'Bình dân học vụ số' tại Ninh Bình: Tìm đến những người cần được hỗ trợ nhất

“Cầm tay chỉ việc” ở vùng đồng bào Mường

Ngoài 70 tuổi, bà Bùi Thị Liên, ở tổ dân phố Đồng Bài, phường Yên Sơn, thường chỉ quen dùng điện thoại để nghe, gọi. Giờ đây, bà có thể nhận tiền con cháu gửi qua tài khoản, tự thanh toán tiền điện tại nhà, đọc tin tức, xem video tập dưỡng sinh và trò chuyện với người thân qua mạng.

Sự thay đổi bắt đầu từ những lần được cán bộ và thành viên Tổ công nghệ số cộng đồng hướng dẫn trực tiếp.

Đồng Bài có trên 600 hộ dân, khoảng 99% là đồng bào Mường. Với nhiều người cao tuổi, những thao tác tưởng như đơn giản với người trẻ như cài đặt ứng dụng, quét mã QR, sử dụng VNeID hay thanh toán điện tử vẫn cần được hướng dẫn từng bước.

Bởi vậy, “Bình dân học vụ số” ở đây được triển khai theo cách khá trực quan: người hướng dẫn làm mẫu, người dân thao tác ngay trên điện thoại của mình. Chỗ nào chưa hiểu thì hướng dẫn lại, cho đến khi người học có thể tự thực hiện.

Người cao tuổi ở Tổ dân phố Đồng Bài (phường Yên Sơn - Ninh Bình) được cán bộ hướng dẫn sử dụng các tiện ích trên điện thoại thông minh

Cách làm này cũng được triển khai tại xã Cúc Phương - địa bàn có trên 50% dân số là đồng bào Mường. Các đội hình thanh niên tình nguyện và lực lượng hỗ trợ chuyển đổi số đưa việc hướng dẫn về nhà văn hóa thôn, bản và tới từng hộ gia đình; hỗ trợ người dân sử dụng VNeID, tài khoản dịch vụ công, thanh toán điện tử, trong đó chú trọng người cao tuổi và những người còn hạn chế về kỹ năng công nghệ.

Ở những địa bàn như Đồng Bài hay Cúc Phương, kết quả của phổ cập kỹ năng số vì thế không nhất thiết phải bắt đầu từ điều gì lớn lao. Một người cao tuổi tự thanh toán được hóa đơn; một người dân biết quét QR, tra cứu thông tin hay sử dụng một tiện ích trên VNeID đã là những thay đổi cụ thể. Từ chỗ phải nhờ người khác thao tác, người dân từng bước có thể tự mình làm được.

Một lớp học số dành cho người khuyết tật

Cuối tháng 8/2026, một lớp học “Bình dân học vụ số” khác được tổ chức dành cho thanh niên khuyết tật. Hoạt động này do Câu lạc bộ Thanh niên khuyết tật Nam Định, thuộc Hội Người khuyết tật tỉnh Ninh Bình tổ chức. Việc lựa chọn nội dung xuất phát từ thực tế một bộ phận thanh niên khuyết tật vẫn gặp khó khăn khi sử dụng VNeID cũng như thực hiện các thủ tục trên môi trường số.

Khả năng sử dụng các nền tảng số mở ra học tập, giao tiếp, cũng như giúp giảm bớt một số rào cản mà người khuyết tật gặp phải trong đời sống

Không có những nội dung công nghệ phức tạp. Học viên được hướng dẫn những kỹ năng gần với nhu cầu hằng ngày: sử dụng các tiện ích trên VNeID, thực hiện thủ tục hành chính trực tuyến, sử dụng mạng xã hội an toàn, bảo vệ thông tin cá nhân và nhận biết các thủ đoạn lừa đảo trên không gian mạng.

Một thủ tục có thể thực hiện trực tuyến giúp giảm bớt việc đi lại. Khả năng sử dụng các nền tảng số mở thêm cơ hội học tập, tìm kiếm thông tin, giao tiếp, bán hàng và tìm kiếm việc làm. Công nghệ, nếu được sử dụng thành thạo, có thể giúp giảm bớt một số rào cản mà người khuyết tật gặp phải trong đời sống.

Nhưng môi trường số cũng mang tới những rủi ro mới. Bởi vậy, bên cạnh hướng dẫn sử dụng công nghệ, kỹ năng nhận diện lừa đảo, kiểm chứng thông tin và bảo vệ tài khoản được đưa vào chương trình tập huấn.

Hai câu chuyện - một ở vùng đồng bào Mường, một trong cộng đồng người khuyết tật - cho thấy một điểm đáng chú ý trong cách phổ cập kỹ năng số: không phải tất cả mọi người đều bắt đầu từ cùng một điểm và cũng không thể học theo cùng một cách.

Người cao tuổi có thể cần một người ngồi bên cạnh hướng dẫn từng thao tác. Người khuyết tật cần những kỹ năng giúp tăng khả năng tự chủ và giảm những trở ngại trong tiếp cận dịch vụ. Người đã quen sử dụng điện thoại lại cần biết thêm cách bảo vệ mình trước lừa đảo trực tuyến.

Vì vậy, khi “Bình dân học vụ số” đi sâu xuống cộng đồng, câu chuyện không chỉ còn là bao nhiêu người được tập huấn mà là ai đang cần kỹ năng gì và sau khi được hướng dẫn, họ có thể tự làm được gì.

Đây cũng là điểm đáng chú ý khi Ninh Bình tiếp tục triển khai phong trào trong năm 2026. Cùng với các lớp học và nền tảng đào tạo trực tuyến, lực lượng tại cơ sở - Tổ công nghệ số cộng đồng, đoàn viên, hội viên, cán bộ địa phương - vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc đưa kỹ năng đến tận người dân.

Từ Đồng Bài, Cúc Phương đến lớp học dành cho thanh niên khuyết tật, “Bình dân học vụ số” ở Ninh Bình đang được đưa đến những nhóm người có nhu cầu rất khác nhau. Điểm chung không phải là dạy thật nhiều công nghệ, mà là giúp mỗi người có thêm những kỹ năng cần thiết để tự tin hơn trong môi trường số.

Khi người cao tuổi ở vùng đồng bào Mường có thể tự sử dụng những tiện ích trên điện thoại, khi người khuyết tật có thể dùng công nghệ để giảm bớt trở ngại trong cuộc sống, “Bình dân học vụ số” mới đi đến phần khó nhưng cũng có ý nghĩa nhất: đưa chuyển đổi số đến cả những người cần được hỗ trợ nhiều hơn./.