Bổ sung LNG cho nhà máy điện khí hiện hữu: Từ yêu cầu kỹ thuật đến bài toán chi phí

Từ nguồn khí nội địa đến yêu cầu bổ sung LNG

Trong nhiều năm, các nhà máy nhiệt điện khí tại khu vực Đông Nam Bộ được xây dựng và vận hành trên cơ sở nguồn khí thiên nhiên khai thác trong nước. Hệ thống đường ống, trạm phân phối khí và các tổ hợp nhà máy điện được hình thành theo từng chuỗi cung ứng, gắn với các mỏ khí ngoài khơi. Đây là nền tảng quan trọng để phát triển các trung tâm công nghiệp - năng lượng tại Phú Mỹ, Bà Rịa và Nhơn Trạch.

Tuy nhiên, bức tranh nguồn cung đang thay đổi. Sản lượng khai thác tại nhiều mỏ khí truyền thống đang suy giảm theo quy luật tự nhiên, trong khi các nguồn khí mới cần thời gian để phát triển và đưa vào khai thác.

Trong bối cảnh đó, LNG nhập khẩu được xác định là nguồn nhiên liệu bổ sung, giúp duy trì khả năng cung cấp khí cho phát điện, đồng thời đa dạng hóa nguồn cung năng lượng. Quy hoạch điện VIII điều chỉnh xác định ưu tiên sử dụng tối đa nguồn khí trong nước. Khi sản lượng suy giảm, thực hiện nhập khẩu bổ sung bằng khí thiên nhiên hoặc LNG. Quy hoạch cũng đặt ra yêu cầu phát triển hạ tầng nhập khẩu LNG đồng bộ với quy mô phù hợp.

Kho cảng LNG Thị Vải.

Kho cảng LNG Thị Vải.

Định hướng này cho thấy LNG không nhất thiết chỉ gắn với những nhà máy điện được đầu tư mới theo công nghệ sử dụng LNG. Một hướng đi cần được tính toán là tận dụng các nhà máy điện khí hiện hữu, bổ sung nguồn LNG tái hóa vào hệ thống cung cấp khí để duy trì hoạt động của các tổ máy đã được đầu tư.

Cách tiếp cận này có ý nghĩa về mặt kinh tế và sử dụng tài sản. Các nhà máy điện khí hiện hữu đã có sẵn tổ máy phát điện, hệ thống đấu nối lưới điện, nhân lực vận hành và một phần hạ tầng tiếp nhận nhiên liệu. Nếu có thể tận dụng những tài sản này, chi phí và thời gian triển khai có thể thấp hơn so với việc xây dựng một nhà máy điện mới.

Tuy nhiên, cần phân biệt giữa việc bổ sung LNG vào hệ thống khí dùng chung và việc chuyển đổi hoàn toàn một nhà máy sang sử dụng LNG. Hai phương án có yêu cầu đầu tư, kỹ thuật và thương mại khác nhau. Với phương án bổ sung, khí nội địa và LNG sau tái hóa có thể cùng tham gia bảo đảm nguồn cung cho hệ thống. Với phương án chuyển đổi, nhà máy phải được đánh giá toàn diện về khả năng tiếp nhận, vận hành và hiệu quả kinh tế khi sử dụng nguồn nhiên liệu nhập khẩu.

Vấn đề đặt ra là không phải nhà máy điện khí nào cũng có thể tiếp nhận LNG ngay lập tức. Muốn thực hiện hiệu quả, cần giải quyết đồng thời 4 nhóm điều kiện: kỹ thuật, hạ tầng, giá nhiên liệu và cơ chế thanh toán.

Trung tâm Điện lực Nhơn Trạch.

Trung tâm Điện lực Nhơn Trạch.

Hạ tầng đồng bộ quyết định khả năng cung ứng

Nếu kỹ thuật quyết định nhà máy có thể tiếp nhận LNG hay không, thì hạ tầng quyết định khả năng cung cấp nhiên liệu liên tục và với chi phí hợp lý.

Một chuỗi cung ứng LNG hoàn chỉnh bao gồm kho cảng tiếp nhận, bồn chứa, hệ thống tái hóa, đường ống vận chuyển, trạm phân phối và các công trình kết nối đến nhà máy điện. Mỗi khâu đều có yêu cầu riêng về công suất, áp suất, lưu lượng và điều kiện vận hành.

Tại khu vực Đông Nam Bộ, Kho LNG Thị Vải và hệ thống đường ống kết nối với khu vực Phú Mỹ là một nền tảng quan trọng cho việc phát triển chuỗi cung ứng LNG. Ngoài kho chứa LNG, chuỗi công trình này còn sở hữu đường ống LNG Thị Vải - Phú Mỹ, trạm nạp xe bồn, hệ thống cấp khí cho Nhà máy điện Nhơn Trạch 3 và Nhơn Trạch 4.

Đây là tiền đề để nghiên cứu khả năng khai thác hạ tầng LNG phục vụ các hộ tiêu thụ khí, trong đó có những nhà máy điện đã vận hành từ trước.

Tuy nhiên, việc có kho LNG và đường ống không đồng nghĩa với việc mọi nhà máy trong khu vực đều có thể tiếp nhận nhiên liệu. Cần đánh giá cụ thể khoảng cách kết nối, công suất vận chuyển, áp suất đường ống, khả năng điều tiết lưu lượng và mức độ đáp ứng của các trạm phân phối.

Đặc biệt, cần cân đối giữa nguồn khí nội địa và LNG nhập khẩu. Trong trường hợp hai nguồn nhiên liệu cùng được đưa vào một hệ thống, đơn vị vận hành phải có phương án điều phối phù hợp để duy trì áp suất, chất lượng khí và khả năng cấp nhiên liệu cho từng khách hàng.

TS. Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam cho rằng, đầu tư kho cảng LNG cần duy trì tư duy mở trong quy hoạch và thiết kế để có thể mở rộng công suất, kết nối hạ tầng và thu hút thêm khách hàng. Khi chuỗi LNG phát triển, các kho cảng có thể mở rộng phạm vi cung cấp dịch vụ, tạo điều kiện cho các khu công nghiệp và hộ tiêu thụ khác tiếp cận nguồn khí với chi phí hợp lý.

TS. Nguyễn Quốc Thập nhấn mạnh, lựa chọn mô hình cần xuất phát từ thực tiễn, tận dụng hạ tầng và nguồn lực hiện có để từng bước phát triển. Đối với giải pháp kho nổi chứa và tái hóa khí LNG (FSRU), đây cũng là hướng tiếp cận đáng quan tâm, nhưng cần được phân tích đầy đủ về tính khả thi trong từng trường hợp cụ thể trước khi quyết định đầu tư.

Cần đánh giá cụ thể khoảng cách kết nối, công suất vận chuyển, áp suất đường ống, khả năng điều tiết lưu lượng và mức độ đáp ứng của các trạm phân phối.

Cần đánh giá cụ thể khoảng cách kết nối, công suất vận chuyển, áp suất đường ống, khả năng điều tiết lưu lượng và mức độ đáp ứng của các trạm phân phối.

Đối với các nhà máy nằm ngoài phạm vi kết nối trực tiếp, việc đầu tư tuyến ống mới có thể làm gia tăng đáng kể tổng chi phí. Khi đó, cần so sánh giữa phương án kéo dài đường ống, xây dựng trạm tiếp nhận riêng hoặc sử dụng các hình thức vận chuyển LNG bằng xe bồn, tàu chuyên dụng quy mô phù hợp. Mỗi phương án phải được đánh giá trên cơ sở nhu cầu tiêu thụ, khoảng cách vận chuyển, công suất nhà máy và chi phí vận hành trong dài hạn.

Một điểm quan trọng khác là khả năng sử dụng chung hạ tầng. Nếu kho cảng, hệ thống tái hóa và đường ống chỉ phục vụ một nhà máy, chi phí đầu tư và vận hành có thể được phân bổ trên một lượng nhiên liệu hạn chế. Ngược lại, nếu nhiều nhà máy điện và khách hàng công nghiệp cùng sử dụng, công suất khai thác hạ tầng được nâng lên, tạo điều kiện giảm chi phí bình quân.

Đây cũng là hướng tiếp cận phù hợp với việc hình thành các trung tâm công nghiệp - năng lượng, nơi cảng biển, kho LNG, hệ thống đường ống, nhà máy điện và các hộ tiêu thụ công nghiệp có thể được tổ chức thành một chuỗi liên kết.

Tuy nhiên, sử dụng chung hạ tầng cần đi kèm quy định rõ ràng về quyền tiếp cận, công suất đăng ký, thứ tự ưu tiên cấp khí, trách nhiệm vận hành và phân bổ chi phí. Nếu không có cơ chế minh bạch, nguy cơ xung đột lợi ích giữa các đơn vị sử dụng hoặc tình trạng hạ tầng được đầu tư nhưng khai thác dưới công suất có thể làm giảm hiệu quả toàn chuỗi.

Giá LNG: Bài toán quyết định hiệu quả phát điện

Một trong những thách thức lớn nhất khi bổ sung LNG cho các nhà máy điện khí hiện hữu là giá nhiên liệu. Khác với khí khai thác trong nước, LNG nhập khẩu chịu tác động trực tiếp từ thị trường năng lượng quốc tế, chi phí vận chuyển, tỷ giá, điều kiện hợp đồng và diễn biến địa chính trị.

Giá LNG đến nhà máy không chỉ là giá mua tại thị trường xuất khẩu. Tổng chi phí nhiên liệu còn bao gồm chi phí hóa lỏng, vận chuyển bằng tàu chuyên dụng, bảo hiểm, tiếp nhận tại cảng, tồn trữ, tái hóa và vận chuyển qua đường ống đến nhà máy. Vì vậy, giá khí cấp đến nhà máy điện có thể chênh lệch đáng kể so với giá LNG tại thị trường giao dịch quốc tế.

Đối với các nhà máy điện khí hiện hữu, bài toán càng cần được tính toán kỹ bởi hiệu quả đầu tư ban đầu đã được xác lập trên cơ sở một nguồn nhiên liệu khác. Khi chuyển sang sử dụng LNG, chi phí biến đổi của mỗi kWh điện có thể tăng lên, làm thay đổi khả năng cạnh tranh của nhà máy trên thị trường điện.

Trong điều kiện các nguồn điện có chi phí biến đổi thấp hơn được ưu tiên huy động, nhà máy sử dụng LNG có thể phải giảm số giờ vận hành nếu giá nhiên liệu tăng cao. Điều này tạo ra một nghịch lý: nhà máy có khả năng kỹ thuật và sẵn sàng phát điện nhưng lại khó được huy động vì chi phí sản xuất cao hơn mặt bằng thị trường.

Do đó, phương án cung cấp LNG cần được xây dựng trên cơ sở kết hợp linh hoạt giữa nguồn khí nội địa và LNG nhập khẩu. Khí nội địa tiếp tục được ưu tiên sử dụng khi còn khả năng cung cấp với chi phí hợp lý; LNG đóng vai trò bổ sung khi nguồn khí trong nước thiếu hụt hoặc cần tăng cường bảo đảm an ninh cung ứng.

Nhà máy điện khí Nhơn Trạch 3 và 4.

Nhà máy điện khí Nhơn Trạch 3 và 4.

Cách phối hợp này giúp hạn chế việc phụ thuộc hoàn toàn vào nhiên liệu nhập khẩu, đồng thời tạo điều kiện tối ưu chi phí mua khí theo từng thời điểm. Tuy nhiên, việc phối hợp phải được thực hiện trên cơ sở hợp đồng cung cấp khí, kế hoạch mua LNG và dự báo nhu cầu tiêu thụ của các nhà máy.

Bên cạnh đó, cần nghiên cứu cơ chế mua LNG linh hoạt, đa dạng hóa nhà cung cấp và phương thức hợp đồng. Việc kết hợp giữa hợp đồng dài hạn và giao ngay có thể giúp cân đối giữa yêu cầu bảo đảm nguồn cung với khả năng tận dụng diễn biến thuận lợi của thị trường. Tuy nhiên, tỷ trọng mỗi loại hợp đồng phải được xác định trên cơ sở nhu cầu thực tế, khả năng tài chính và mức độ chấp nhận rủi ro của doanh nghiệp.

Một yếu tố không thể bỏ qua là tỷ giá. LNG nhập khẩu thường được giao dịch bằng ngoại tệ, trong khi doanh thu bán điện chủ yếu được thanh toán bằng đồng Việt Nam. Biến động tỷ giá có thể làm tăng chi phí nhiên liệu, tạo thêm áp lực lên dòng tiền và hiệu quả tài chính của đơn vị phát điện.

Vì vậy, khi xây dựng phương án bổ sung LNG, cần đánh giá hiệu quả trên toàn bộ chu kỳ vận hành, thay vì chỉ so sánh giá nhiên liệu tại một thời điểm. Các kịch bản giá LNG, tỷ giá, số giờ vận hành, sản lượng điện và chi phí dịch vụ hạ tầng phải được đưa vào mô hình tính toán để xác định ngưỡng giá nhiên liệu mà nhà máy có thể chấp nhận.

Tính toán trên toàn chuỗi, không chỉ ở từng nhà máy

Từ góc độ phát triển hạ tầng năng lượng, bổ sung LNG cho các nhà máy điện khí hiện hữu cần được xem là một bài toán liên kết giữa thượng nguồn, trung nguồn và hạ nguồn. Hiệu quả không thể chỉ được đánh giá bằng khả năng duy trì hoạt động của một nhà máy, mà phải tính đến tổng chi phí cung cấp nhiên liệu, vận chuyển, phát điện và khả năng đáp ứng nhu cầu của hệ thống.

Một trong những hướng đi cần được quan tâm là khai thác tối đa hạ tầng khí hiện có, kết hợp đầu tư bổ sung những hạng mục thực sự cần thiết. Việc sử dụng chung kho cảng, hệ thống tái hóa và đường ống có thể giúp giảm nhu cầu đầu tư trùng lặp, nâng cao hệ số khai thác tài sản và tạo điều kiện hình thành thị trường khí có quy mô lớn hơn.

Đối với các trung tâm công nghiệp - năng lượng như Phú Mỹ, Nhơn Trạch và Cái Mép - Thị Vải, việc kết nối hạ tầng LNG với các nhà máy điện và khách hàng công nghiệp có thể mở ra phương án sử dụng nhiên liệu linh hoạt hơn. Khi nhiều nhóm khách hàng cùng tham gia, nhu cầu khí được đa dạng hóa, tạo cơ sở để tối ưu công suất kho cảng và hệ thống phân phối.

Tuy nhiên, để hiện thực hóa phương án này, cần có quy hoạch và kế hoạch vận hành đồng bộ giữa các đơn vị. Các bên phải thống nhất về nhu cầu tiêu thụ, công suất tiếp nhận, tiêu chuẩn chất lượng khí, phương thức điều độ và nguyên tắc phân bổ chi phí hạ tầng. Đồng thời, cần có cơ chế tiếp cận hạ tầng minh bạch, bảo đảm quyền lợi của những đơn vị đầu tư và các khách hàng sử dụng chung.

Theo ông Huỳnh Quang Hải, Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Khí Việt Nam (PV GAS), tại Đông Nam Bộ, PV GAS hiện có hệ thống đường ống trục dài khoảng 300 km, kết nối các nguồn khí ngoài khơi với đất liền. Dù hiện mới có kho LNG Thị Vải công suất 1 triệu tấn/năm, hệ thống đường ống đã tạo điều kiện hỗ trợ cấp khí cho các nhà máy điện từ những nguồn khác trong trường hợp kho gặp sự cố hoặc phải dừng vận hành, tùy thuộc khả năng huy động nguồn cung.

Theo ông, kinh nghiệm này cho thấy cần kế thừa hạ tầng hiện hữu, từng bước kết nối các kho cảng và đường ống thành mạng lưới có khả năng hỗ trợ lẫn nhau. Khi các đầu mối được liên kết, nguồn khí có thể bổ trợ trong những tình huống phát sinh sự cố, góp phần nâng cao tính linh hoạt và độ an toàn của hệ thống.

Tuy nhiên, để mô hình vận hành hiệu quả, vấn đề quan trọng không chỉ nằm ở kết nối kỹ thuật mà còn ở cơ chế thương mại. Các bên cần thống nhất nguyên tắc xác định giá khí, cước phí sử dụng kho cảng và đường ống, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa nhà đầu tư hạ tầng, đơn vị cung cấp khí và các nhà máy điện.

Bổ sung LNG cho các nhà máy điện khí hiện hữu cần được xem là một bài toán liên kết giữa thượng nguồn, trung nguồn và hạ nguồn.

Bổ sung LNG cho các nhà máy điện khí hiện hữu cần được xem là một bài toán liên kết giữa thượng nguồn, trung nguồn và hạ nguồn.

Một yêu cầu khác là phải đánh giá vai trò dài hạn của các nhà máy điện khí trong hệ thống điện. Khi tỷ trọng năng lượng tái tạo tăng lên, các nhà máy điện khí có thể phải đảm nhận nhiều hơn vai trò điều tiết, đáp ứng phụ tải vào những thời điểm nguồn điện gió, điện mặt trời suy giảm hoặc nhu cầu điện tăng cao. Điều đó đồng nghĩa số giờ vận hành của một số nhà máy có thể biến động, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiêu thụ LNG và hiệu quả khai thác hạ tầng.

Vì vậy, phương án bổ sung LNG cần gắn với dự báo phụ tải, phương thức huy động nguồn điện và kế hoạch cung ứng nhiên liệu. Không nên xây dựng hợp đồng mua LNG với sản lượng cứng nhắc trong khi nhu cầu phát điện chưa được xác định đủ chắc chắn.

Xét đến cùng, LNG có thể giúp kéo dài khả năng khai thác các nhà máy điện khí hiện hữu, tận dụng nguồn lực đã đầu tư và tăng cường an ninh năng lượng. Tuy nhiên, hiệu quả chỉ được bảo đảm khi nhà máy đáp ứng yêu cầu kỹ thuật; hạ tầng tiếp nhận, tái hóa và vận chuyển được kết nối đồng bộ; giá nhiên liệu đủ sức cạnh tranh; và cơ chế hợp đồng, thanh toán phân bổ hợp lý rủi ro giữa các bên.

Đây cũng là cách tiếp cận cần thiết để LNG thực sự trở thành nguồn bổ sung cho hệ thống điện, thay vì tạo thêm một tầng chi phí cho các nhà máy đã được đầu tư. Bài toán không dừng ở việc đưa LNG về đến cảng hay đưa khí đến cửa nhà máy, mà phải là đưa được nguồn nhiên liệu đó vào sản xuất điện với chi phí hợp lý, có khả năng thanh toán và mang lại hiệu quả cho toàn bộ chuỗi năng lượng.

Nguyễn Hiển

Nguồn PetroTimes: https://petrovietnam.petrotimes.vn/bo-sung-lng-cho-nha-may-dien-khi-hien-huu-tu-yeu-cau-ky-thuat-den-bai-toan-chi-phi-748183.html