Bộ Tài chính cảnh báo tình trạng hai sổ kế toán, siết quản lý thuế

Chiều ngày 9/4, tại họp báo thường kỳ quý I/2026 của Bộ Tài chính, ông Lê Long - Phó Cục trưởng Cục Thuế (Bộ Tài chính) đã trả lời hàng loạt câu hỏi của báo chí liên quan đến hai vấn đề nóng: Tình trạng doanh nghiệp sử dụng hai hệ thống sổ kế toán và việc quản lý nhóm doanh nghiệp doanh thu lớn nhưng lợi nhuận thấp. Những thông tin được đưa ra không chỉ phản ánh thực trạng đáng lo ngại mà còn cho thấy định hướng siết chặt quản lý thuế theo hướng số hóa, minh bạch và dựa trên phân tích rủi ro.

Ông Lê Long - Phó Cục trưởng Cục Thuế (Bộ Tài chính) trả lời tại họp báo. Ảnh: Phương Hà

Thu thập dữ liệu toàn quốc, nhận diện hành vi hai sổ kế toán

Theo ông Lê Long, việc doanh nghiệp duy trì hai hệ thống sổ kế toán, một để theo dõi nội bộ, một để báo cáo cơ quan quản lý là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng, có dấu hiệu gian lận thuế và làm sai lệch báo cáo tài chính.

“Đây không chỉ là vấn đề thất thu ngân sách nhà nước mà còn gây méo mó môi trường kinh doanh, tạo ra sự cạnh tranh không lành mạnh giữa các doanh nghiệp”, ông Long nhấn mạnh.

Để kiểm soát tình trạng này, Cục Thuế đã ban hành công văn yêu cầu các tổ chức cung cấp giải pháp hóa đơn điện tử, phần mềm kế toán lập danh sách khách hàng đang sử dụng dịch vụ và gửi về cơ quan thuế. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý thuế trên nền tảng số.

Tính đến ngày 7/4/2026, cơ quan thuế đã tiếp nhận dữ liệu từ 42 tổ chức, với gần 13.000 doanh nghiệp, tổ chức, hộ kinh doanh đang sử dụng phần mềm kế toán. Con số này được đánh giá mới chỉ là bước đầu, khi việc tổng hợp dữ liệu vẫn đang tiếp tục trên phạm vi toàn quốc.

Ông Long cho biết: “Thông qua dữ liệu này, cơ quan thuế sẽ nắm được bức tranh tổng thể về việc sử dụng phần mềm kế toán, từ đó vừa hỗ trợ doanh nghiệp kê khai đúng, vừa phát hiện các dấu hiệu bất thường”.

Không dừng lại ở việc thu thập dữ liệu, ngành thuế đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ để phân tích rủi ro. Các công cụ Big Data và trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ được sử dụng nhằm phát hiện những biến động bất thường như doanh thu tăng mạnh nhưng lợi nhuận giảm sâu, hoặc biên lợi nhuận thấp bất thường so với ngành.

“Chúng tôi chuyển từ phương thức kiểm tra thủ công sang quản lý dựa trên dữ liệu, qua đó nâng cao khả năng phát hiện hành vi gian lận tinh vi”, ông Long khẳng định.

Song song đó, một loạt giải pháp đồng bộ cũng được triển khai như kiểm soát chặt dòng tiền, giảm thanh toán tiền mặt; tăng cường kết nối dữ liệu giữa cơ quan thuế và ngân hàng; yêu cầu một số lĩnh vực kết nối dữ liệu bán hàng theo thời gian thực với cơ quan thuế.

Đặc biệt, đối với các trường hợp có dấu hiệu vi phạm rõ ràng, cơ quan thuế sẽ phối hợp với cơ quan công an để xử lý hình sự. “Khi có dấu hiệu trốn thuế, gian lận thuế, chúng tôi sẽ củng cố hồ sơ và chuyển cơ quan chức năng xử lý nghiêm theo quy định”, ông Long cho biết.

Ngoài ra, ngành thuế cũng đẩy mạnh truyền thông, công khai minh bạch và triển khai các chương trình như “hóa đơn may mắn” nhằm khuyến khích người tiêu dùng lấy hóa đơn, qua đó góp phần giám sát hoạt động kinh doanh từ phía xã hội.

Hơn 400 doanh nghiệp nghìn tỷ báo lỗ, vào diện kiểm tra chuyên đề

Liên quan đến nhóm doanh nghiệp có doanh thu cao nhưng lợi nhuận thấp hoặc thua lỗ, đại diện Cục Thuế cho biết qua phân tích dữ liệu kê khai trên toàn quốc, hiện có hơn 400 doanh nghiệp có doanh thu từ 1.000 tỷ đồng mỗi năm trở lên nhưng vẫn báo lỗ.

Theo ông Lê Long, việc doanh nghiệp lỗ hoặc lãi mỏng có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân như chi phí đầu vào tăng cao, biến động thị trường hoặc chiến lược kinh doanh dài hạn. Tuy nhiên, thực tế cũng ghi nhận những trường hợp đáng nghi ngờ.

“Có doanh nghiệp thua lỗ nhiều năm liên tiếp nhưng vẫn mở rộng sản xuất, tăng vốn đầu tư. Đây là dấu hiệu rủi ro, cần được phân tích, kiểm tra kỹ để đảm bảo tính trung thực trong kê khai thuế”, ông nói.

Trên cơ sở đó, cơ quan thuế đã triển khai hệ thống giải pháp quản lý theo hướng phân loại rủi ro. Trước hết là tăng cường tuyên truyền, yêu cầu doanh nghiệp kê khai trung thực, đầy đủ nghĩa vụ thuế, đồng thời cảnh báo rõ các chế tài xử lý đối với hành vi vi phạm.

Cùng với đó, công tác giám sát kê khai, nộp thuế được thực hiện thường xuyên tại cơ quan thuế. Những trường hợp có sai sót sẽ được yêu cầu điều chỉnh kịp thời, tránh để phát sinh vi phạm nghiêm trọng.

Đáng chú ý, ngành thuế đã xây dựng danh sách các doanh nghiệp có doanh thu trên 1.000 tỷ đồng nhưng lỗ liên tiếp trong hai năm để đưa vào diện kiểm tra chuyên đề trong năm 2026.

“Chúng tôi đã ban hành quyết định kiểm tra chuyên đề đối với nhóm doanh nghiệp lỗ nhiều năm, lãi mỏng và đang triển khai trên toàn quốc”, ông Long cho biết, đồng thời nhấn mạnh việc giao chỉ tiêu cụ thể cho từng cục thuế địa phương nhằm nâng cao hiệu quả chống thất thu.

Các giải pháp này được kỳ vọng sẽ góp phần siết chặt kỷ cương thuế, hạn chế tình trạng chuyển giá, gian lận tài chính và đảm bảo môi trường kinh doanh công bằng, minh bạch.