Bộ Tài chính hoàn thiện quy định về giao dịch quyền chọn chỉ số

Làm rõ cơ chế giao dịch và thanh toán quyền chọn chỉ số

Theo bản tổng hợp ý kiến tiếp thu, giải trình của Bộ Tài chính được Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước cống bố, trong quá trình xây dựng dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 58/2021/TT-BTC, cơ quan chủ trì soạn thảo đã gửi lấy ý kiến 30 cơ quan, tổ chức, cá nhân và nhận được 45 ý kiến đóng góp bằng văn bản và qua thư điện tử.

Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo là bổ sung các quy định về hợp đồng quyền chọn chỉ số, góp phần hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho việc đa dạng hóa sản phẩm chứng khoán phái sinh.

Trong quá trình góp ý, Công ty cổ phần Chứng khoán SSI đề nghị thống nhất thuật ngữ sử dụng trong dự thảo nhằm tránh cách hiểu khác nhau khi áp dụng. Bộ Tài chính đã tiếp thu và hoàn thiện nội dung này.

Đối với giao dịch đối ứng, Công ty cổ phần Chứng khoán HSC đề nghị bổ sung các tiêu chí về giá thực hiện và loại quyền chọn. Theo đó, việc xác định hai vị thế quyền chọn có đối ứng với nhau hay không cần căn cứ đồng thời vào tài sản cơ sở, ngày đáo hạn, giá thực hiện và loại quyền chọn mua hoặc bán. Nội dung này đã được cơ quan soạn thảo tiếp thu.

Về đặc điểm sản phẩm, dự thảo quy định hợp đồng quyền chọn chỉ số chỉ được thực hiện tại ngày đáo hạn. Theo giải trình của cơ quan soạn thảo, về bản chất, đây là quyền chọn kiểu châu Âu, tức nhà đầu tư không được thực hiện quyền trước thời điểm đáo hạn.

Hợp đồng quyền chọn chỉ số được niêm yết với nhiều mức giá thực hiện tại các tháng đáo hạn, căn cứ vào chỉ số cơ sở. Những thông số kỹ thuật như số lượng mức giá thực hiện, khoảng cách giữa các mức giá và danh mục tháng đáo hạn sẽ được quy định tại mẫu hợp đồng và quy chế của Sở giao dịch chứng khoán, phù hợp với đặc điểm từng sản phẩm và điều kiện thị trường.

Đối với cơ chế thực hiện hợp đồng, dự thảo quy định quyền chọn chỉ số ở trạng thái có lãi được tự động thực hiện tại ngày giao dịch cuối cùng, trừ trường hợp nhà đầu tư từ chối thực hiện trong thời hạn quy định tại quy chế của Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC).

Một nội dung khác được các thành viên thị trường quan tâm là phương pháp xác định giá thanh toán cuối ngày. Đối với giá thanh toán cuối cùng, phương pháp xác định cụ thể sẽ được quy định tại mẫu hợp đồng của từng sản phẩm và quy chế nghiệp vụ của VSDC, nhằm bảo đảm phù hợp với đặc điểm và cơ chế thanh toán của từng loại chứng khoán phái sinh.

Hoàn thiện cơ chế ký quỹ, tăng cường quản lý rủi ro

Cơ chế ký quỹ đối với hợp đồng quyền chọn chỉ số là một trong những vấn đề nhận được nhiều ý kiến góp ý từ các công ty chứng khoán. Theo nội dung dự thảo, trước khi thực hiện giao dịch, nhà đầu tư dự kiến mở vị thế mua quyền chọn có trách nhiệm nộp đầy đủ phí quyền chọn; nhà đầu tư dự kiến mở vị thế bán phải đáp ứng yêu cầu ký quỹ ban đầu theo quy định.

Ảnh minh hoạ

Một số công ty chứng khoán đề nghị làm rõ phương pháp xác định nghĩa vụ ký quỹ, đặc biệt đối với trường hợp nhà đầu tư đồng thời nắm giữ hợp đồng tương lai và hợp đồng quyền chọn trên cùng tài sản cơ sở.

Giải trình nội dung này, cơ quan soạn thảo cho biết, giá trị ký quỹ ban đầu được xác định trên cơ sở vị thế dự kiến mở nhằm bảo đảm khả năng thực hiện giao dịch. Trong khi đó, giá trị ký quỹ yêu cầu được tính toán trên cơ sở danh mục vị thế đã ghi nhận tại tài khoản nhà đầu tư.

Theo cơ chế hiện nay, VSDC thực hiện xác định giá trị ký quỹ yêu cầu đối với danh mục vị thế trên từng tài khoản vào cuối ngày và thông báo cho thành viên bù trừ. Phương pháp xác định cụ thể sẽ được quy định tại quy chế của VSDC.

Đối với đề xuất tính toán ký quỹ đồng thời trên các vị thế hiện có và dự kiến mở, cơ quan soạn thảo cho rằng chưa phù hợp với cơ chế xác định giá trị ký quỹ yêu cầu. Tuy nhiên, các tham số tính toán được VSDC thông báo cho thành viên, qua đó thành viên có thể chủ động xác định mức ký quỹ ban đầu phù hợp.

Liên quan đến phí quyền chọn, cơ quan soạn thảo tiếp thu ý kiến nhằm làm rõ nghĩa vụ nộp và nhận phí giữa các bên tham gia giao dịch. Theo giải trình, phí quyền chọn nhà đầu tư nhận được từ giao dịch bán hợp đồng quyền chọn chỉ số được thanh toán cho nhà đầu tư, không ghi nhận vào giá trị tài sản ký quỹ.

Bên cạnh đó, vấn đề quản lý giới hạn vị thế cũng được nhiều thành viên thị trường quan tâm. Một số ý kiến đề nghị xem xét tính gộp vị thế hợp đồng quyền chọn và hợp đồng tương lai có cùng chỉ số cơ sở nhằm hạn chế nguy cơ vượt giới hạn vị thế và nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro.

Về nội dung này, cơ quan soạn thảo cho biết, theo thiết kế hệ thống hiện nay, việc quản lý giới hạn vị thế được thực hiện theo từng sản phẩm, chưa áp dụng cơ chế cộng gộp vị thế hợp đồng tương lai và hợp đồng quyền chọn có cùng tài sản cơ sở.

Tuy nhiên, trong quá trình xác định giới hạn vị thế, VSDC sẽ xem xét kết hợp các phương pháp định lượng, định tính và hệ số chuyển đổi phù hợp, trong đó có hệ số Delta đối với quyền chọn, để đánh giá mức độ rủi ro và xác định giới hạn vị thế phù hợp với từng sản phẩm.

Đáng chú ý, theo giải trình, trường hợp nhà đầu tư thực hiện giao dịch dẫn đến vi phạm giới hạn vị thế, VSDC phối hợp với Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội (HNX) đình chỉ giao dịch đối với tài khoản vi phạm và chỉ cho phép thực hiện giao dịch đối ứng để đóng vị thế. Khi thị trường biến động bất thường, VSDC sẽ báo cáo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước điều chỉnh mức giới hạn vị thế nhằm bảo đảm an toàn cho hệ thống bù trừ và nhà đầu tư.

Việc tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho hợp đồng quyền chọn chỉ số được kỳ vọng tạo thêm điều kiện đa dạng hóa sản phẩm, mở rộng công cụ phòng ngừa rủi ro cho nhà đầu tư, đồng thời đặt nền tảng cho thị trường chứng khoán phái sinh phát triển an toàn và bền vững./.