Bổ sung, phát triển trong dự thảo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng về xây dựng nền văn hóa Việt Nam

Trên cơ sở kế thừa những thành tựu lý luận và thực tiễn qua các kỳ Đại hội, Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đã có nhiều bổ sung, phát triển quan trọng về mục tiêu, quan điểm, nội dung và giải pháp xây dựng nền văn hóa Việt Nam trong bối cảnh mới.

Văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần mà còn là nguồn lực nội sinh, sức mạnh mềm quan trọng góp phần nâng cao vị thế, uy tín quốc gia trên trường quốc tế. Ảnh: Quang Thái

Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi

Trong suốt tiến trình lãnh đạo cách mạng, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn xác định văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển. Chủ tịch Hồ Chí Minh sớm khẳng định: “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi”, coi văn hóa là một mặt trận quan trọng, gắn bó hữu cơ với chính trị, kinh tế, xã hội và con người.

Từ Đại hội VI đến Đại hội XIII, tư duy của Đảng về văn hóa không ngừng được bổ sung, phát triển, ngày càng toàn diện và sâu sắc hơn. Đại hội XIII đã nhấn mạnh yêu cầu “khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc”, đặt văn hóa và con người ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển bền vững. Trong bối cảnh tình hình thế giới và trong nước có nhiều biến động nhanh chóng, phức tạp, đặc biệt là tác động mạnh mẽ của toàn cầu hóa, cách mạng công nghiệp lần thứ tư và chuyển đổi số, Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng tiếp tục phát triển tư duy lý luận về văn hóa, đưa ra những định hướng mới, phù hợp với yêu cầu của giai đoạn phát triển mới.

Đảng ta sớm nhận thức sâu sắc vai trò đặc biệt của văn hóa trong sự nghiệp cách mạng. Đề cương về văn hóa Việt Nam năm 1943 đã đặt nền móng cho tư duy văn hóa cách mạng với ba nguyên tắc cơ bản: Dân tộc, khoa học, đại chúng. Trong thời kỳ đổi mới, Đảng từng bước hoàn thiện quan điểm coi văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là sức mạnh nội sinh quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII đánh dấu bước phát triển quan trọng trong tư duy lý luận về văn hóa khi xác định mục tiêu xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Đại hội XII và XIII tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu phát triển đồng bộ văn hóa với kinh tế, chính trị, xã hội; chú trọng xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, có nhân cách, đạo đức, trí tuệ, bản lĩnh và khát vọng cống hiến.

Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV kế thừa những quan điểm cơ bản đó, đồng thời có nhiều bổ sung, phát triển mới, phản ánh yêu cầu cấp thiết của thực tiễn phát triển đất nước trong bối cảnh mới.

Những nội dung bổ sung, phát triển mới

Một là, phát triển nhận thức về vị trí, vai trò của văn hóa trong chiến lược phát triển đất nước.

Một điểm bổ sung quan trọng trong Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV là tiếp tục khẳng định và làm sâu sắc hơn vị trí, vai trò của văn hóa trong tổng thể chiến lược phát triển đất nước. Văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần mà còn là nguồn lực nội sinh, là sức mạnh mềm quan trọng góp phần nâng cao vị thế, uy tín quốc gia trên trường quốc tế.

Dự thảo nhấn mạnh yêu cầu đặt văn hóa ngang hàng với kinh tế, chính trị, xã hội trong hoạch định và tổ chức thực hiện các chiến lược phát triển. Đây là sự phát triển về tư duy, khắc phục tình trạng coi nhẹ hoặc tách rời văn hóa khỏi các lĩnh vực khác của đời sống xã hội.

Hai là, bổ sung nội dung xây dựng con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV đặc biệt nhấn mạnh xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, có nhân cách, đạo đức, lối sống, bản lĩnh chính trị, năng lực sáng tạo và khát vọng vươn lên mạnh mẽ. Con người không chỉ là chủ thể sáng tạo văn hóa mà còn là mục tiêu cao nhất của phát triển văn hóa.

So với các văn kiện trước, Dự thảo đã bổ sung những yêu cầu mới phù hợp với bối cảnh chuyển đổi số, kinh tế tri thức và hội nhập quốc tế sâu rộng, như: Năng lực thích ứng, tư duy đổi mới sáng tạo, ý thức pháp luật, trách nhiệm xã hội, bản lĩnh văn hóa trong giao lưu, tiếp biến văn hóa toàn cầu.

Ba là, nhấn mạnh xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, đồng bộ từ gia đình đến xã hội.

Một điểm phát triển nổi bật trong Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV là nhấn mạnh vai trò của môi trường văn hóa trong việc hình thành và phát triển con người. Xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh được đặt ra một cách toàn diện, từ gia đình, nhà trường, cộng đồng đến cơ quan, doanh nghiệp và không gian mạng.

Dự thảo chú trọng xây dựng văn hóa trong hệ thống chính trị, văn hóa công vụ, văn hóa doanh nghiệp, coi đây là những yếu tố quan trọng góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị quốc gia và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Đồng thời, vấn đề xây dựng, quản lý và phát triển văn hóa trên không gian mạng được đặt ra như một yêu cầu mới, cấp thiết trong bối cảnh chuyển đổi số.

Bốn là, bổ sung yêu cầu phát triển công nghiệp văn hóa và thị trường văn hóa.

Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV tiếp tục phát triển quan điểm coi công nghiệp văn hóa là một bộ phận quan trọng của nền kinh tế, đồng thời là phương thức hiệu quả để phát huy giá trị văn hóa dân tộc. Việc phát triển công nghiệp văn hóa gắn với thị trường văn hóa lành mạnh, có khả năng cạnh tranh khu vực và quốc tế được xác định là hướng đi chiến lược.

Điểm mới ở đây là sự gắn kết chặt chẽ hơn giữa phát triển công nghiệp văn hóa với đổi mới sáng tạo, ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ; qua đó, vừa bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống, vừa tạo ra các sản phẩm, dịch vụ văn hóa có giá trị gia tăng cao.

Năm là, phát triển quan điểm về bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong hội nhập quốc tế.

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV nhấn mạnh yêu cầu bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc như một nền tảng để tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại. Đây không phải là sự bảo tồn khép kín, mà là bảo tồn năng động, sáng tạo, gắn với phát triển bền vững.

Dự thảo cũng bổ sung nội dung phát huy vai trò của văn hóa đối ngoại, ngoại giao văn hóa và quảng bá hình ảnh quốc gia, coi đây là công cụ quan trọng để gia tăng sức mạnh mềm, nâng cao vị thế Việt Nam trên trường quốc tế.

Về lý luận, những bổ sung, phát triển trong Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV đã làm rõ hơn mối quan hệ biện chứng giữa văn hóa và phát triển, giữa con người và xã hội, giữa bản sắc dân tộc và hội nhập quốc tế. Qua đó, góp phần hoàn thiện hệ thống lý luận của Đảng về xây dựng nền văn hóa Việt Nam trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Về thực tiễn, các quan điểm mới tạo cơ sở quan trọng để hoạch định và triển khai các chiến lược, chính sách phát triển văn hóa trong giai đoạn tới; góp phần khơi dậy khát vọng phát triển đất nước, củng cố niềm tin xã hội, tăng cường sức mạnh tinh thần và sự đồng thuận trong toàn dân tộc.

Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đã có nhiều bổ sung, phát triển quan trọng về xây dựng nền văn hóa Việt Nam, thể hiện tư duy đổi mới, tầm nhìn chiến lược và sự nhất quán trong việc đặt văn hóa và con người ở vị trí trung tâm của phát triển. Việc quán triệt sâu sắc và tổ chức thực hiện hiệu quả những nội dung này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong thời kỳ mới, góp phần xây dựng Việt Nam phát triển nhanh, bền vững, phồn vinh và hạnh phúc.

(*) Thiếu tướng, PGS. TS Nguyễn Văn Sáu, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Lịch sử quốc phòng Việt Nam

Thiếu tướng, PGS. TS Nguyễn Văn Sáu(*)/Theo hanoimoi.vn