Bộ GD-ĐT dự kiến trường THPT chuyên sẽ học theo khối chuyên, bỏ môn chuyên

Thí sinh Hà Nội làm thủ tục dự thi vào lớp 10 năm 2026. (Ảnh: Hoài Nam/Vietnam)

Các trường trung học phổ thông chuyên sẽ không tổ chức lớp chuyên theo từng môn học như hiện nay mà theo 3 khối chuyên: khối Khoa học tự nhiên (gồm các môn Toán, Vật lý, Hóa học, Sinh học, Tin học); khối Khoa học xã hội (gồm các môn Ngữ văn, Lịch sử, Địa lý) và khối Ngoại ngữ.

Cách tổ chức thi tuyển trường chuyên cũng thay đổi theo hướng thi theo khối chuyên.

Đây là điểm mới đáng chú ý trong dự thảo Thông tư ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của trường trung học phổ thông (chuyên vừa được Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố để lấy ý kiến công luận. Mô hình mới dự kiến được áp dụng từ năm học 2027-2028.

Khắc phục việc định hướng một môn chuyên sâu quá sớm

Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, việc tổ chức lớp theo khối chuyên nhằm tạo nền tảng kiến thức rộng hơn trong từng lĩnh vực, tăng cường khả năng kết nối giữa các môn học và khắc phục tình trạng định hướng chuyên sâu vào một môn học quá sớm. Trên nền tảng đó, học sinh có thêm cơ hội trải nghiệm, khám phá năng lực, sở trường trước khi lựa chọn môn học chuyên sâu phù hợp.

Học sinh học đầy đủ các môn học, hoạt động giáo dục theo Chương trình giáo dục phổ thông với danh mục môn học lựa chọn được xác định thống nhất cho từng khối. Theo đó, học sinh khối Khoa học tự nhiên học các môn Vật lý, Hóa học, Sinh học, Tin học. Học sinh khối Khoa học xã hội và khối Ngoại ngữ học các môn Địa lý, Giáo dục kinh tế và pháp luật, Tin học và 1 môn trong các môn Vật lý, Hóa học, Sinh học, Công nghệ. Tất cả học sinh tham gia giáo dục nghệ thuật, giáo dục thể chất và được lựa chọn loại hình, nội dung phù hợp với sở thích, năng khiếu.

Trong học kỳ I lớp 10, học sinh được học tập, trải nghiệm, tham gia dự án học tập nhập môn và được tư vấn để định hình lĩnh vực, ngành nghề quan tâm. Cuối học kỳ I lớp 10, ngoài môn chuyên bắt buộc của khối (môn Toán đối với khối Khoa học tự nhiên, môn Ngữ văn đối với khối Khoa học xã hội, ngoại ngữ trúng tuyển đối với khối Ngoại ngữ), mỗi học sinh đăng kí thêm 2 môn học thuộc khối để học chuyên sâu, phù hợp với tổ hợp xét tuyển đại học như Toán - Vật lý - Hóa học, Toán - Hóa học - Sinh học, Toán - Vật lý - Tin học, Ngữ văn - Lịch sử - Địa lý.

Từ học kỳ II lớp 10, học sinh học các chuyên đề định hướng. Từ lớp 11, học sinh học ổn định nội dung giáo dục nâng cao dành cho môn chuyên tại lớp chuyên theo môn học. Học sinh có nguyện vọng được xem xét thay đổi môn học chuyên sâu vào cuối năm học lớp 10 hoặc lớp 11 trên cơ sở tư vấn, đánh giá năng lực và ý kiến đồng ý của cha mẹ học sinh.

Học sinh Trường Trung học cơ sở Cầu Giấy ôn thi vào lớp 10. (Ảnh: PM/Vietnam+)

Bộ Giáo dục và Đào tạo cho hay cách tổ chức này thể hiện rõ hơn định hướng lấy học sinh làm trung tâm: lựa chọn môn học chuyên sâu không chỉ căn cứ vào kết quả tuyển sinh ban đầu mà còn dựa trên quá trình học tập, trải nghiệm, kết quả đánh giá năng lực, nguyện vọng của học sinh và tư vấn của nhà trường. Qua đó, học sinh có thêm thời gian nhận diện năng lực, sở thích, sở trường và chủ động xây dựng lộ trình học tập, nghề nghiệp phù hợp.

Cũng từ học kì II lớp 10, mỗi học sinh tham gia ít nhất 1 dự án học tập liên môn, liên ngành theo nhóm, hướng tới giải quyết vấn đề thực tiễn, có sự hướng dẫn của giáo viên phối hợp với giảng viên, nhà khoa học của cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp.

Tuyển sinh theo khối chuyên

Dự thảo quy định tuyển sinh vào trường chuyên theo khối chuyên, áp dụng một phương thức và một điểm chuẩn cho mỗi khối, không xác định chỉ tiêu tuyển sinh theo môn chuyên. Kết quả trúng tuyển theo khối không đồng nghĩa với việc học sinh phải học chuyên sâu tất cả các môn học thuộc khối.

Học sinh dự tuyển khối Khoa học tự nhiên thi Toán nâng cao, Ngữ văn và bài đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học tự nhiên; khối Khoa học xã hội thi Ngữ văn nâng cao, Toán và bài đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học xã hội; khối Ngoại ngữ thi Toán, Ngữ văn và bài thi ngoại ngữ.

Bài đánh giá năng lực đọc hiểu là bài thi tổng hợp, đánh giá năng lực đọc hiểu, tư duy logic, lập luận và giải quyết vấn đề trên nền tảng Chương trình giáo dục phổ thông cấp trung học cơ sở, không yêu cầu kiến thức chuyên sâu của từng môn học, nhằm hạn chế tình trạng luyện thi.

Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, định hướng này nhằm tuyển chọn học sinh có nền tảng kiến thức, tư duy và tiềm năng phát triển phù hợp với lĩnh vực của khối chuyên; không đặt nặng việc học sinh phải ghi nhớ hoặc luyện trước kiến thức chuyên sâu của từng môn. Qua đó góp phần giảm áp lực ôn luyện, tạo cơ hội phát hiện những năng lực khác nhau của học sinh.

Bài thi Toán, Ngữ văn (không phải bài thi nâng cao) sử dụng đề thi chung của sở giáo dục và đào tạo trong kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10; điểm bài thi nâng cao, bài thi ngoại ngữ được tính hệ số tối thiểu là 2.

Không được miễn giảm, cắt bỏ bớt môn học

Dự thảo khuyến khích mỗi trường chuyên thiết lập quan hệ hợp tác thường xuyên với ít nhất 1 cơ sở giáo dục đại học để tổ chức chuyên đề, dự án học tập, hướng dẫn nghiên cứu khoa học, tư vấn hướng nghiệp và sử dụng chung phòng thí nghiệm, thiết bị. Việc đầu tư cơ sở vật chất được thực hiện trên cơ sở khai thác tối đa điều kiện hiện có, không đầu tư đồng loạt, trùng lặp.

Học sinh có năng khiếu đặc biệt nổi trội được tuyển chọn, bồi dưỡng tham gia đội tuyển thi chọn học sinh giỏi quốc gia, quốc tế nhưng vẫn phải học đầy đủ các môn học khác; nhà trường không miễn, giảm hoặc cắt bỏ việc học tập các môn học khác của học sinh tham gia đội tuyển.

Việc đánh giá chất lượng trường chuyên không chỉ căn cứ vào kết quả thi, giải thưởng mà còn xem xét sự tiến bộ, phẩm chất, năng lực của học sinh và tỷ lệ học sinh theo học các ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật, toán học, các chương trình đào tạo tài năng ở trình độ đại học. Trường chuyên có trách nhiệm thống kê, theo dõi quá trình học tập, nghề nghiệp của cựu học sinh.

Bộ Giáo dục và Đào tạo cho hay với quy định này, hiệu quả của trường chuyên được nhìn nhận theo quá trình phát triển lâu dài của người học, từ kết quả học tập ở phổ thông đến năng lực nghiên cứu, sáng tạo, lựa chọn ngành học và đóng góp nghề nghiệp sau khi tốt nghiệp. Đây là cách tiếp cận đánh giá thực chất, toàn diện hơn, khuyến khích nhà trường quan tâm đến sự tiến bộ và tiềm năng riêng của từng học sinh.

Theo dự thảo, mô hình mới được áp dụng từ năm học 2027-2028.

Học sinh đã trúng tuyển, đang học tại trường chuyên trước thời điểm Thông tư có hiệu lực được tiếp tục học theo lớp chuyên và chương trình đã tuyển sinh đến khi hoàn thành cấp học.

Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết trong thời gian tới, Bộ sẽ tiếp tục tổ chức các hội thảo chuyên đề lắng nghe ý kiến của các địa phương, nhà trường, cơ sở giáo dục đại học để hoàn thiện Thông tư./.