảm an ninh văn hóa, Trung tướng Trịnh Ngọc Quyên đề xuất tăng cường nắm tình hình, dự báo nguy cơ mất an ninh văn hóa trong bối cảnh mới; xây dựng thế trận an ninh văn hóa, gắn nhiệm vụ bảo đảm an ninh văn hóa với thế trận an ninh nhân dân.

Ở góc độ giáo dục và đào tạo, GS.TS Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, bàn về việc chuyển vốn văn hóa thành động lực kinh tế sáng tạo. Theo ông, để đáp ứng các mục tiêu Nghị quyết số 80-NQ/TW đề ra, vai trò của con người cần được nhìn nhận trong quá trình vận hành nền kinh tế sáng tạo. Từ đó, GS.TS Hoàng Anh Tuấn gợi ý các cơ sở giáo dục đại học phải thực sự trở thành trung tâm nghiên cứu xuất sắc, đóng vai trò nòng cốt trong kiến tạo hệ sinh thái đổi mới quốc gia.

Ông cũng đề xuất khung lý thuyết về mô hình ba vòng xoắn “Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp”. Trong đó, nhà trường giữ vai trò trung tâm đào tạo tri thức liên ngành; doanh nghiệp là bệ phóng thương mại hóa và ứng dụng công nghệ số; Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thể chế. Sự tương tác, giao thoa giữa ba chủ thể tạo ra chu trình khép kín, giúp tài nguyên văn hóa được khai thác, tái tạo và gia tăng giá trị.

Các đại biểu tham dự hội thảo. Ảnh: Trần Huấn

Ở góc độ quản lý nhà nước, Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Phạm Cao Thái đề xuất các định hướng xây dựng Luật Phát triển công nghiệp văn hóa đáp ứng yêu cầu mới. Các nhóm chính sách được đề xuất gồm: Phát triển hệ sinh thái công nghiệp văn hóa, với các quy định hỗ trợ phát triển hệ sinh thái; khai thác tài sản trí tuệ trong các ngành công nghiệp văn hóa, trong đó có quy định về mã định danh tài sản trí tuệ; xây dựng và phát triển nguồn nhân lực công nghiệp văn hóa, tập trung hỗ trợ đào tạo nhân lực, trọng dụng nhân tài…

Các ý kiến tại hội thảo nhấn mạnh yêu cầu phát huy giá trị văn hóa Việt Nam không chỉ dừng ở bảo tồn, gìn giữ mà còn phải gắn với khai thác, sáng tạo và gia tăng giá trị từ nguồn lực văn hóa. Kết luận hội thảo, Thượng tướng Lê Quốc Hùng, Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Công an, nhấn mạnh hội thảo đã tập trung thảo luận những vấn đề trọng tâm, góp phần hoàn thiện cơ chế, chính sách, huy động nguồn lực, thúc đẩy chuyển đổi số và phát triển công nghiệp văn hóa, đưa văn hóa trở thành động lực phát triển đất nước.