Biểu tình lan rộng tại châu Âu, Pháp chật vật khắc phục thiệt hại sau bạo loạn

Ô-tô bị phóng hỏa tại quảng trường Place de la Republique ở trung tâm thủ đô Paris trong cuộc biểu tình ngày 17-10. Ảnh: AP

Cuối tuần qua, hàng trăm nghìn người đã xuống đường tại Pháp và nhiều quốc gia châu Âu để phản đối những vấn đề kinh tế, xã hội. Tại một số địa phương, các cuộc tuần hành phần lớn diễn ra ôn hòa ban đầu đã leo thang thành đụng độ với cảnh sát, cướp phá cửa hàng và phóng hỏa các công trình công cộng.

Pháp là quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Ngày 17-10, khoảng 550.000 người tham gia biểu tình trên toàn quốc, theo số liệu của Bộ Nội vụ Pháp, trong khi các nhà tổ chức đưa ra con số khoảng 800.000 người. Phong trào ban đầu xuất phát từ những bất bình về tình trạng thiếu giáo viên, điều kiện trường học xuống cấp, sau đó nhanh chóng mở rộng, phản ánh sự bất mãn về chi phí sinh hoạt, bất bình đẳng xã hội và chất lượng dịch vụ công.

Tại Paris, các nhóm thanh niên đeo mặt nạ cướp phá cửa hàng, đốt xe và đụng độ với lực lượng thực thi pháp luật. Ở Lyon, văn phòng du lịch thành phố bị phóng hỏa. Tại Limoges, tòa thị chính có lịch sử 143 năm chìm trong biển lửa, khiến tháp chuông đổ sập. Một số công trình hành chính và cửa hàng tại Marseille cùng nhiều thành phố khác cũng bị tấn công. Theo các thông tin được công bố trong dịp cuối tuần, cảnh sát đã bắt giữ khoảng 1.800-2.000 người trên khắp nước Pháp. Hàng trăm cảnh sát, nhân viên cứu hỏa và lực lượng cấp cứu bị thương. Các báo cáo cũng ghi nhận những trường hợp tử vong liên quan đến tình trạng bất ổn, dù số liệu và hoàn cảnh cụ thể còn khác nhau giữa các nguồn tin.

Thiệt hại kinh tế đặc biệt nghiêm trọng. Theo Liên đoàn Bán lẻ và Thương mại Pháp, khoảng 1.500 cơ sở kinh doanh bị ảnh hưởng, với tổng thiệt hại ước tính lên tới hàng trăm triệu euro. Tập đoàn bán lẻ Carrefour cũng cho biết nhiều cửa hàng trên cả nước bị hư hại, trong đó một số cơ sở bị cướp phá. Riêng chi phí sửa chữa tòa thị chính Limoges được ước tính khoảng 1 triệu euro.

Ngày 18-10, khi nhiều tuyến phố vẫn ngổn ngang kính vỡ, phương tiện cháy rụi và các chướng ngại vật, người dân cùng chính quyền địa phương bắt đầu khắc phục hậu quả. Nhiều cư dân bày tỏ lo ngại trước tình trạng bạo lực, trong khi một bộ phận khác cho rằng chính quyền đã không giải quyết thỏa đáng những bất bình tích tụ trong thời gian dài.

Tối 18-10, Tổng thống Emmanuel Macron phát biểu trước toàn quốc, lên án mạnh mẽ các hành vi phá hoại và cướp bóc. Ông tuyên bố: "Những người phá hoại phải trả giá. Những người cướp bóc phải bồi thường. Những người tìm cách lật đổ nền Cộng hòa sẽ phải chịu trách nhiệm". Tuy nhiên, nhà lãnh đạo Pháp nhấn mạnh không thể đánh đồng những người biểu tình ôn hòa với các đối tượng gây bạo lực. Theo ông, những yêu cầu chính đáng của hàng trăm nghìn người xuống đường cần được lắng nghe, nhưng không thể trở thành cái cớ để phá hoại tài sản và tấn công lực lượng chức năng. Ông Macron cho biết chính phủ sẽ tổ chức các cuộc họp trong tuần này với học sinh, giáo viên, công đoàn và những bên liên quan nhằm thảo luận các đề xuất cụ thể. Ông cũng đề cập những sáng kiến quốc tế để ứng phó với giá nhiên liệu và bảo đảm nguồn cung ổn định từ các quốc gia vùng Vịnh, song chưa đưa ra cam kết chi tiết về các biện pháp trước mắt.

Trong khi đó, làn sóng biểu tình đã xuất hiện tại nhiều nước châu Âu. Tại Lisbon, Bồ Đào Nha, hàng chục nghìn người tuần hành phản đối giá thuê nhà tăng cao, mức lương thấp và tình trạng thiếu nhà ở giá phải chăng. Ở Bỉ, sinh viên phản đối chi phí giáo dục và những cải cách mà họ cho rằng có thể hạn chế cơ hội học đại học. Tại Milan và Bologna của Italia, các cuộc tuần hành phản đối chi phí sinh hoạt cũng xảy ra đụng độ, dẫn đến nhiều vụ bắt giữ và khiến hàng chục nhân viên thực thi pháp luật bị thương. Tại Albania, sinh viên tiếp tục biểu tình phản đối tham nhũng, thiếu việc làm và triển vọng kinh tế của giới trẻ. Một số cuộc đụng độ tại thủ đô Tirana đã buộc cảnh sát phải triển khai biện pháp giải tán đám đông.

Dù có những nguyên nhân khác nhau, các cuộc biểu tình cho thấy áp lực kinh tế và sự bất mãn với chính sách công đang trở thành thách thức đối với nhiều chính phủ châu Âu. Tại Pháp, bạo loạn còn làm gia tăng căng thẳng chính trị trước cuộc bầu cử tổng thống dự kiến diễn ra vào năm 2027, khi các lực lượng đối lập tranh cãi về trách nhiệm của chính phủ và cách xử lý khủng hoảng. Trong bối cảnh đó, thách thức đối với chính quyền Pháp không chỉ là khôi phục trật tự, truy cứu trách nhiệm những người gây bạo lực và hỗ trợ các cơ sở kinh doanh bị thiệt hại, mà còn phải giải quyết những bất bình xã hội đã thúc đẩy hàng trăm nghìn người xuống đường.