Bộ Tài chính đề xuất cơ chế đặc thù đẩy nhanh xử lý nhà, đất dôi dư

Đồng Tháp có nhiều cơ sở nhà, đất dôi dư sau sáp nhập và được xử lý theo quy định. Ảnh tư liệu - minh họa: Nhựt An/TTXVN

Ông Nguyễn Tân Thịnh, Cục trưởng Cục Quản lý công sản (Bộ Tài chính) cho biết, dù nhiều địa phương đã báo cáo hoàn thành hoặc cơ bản hoàn thành bước xử lý nhà, đất dôi dư, nhưng thực tế vẫn còn không ít cơ sở mới chỉ dừng ở việc bàn giao cho Trung tâm Phát triển quỹ đất hoặc cấp xã quản lý, chưa thực sự được khai thác, sử dụng.

Theo ông Thịnh, hiện Trung ương đã phân cấp khá mạnh cho các bộ, ngành và địa phương trong quản lý, xử lý tài sản công. Tuy nhiên, tiến độ thực hiện giữa các nơi còn chênh lệch lớn; có địa phương triển khai nhanh, dứt điểm, nhưng cũng có nơi còn lúng túng, kéo dài.

“Trong bối cảnh khối lượng công việc còn rất lớn nhưng thời gian không còn nhiều, nếu tiếp tục áp dụng đầy đủ các quy trình thông thường sẽ khó hoàn thành mục tiêu đề ra. Vì vậy, cần có cơ chế đặc thù, đủ linh hoạt để tháo gỡ các điểm nghẽn thực tiễn”, ông Thịnh nhấn mạnh.

Trên cơ sở đó, Bộ Tài chính đang xây dựng dự thảo Nghị quyết của Chính phủ về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư phát sinh từ việc sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính.

Tinh thần xuyên suốt của dự thảo là tăng phân cấp, rút ngắn thủ tục, đơn giản hóa quy trình nhưng vẫn bảo đảm nguyên tắc quản lý chặt chẽ tài sản công. Định hướng mới không chỉ tập trung vào bảo toàn tài sản trên hồ sơ mà đặt trọng tâm vào hiệu quả khai thác thực tế và khả năng nhanh chóng đưa tài sản quay trở lại phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Một trong những nội dung đáng chú ý là cơ chế cho thuê tài sản công theo hướng linh hoạt hơn. Bộ Tài chính đề xuất đơn giản hóa việc xác định giá cho thuê, không bắt buộc thực hiện đầy đủ quy trình thẩm định phức tạp như hiện nay; đồng thời phân cấp cho đơn vị quản lý nhà hoặc Chủ tịch UBND cấp xã quyết định giá thuê trong một số trường hợp.

Trường hợp đấu giá không thành, địa phương có thể điều chỉnh giảm giá để sớm đưa tài sản vào khai thác thay vì tiếp tục để trống kéo dài. Với các cơ sở nhà, đất được giao cho tổ chức quản lý, kinh doanh nhà của địa phương khai thác, Bộ Tài chính đề nghị thực hiện theo hướng “làm đến đâu ban hành giá cho thuê đến đó”, không chờ hoàn thiện đồng bộ toàn bộ cơ chế.

Dự thảo cũng cho phép bên thuê được chủ động cải tạo, sửa chữa tài sản phục vụ nhu cầu sử dụng nếu không ảnh hưởng kết cấu công trình; chi phí do bên thuê tự chịu và có thể được xem xét kéo dài thời gian thuê trong trường hợp có đầu tư lớn.

Để rút ngắn thời gian xử lý, Bộ Tài chính đề xuất cho phép chuyển giao nhà, đất theo nguyên trạng, kể cả khi hồ sơ pháp lý chưa hoàn thiện hoặc tài sản đang bị lấn chiếm. Các tồn tại liên quan sẽ tiếp tục được xử lý trong quá trình quản lý sau đó thay vì phải hoàn tất toàn bộ hồ sơ mới được bàn giao.

Đối với tài sản gắn liền với đất cần thanh lý hoặc phá dỡ, dự thảo cũng đề xuất áp dụng thủ tục đơn giản hơn, cho phép xác định giá trị theo số liệu sổ sách kế toán thay vì bắt buộc thuê đơn vị thẩm định lại như trước đây.

Song song với việc hoàn thiện cơ chế đặc thù, Bộ Tài chính cũng đang lấy ý kiến đối với dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 155/2025/NĐ-CP về tiêu chuẩn, định mức sử dụng trụ sở làm việc và cơ sở hoạt động sự nghiệp.

Theo Bộ Tài chính, mục tiêu của các cơ chế mới là tạo hành lang pháp lý đủ linh hoạt để các bộ, ngành và địa phương hoàn thành việc xử lý, khai thác hiệu quả các cơ sở nhà, đất dôi dư ngay trong quý II/2026.

Trong quá trình hoàn thiện dự thảo Nghị quyết, Bộ Tài chính đã tiếp thu nhiều ý kiến từ các địa phương và cơ quan liên quan. Theo tổng hợp, có 18 đơn vị hoàn toàn thống nhất với nội dung dự thảo và 44 đơn vị cơ bản thống nhất, đồng thời góp ý thêm về nhiều nội dung cụ thể.

Nhiều địa phương đề nghị tăng tính chủ động cho đơn vị quản lý tài sản công. Nghệ An kiến nghị cho phép tổ chức quản lý, kinh doanh nhà được chủ động lập phương án cho thuê và xác định đơn giá đối với các cơ sở chưa nằm trong kế hoạch khai thác đã phê duyệt, thay vì phải chờ điều chỉnh kế hoạch hằng năm.

Hà Tĩnh và Đồng Tháp đề xuất phân cấp mạnh hơn trong phê duyệt kế hoạch quản lý, khai thác nhà, đất nhằm rút ngắn thời gian xử lý. Bắc Ninh đề nghị xây dựng quy trình triển khai rõ ràng theo từng bước để thuận lợi trong thực hiện.

Tiếp thu các ý kiến này, Bộ Tài chính đã chỉnh sửa dự thảo theo hướng cho phép tổ chức quản lý, kinh doanh nhà chủ động lập phương án quản lý, khai thác nhà, đất được giao quản lý; sau khi được chấp thuận có thể triển khai ngay mà không phải chờ điều chỉnh kế hoạch tổng thể.

Một nội dung khác được nhiều địa phương quan tâm là cơ chế tài chính đối với hoạt động khai thác nhà, đất dôi dư. Nghệ An và Tây Ninh đề nghị cho phép đơn vị sự nghiệp công lập được giữ lại một phần nguồn thu từ cho thuê tài sản để chi cho bảo dưỡng, sửa chữa và tái đầu tư hoạt động.

Tiếp thu các đề xuất này, Bộ Tài chính đã hoàn thiện dự thảo theo hướng cho phép tổ chức quản lý, kinh doanh nhà là đơn vị sự nghiệp công lập được áp dụng cơ chế quản lý nguồn thu tương tự doanh nghiệp. Theo đó, nguồn thu từ khai thác nhà, đất sẽ được sử dụng để chi trả các chi phí liên quan trước khi nộp phần còn lại vào ngân sách nhà nước.

Đối với các trường hợp khó xử lý như tài sản không có hồ sơ pháp lý, đang tranh chấp hoặc bị lấn chiếm, Bộ Tài chính đề xuất cơ chế linh hoạt hơn. Dự thảo giao trách nhiệm cho cơ quan, đơn vị phối hợp với chính quyền địa phương xác nhận thực trạng tài sản ngay trong biên bản bàn giao để tiếp tục xử lý theo quy định pháp luật.

Nhiều địa phương cũng đề xuất bổ sung cơ chế tạm sử dụng tài sản để tránh bỏ hoang. Thái Nguyên kiến nghị cho phép tạm bàn giao cơ sở nhà, đất cho các cơ quan có nhu cầu sử dụng như công an, quân sự xã hoặc trường học trước khi hoàn tất đầy đủ thủ tục điều chuyển.
Bộ Tài chính đã tiếp thu và bổ sung quy định cho phép bố trí tạm các tài sản đã thu hồi cho cơ quan, tổ chức sử dụng theo cơ chế khai thác tài sản có quyết định thu hồi.

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, đến nay cả nước đã hoàn thành xử lý bước 1 đối với 25.885 cơ sở nhà, đất. Trong số hơn 11.000 cơ sở dôi dư đã được quyết định thu hồi hoặc chuyển giao về địa phương quản lý, hiện mới có khoảng 5.000 cơ sở hoàn thành xử lý hoặc được đưa vào khai thác; số còn lại vẫn đang tiếp tục hoàn thiện phương án xử lý.

Đối với khối bộ, ngành trung ương, vẫn còn hàng trăm cơ sở nhà, đất chưa hoàn tất xử lý.

Bộ Tài chính cho rằng việc đẩy nhanh xử lý, khai thác hiệu quả quỹ nhà, đất dôi dư không chỉ giúp chống lãng phí tài sản công mà còn góp phần tạo nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm hoạt động của bộ máy hành chính sau sắp xếp diễn ra thông suốt, ổn định.