Bỏ mức lương 22 triệu, nữ giám đốc người Thái 'đổi đời' từ rau 'thuận thiên'

Từ bỏ mức lương 22 triệu để theo đuổi hành trình gieo triết lý 'thuận thiên' trên cao nguyên Mộc Châu

Nằm giữa cao nguyên Mộc Châu, trang trại Thuận Thiên Farm (ở tổ dân phố Chiềng Đi, phường Vân Sơn, tỉnh Sơn La) thơm nức mùi hương của rau gia vị. 

Người đứng đầu mô hình sản xuất nông nghiệp sinh thái - hữu cơ này là chị Vì Thị Thu Hà - một người phụ nữ dân tộc Thái đầy bản lĩnh.

Chị Vì Thị Thu Hà, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp hữu cơ và kết nối cung cầu Mộc Châu bên những luống rau gia vị còn lại sau đợt thu hoạch mới đây trong trang trại Thuận Thiên Farm. Ảnh: Bình Minh

Sinh ra và lớn lên trong một gia đình nông dân, sau khi tốt nghiệp đại học chuyên ngành tài chính - kế toán, chị Hà đảm nhiệm vị trí kế toán trưởng của một doanh nghiệp nông nghiệp, thu nhập ổn định 22 triệu đồng mỗi tháng. 

Thế nhưng, chính những năm tháng làm việc trong ngành nông nghiệp hàng hóa lại đẩy chị vào một cuộc khủng hoảng nội tâm sâu sắc. Hàng ngày chứng kiến cảnh hàng trăm thùng thuốc trừ cỏ độc hại xả thẳng xuống đất đồi và nguồn nước, chị cảm thấy "không phục" trước phương thức sản xuất ấy. Áp lực công việc cùng sự trăn trở triền miên khiến chị mắc bệnh tiền đình nặng và thị lực suy giảm nghiêm trọng.

Năm 2018, chị Hà quyết định xin nghỉ việc. Chị cùng chồng là anh Phan Quốc Chưởng thu vén toàn bộ vốn liếng tích lũy, về cao nguyên Mộc Châu tích tụ đất, gây dựng trang trại. Từ một mảnh đất nhỏ ban đầu, qua nhiều năm miệt mài gom góp, trang trại đã mở rộng lên hơn 1 ha.

Nhận thấy "đất đai cũng có giới hạn chịu đựng", chị quyết định loại bỏ hoàn toàn phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật độc hại, kiên trì thực hiện quy trình canh tác "luân canh cho đất nghỉ". Mỗi khoảnh đất sau một mùa vụ thâm canh sẽ được nghỉ ngơi để phục hồi hệ vi sinh vật tự nhiên và nuôi dưỡng giun đất. 

Trang trại của chị Hà hoàn toàn không sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật độc hại trong quá trình canh tác. Ảnh: Bình Minh

Đặc biệt, chị kế thừa sâu sắc kinh nghiệm truyền đời từ ông bà tổ tiên: mùa nào thức ấy, lắng nghe nhịp điệu thời tiết để gieo trồng thuận theo tự nhiên.

Trải lòng về bước ngoặt đời mình, chị Vì Thị Thu Hà xúc động chia sẻ: "Nhiều người bảo tôi điên khi bỏ công việc kế toán trưởng lương 22 triệu đồng mỗi tháng để ra đồng lội bùn. Nhưng nhìn cảnh hàng ngàn lít thuốc trừ cỏ xả xuống đất và nguồn nước mỗi năm, lòng tôi không yên. Đất đai cũng như con người, có giới hạn chịu đựng của nó. Tôi chọn học cách 'cúi đầu' trước tự nhiên, lắng nghe tín hiệu của đất trời mà tổ tiên người Thái đã đúc kết hàng trăm năm qua. Mình lấy từ đất cái gì thì phải trả lại cho đất thứ đó, chứ không thể vắt kiệt để lấy lợi ích ngắn hạn".

Gieo sinh kế bền vững cho chị em phụ nữ vùng giáp biên

Không chỉ dừng lại ở việc gây dựng một trang trại xanh cho gia đình, chị Vì Thị Thu Hà còn đau đáu trăn trở với bài toán sinh kế của đồng bào dân tộc thiểu số nghèo ở vùng giáp biên. 

Hơn 80% lao động làm việc thường xuyên và liên kết tại Thuận Thiên Farm là người dân tộc thiểu số. Ảnh: Bình Minh

Hiện nay, hơn 80% lao động làm việc thường xuyên và liên kết tại Thuận Thiên Farm là người dân tộc thiểu số. Bằng sự kiên nhẫn và thấu hiểu, chị Hà đã hướng dẫn tỉ mỉ từng quy trình canh tác hữu cơ cho bà con. Khi đã hiểu rõ ý nghĩa của nông nghiệp tử tế và có sự cam kết, họ tuân thủ nghiêm ngặt về giờ giấc làm việc, không sử dụng hóa chất độc hại và có tính tự giác rất cao trong công việc.

Chị Vàng Thị Xa (sinh năm 1990, người Mông ở bản Can Tỷ) phấn khởi kể về sự đổi thay của gia đình khi có công việc thường xuyên tại Thuận Thiên Farm. Ảnh: Bình Minh

Gắn bó 4 năm với công việc tại Thuận Thiên Farm, chị Vàng Thị Xa (sinh năm 1990, người Mông ở bản Can Tỷ) phấn khởi kể về sự đổi thay của gia đình: "Trước đây ở bản Can Tỷ không có việc làm, chị em phụ nữ cứ nghĩ phải bỏ con nhỏ ở nhà để xuống tận Bắc Ninh làm công nhân nhà máy. Từ ngày ra làm cho chị Hà ở Thuận Thiên Farm, mỗi ngày tôi có thu nhập ổn định khoảng 200.000 đồng. Công việc nhổ cỏ, thu hái rau gia vị không quá nặng nhọc. Hàng ngày tôi vẫn về cơm nước, chăm sóc hai con nhỏ, không còn phải đi làm thuê ở xa nữa".

Quan điểm của nữ giám đốc Vì Thị Thu Hà là không chỉ dừng lại ở việc trả lương làm thuê, mà thông qua quá trình lao động, chị muốn truyền đạt kỹ thuật để chị em phụ nữ dân tộc thiểu số "thấm" dần tư duy nông nghiệp sinh thái - hữu cơ, từ đó tự tin đứng ra làm chủ các mô hình sản xuất ngay trên mảnh đất của gia đình mình.

 Chị Nguyễn Thị Trang, Thư ký quốc gia Mạng lưới Nông nghiệp sinh thái Đông Nam Á (ALiSEA) tại Việt Nam: "Mô hình Thuận Thiên Farm tại Mộc Châu là một minh chứng sinh động khi vừa phục hồi hệ sinh thái đất, vừa tạo ra sự công bằng xã hội, trao quyền và năng lực làm chủ sinh kế cho phụ nữ dân tộc thiểu số vùng sâu, vùng xa". Ảnh: Bình Minh

Quan sát và đồng hành cùng nhiều mô hình phát triển sinh kế tại Việt Nam, chị Nguyễn Thị Trang, Thư ký quốc gia Mạng lưới Nông nghiệp sinh thái Đông Nam Á (ALiSEA) tại Việt Nam, nhận định: "Theo định nghĩa của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), nông nghiệp sinh thái không chỉ là kỹ thuật trồng trọt mà là một phương pháp tiếp cận toàn diện, tối ưu hóa mối tương tác giữa cây trồng, con người và môi trường, hướng tới hệ thống lương thực bình đẳng, bền vững. Mô hình Thuận Thiên Farm tại Mộc Châu là một minh chứng sinh động khi vừa phục hồi hệ sinh thái đất, vừa tạo ra sự công bằng xã hội, trao quyền và năng lực làm chủ sinh kế cho phụ nữ dân tộc thiểu số vùng sâu, vùng xa".

Đưa nông sản miền núi vào trường học ở Thủ đô: Khi người nông dân 'làm chủ cuộc chơi'

Sự khác biệt của Thuận Thiên Farm so với nhiều hợp tác xã nông nghiệp khác chính là tư duy thị trường sắc bén. Thay vì chạy theo số đông trồng các loại rau phổ thông như bắp cải, su su… dễ rơi vào cảnh "được mùa mất giá", chị Hà chọn phân khúc ngách: chuyên canh các loại rau gia vị bản địa có giá trị kinh tế cao (húng, tía tô, kinh giới, mùi...) và rau củ canh tác thuận mùa.

Thay vì chạy theo số đông trồng các loại rau phổ thông như bắp cải, su su… dễ rơi vào cảnh "được mùa mất giá", chị Hà chọn chuyên canh các loại rau gia vị bản địa có giá trị kinh tế cao. Ảnh: Bình Minh

Năm 2023, sau 2 năm trải qua các bước kiểm định gắt gao về mẫu đất, mẫu nước và sản phẩm, Thuận Thiên Farm chính thức được cấp Giấy chứng nhận hữu cơ quốc gia. Với tấm "hộ chiếu" uy tín này, chị Hà chủ động tiếp cận và ký hợp đồng cung ứng rau cho hơn 110 bếp ăn trường học tại Hà Nội cùng một số chuỗi siêu thị lớn. Tổng doanh thu của hợp tác xã đạt khoảng 6 tỷ đồng mỗi năm.

Nhờ nắm chắc quy trình sản xuất và hiểu rõ nhu cầu đối tác, chị Hà tự tin khẳng định thế "làm chủ cuộc chơi" của người nông dân sinh thái - hữu cơ. Chị chốt mức giá cố định quanh năm với các đơn vị thu mua; chỉ điều chỉnh khi biên độ giá thị trường biến động vượt quá 30%. Mỗi năm hai lần, chị trực tiếp xuống Hà Nội gặp gỡ khách hàng để lắng nghe phản hồi, từ đó điều phối lại lịch gieo trồng cho bà con.

"Khi mình nắm vững kỹ thuật, sản xuất đúng mùa thuận vụ và có chứng nhận hữu cơ minh bạch, người nông dân hoàn toàn có thể 'làm chủ cuộc chơi' chứ không bị thương lái ép giá. Việc hơn 110 bếp ăn trường học tại Hà Nội tin tưởng lựa chọn rau Thuận Thiên Farm là niềm tự hào lớn nhất của chúng tôi, bởi con em Thủ đô được ăn những ngọn rau sạch nhất, còn bà con Mộc Châu có đầu ra nông sản bền vững quanh năm", chị Hà chia sẻ.

Có thể thấy, sự thành công của Thuận Thiên Farm là minh chứng điển hình cho hướng đi nâng cao giá trị nông sản, giúp nông dân miền núi vươn lên làm giàu bền vững.

Quyết định rời bỏ mức lương 22 triệu đồng nơi phố thị năm nào của chị Vì Thị Thu Hà không chỉ đổi đời cho chính gia đình chị, mà còn gieo mầm cho một nền nông nghiệp sinh thái tử tế, chứng minh sức sống mãnh liệt của tri thức bản địa trên vùng cao Sơn La.