Bổ sung quy định mới về trốn tránh thực hiện nghĩa vụ quân sự

Công dân thực hiện việc khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự. Ảnh: CTV

Khoản 1 Điều 4 Luật số 14/2026/QH16 sửa đổi, bổ sung khoản 8 Điều 3 Luật Nghĩa vụ quân sự quy định: “Trốn tránh thực hiện nghĩa vụ quân sự là hành vi không chấp hành quyết định gọi đăng ký nghĩa vụ quân sự; quyết định gọi sơ tuyển sức khỏe nghĩa vụ quân sự; quyết định gọi khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự; quyết định gọi nhập ngũ; quyết định, lệnh gọi tập trung huấn luyện, diễn tập, kiểm tra sẵn sàng động viên, sẵn sàng chiến đấu”.

Điểm mới đáng chú ý của quy định lần này là bổ sung hành vi không chấp hành quyết định gọi sơ tuyển sức khỏe nghĩa vụ quân sự vào nội dung xác định hành vi trốn tránh thực hiện nghĩa vụ quân sự.

Trước đây, quy định về trốn tránh thực hiện nghĩa vụ quân sự đã xác định việc không chấp hành quyết định gọi đăng ký nghĩa vụ quân sự, quyết định gọi khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự, quyết định gọi nhập ngũ và một số quyết định, lệnh gọi khác. Tuy nhiên, quyết định gọi sơ tuyển sức khỏe nghĩa vụ quân sự chưa được quy định cụ thể trong nội dung xác định hành vi trốn tránh thực hiện nghĩa vụ quân sự.

Theo quy định mới, trách nhiệm của công dân được xác định ngay từ giai đoạn sơ tuyển sức khỏe nghĩa vụ quân sự. Khi nhận được quyết định gọi sơ tuyển hợp lệ của cơ quan có thẩm quyền, công dân thuộc diện được gọi có trách nhiệm chấp hành theo quy định.

Có thể hiểu, sơ tuyển sức khỏe nghĩa vụ quân sự là một bước trong quá trình tuyển chọn công dân thực hiện nghĩa vụ quân sự, được tiến hành trước khi thực hiện khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự. Đây là bước nhằm kiểm tra, đánh giá ban đầu về sức khỏe của công dân, làm cơ sở để thực hiện các bước tiếp theo trong quá trình tuyển chọn, gọi công dân nhập ngũ.

Như vậy, việc bổ sung quyết định gọi sơ tuyển sức khỏe nghĩa vụ quân sự vào nhóm các quyết định mà công dân phải chấp hành đã làm rõ hơn trách nhiệm của công dân ngay từ những bước đầu tiên của quá trình tuyển quân. Công dân không chỉ có trách nhiệm chấp hành khi nhận được quyết định gọi khám sức khỏe hoặc quyết định gọi nhập ngũ mà khi nhận được quyết định gọi sơ tuyển sức khỏe nghĩa vụ quân sự, nếu thuộc diện phải thực hiện thì cũng phải nghiêm túc chấp hành.

Bên cạnh việc bổ sung hành vi không chấp hành quyết định gọi sơ tuyển sức khỏe nghĩa vụ quân sự, Luật số 14/2026/QH16 còn sửa đổi, bổ sung quy định về các hành vi bị nghiêm cấm trong thực hiện nghĩa vụ quân sự. Theo đó, khoản 2 Điều 4 Luật số 14/2026/QH16 sửa đổi, bổ sung khoản 3 Điều 10 Luật Nghĩa vụ quân sự đã quy định nhóm hành vi bị nghiêm cấm, gồm: “Gian dối trong đăng ký nghĩa vụ quân sự; sơ tuyển nghĩa vụ quân sự; khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự”.

Việc bổ sung quy định này có ý nghĩa trong việc bảo đảm tính trung thực, khách quan của quá trình đăng ký, sơ tuyển và khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự. Công dân có trách nhiệm cung cấp thông tin, thực hiện các nội dung liên quan đến nghĩa vụ quân sự một cách trung thực, không được thực hiện các hành vi gian dối nhằm làm sai lệch kết quả hoặc trốn tránh việc thực hiện nghĩa vụ quân sự. Qua đó góp phần bảo đảm việc tuyển chọn công dân thực hiện nghĩa vụ quân sự được thực hiện chính xác, công bằng, công khai và đúng quy định của pháp luật.

Việc bổ sung hành vi không chấp hành quyết định gọi sơ tuyển sức khỏe nghĩa vụ quân sự và hành vi gian dối trong sơ tuyển nghĩa vụ quân sự góp phần làm rõ hơn trách nhiệm của công dân trong toàn bộ quá trình thực hiện nghĩa vụ quân sự.

Tùy theo tính chất, mức độ, hậu quả của hành vi vi phạm và các tình tiết cụ thể của từng trường hợp, người có hành vi trốn tránh thực hiện nghĩa vụ quân sự hoặc gian dối trong thực hiện nghĩa vụ quân sự có thể bị xử lý theo quy định của pháp luật.

Đối với những trường hợp có hành vi đủ yếu tố cấu thành tội phạm, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội trốn tránh nghĩa vụ quân sự theo quy định của Bộ luật Hình sự.

Do đó, mỗi công dân cần chủ động tìm hiểu các quy định pháp luật về nghĩa vụ quân sự và nghiêm túc chấp hành các quyết định, lệnh gọi của cơ quan có thẩm quyền. Đặc biệt, cần lưu ý hai điểm mới của Luật số 14/2026/QH16: Không chấp hành quyết định gọi sơ tuyển sức khỏe nghĩa vụ quân sự đã được bổ sung vào nội dung xác định hành vi trốn tránh thực hiện nghĩa vụ quân sự; đồng thời, gian dối trong sơ tuyển nghĩa vụ quân sự được bổ sung vào nhóm hành vi bị nghiêm cấm.

Việc chấp hành nghiêm các quy định ngay từ khâu đăng ký, sơ tuyển, khám sức khỏe đến nhập ngũ không chỉ bảo đảm quyền và nghĩa vụ của công dân theo quy định pháp luật mà còn góp phần bảo đảm công tác tuyển chọn, gọi công dân nhập ngũ được thực hiện chặt chẽ, công bằng, đúng quy định, đáp ứng yêu cầu xây dựng lực lượng và nhiệm vụ xây dựng, bảo vệ Tổ quốc.

Thượng úy Trần Nhật Minh Hải, Viện Kiểm sát quân sự khu vực 2 Bộ đội Biên phòng