Bờ Tây dưới 'ma trận' chốt kiểm soát

Cổng kiểm soát hạn chế di chuyển của người Palestine tại Bờ Tây.

Trong khi Israel khẳng định các biện pháp này nhằm bảo đảm an ninh, nhiều tổ chức nhân quyền cho rằng mạng lưới hạn chế đi lại đã mở rộng đến mức ngay cả quân đội Israel cũng không nắm được đầy đủ quy mô.

Ba năm sau khi xung đột Israel - Hamas bùng phát, việc di chuyển của người Palestine tại Bờ Tây ngày càng trở nên khó khăn hơn bao giờ hết. Theo số liệu của Văn phòng Điều phối các vấn đề nhân đạo của Liên hợp quốc (OCHA), tính đến tháng 3/2026, toàn khu vực có khoảng 925 điểm hạn chế giao thông, bao gồm trạm kiểm soát, cổng sắt, rào bê tông và ụ đất, tăng khoảng 43% so với mức trung bình trong hai thập kỷ trước đó.

Đây được xem là mức hạn chế cao nhất kể từ thời kỳ Intifada lần thứ hai đầu những năm 2000.

Tại nhiều ngôi làng của người Palestine, những quãng đường vốn chỉ mất vài phút nay kéo dài hàng chục phút, thậm chí nhiều giờ đồng hồ.

Người dân tại làng Taybeh, ngôi làng Thiên chúa giáo duy nhất ở Bờ Tây, cho biết trước đây họ chỉ mất khoảng 15 phút để đến thành phố Ramallah. Hiện nay, hành trình này thường kéo dài nhiều giờ do phải đi đường vòng hoặc chờ đợi tại các trạm kiểm soát.

Nhiều tuyến đường nối các làng với Jerusalem, Jericho hay Silwad thường xuyên bị đóng bằng cổng sắt hoặc rào bê tông. Có những thời điểm binh sĩ Israel kiểm tra từng phương tiện, khiến hàng dài xe cộ ùn tắc.

Theo phản ánh của người dân địa phương, việc hạn chế đi lại không chỉ ảnh hưởng đến công việc và học tập mà còn gây nguy hiểm trong các tình huống cấp cứu.

Một linh mục tại Taybeh cho biết từng xảy ra trường hợp một phụ nữ phải sinh con ngay trên xe cứu thương vì không được phép đi qua chốt kiểm soát để đến bệnh viện kịp thời.

Việc các tuyến đường bị phong tỏa khiến chi phí đi lại của người Palestine tăng mạnh.

Tại thị trấn Beit Ummar, trước đây chỉ mất khoảng 5 phút để đến thành phố Hebron, nhưng hiện nay người dân phải mất gần 40 phút vì phải đi vòng qua nhiều tuyến đường khác.

Chi phí vận tải cũng tăng theo. Một người dân cho biết tiền taxi đưa hai con đi học đại học đã tăng từ khoảng 20 shekel lên 50 shekel mỗi ngày do quãng đường dài hơn và thời gian di chuyển kéo dài.

Nhiều doanh nghiệp nhỏ tại các địa phương cũng bị ảnh hưởng khi việc vận chuyển hàng hóa gặp nhiều trở ngại, lượng khách giảm và chi phí sản xuất tăng.

Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) khẳng định mọi quyết định mở hoặc đóng các trạm kiểm soát đều dựa trên đánh giá tình hình an ninh và yêu cầu tác chiến.

Theo IDF, các biện pháp kiểm soát nhằm bảo vệ cả người Israel lẫn người Palestine và được điều chỉnh thường xuyên tùy theo diễn biến thực địa.

Làn sóng siết chặt kiểm soát bắt đầu sau cuộc tấn công của Hamas ngày 7/10/2023, khi Israel lo ngại nguy cơ các vụ tấn công tương tự có thể lan sang Bờ Tây.

Trong giai đoạn đầu, quân đội Israel đã dựng thêm hàng chục chốt kiểm soát mới và tăng cường giám sát tại các tuyến đường chính.

Tuy nhiên, dù nguy cơ này không xảy ra trên diện rộng, phần lớn các biện pháp hạn chế vẫn được duy trì và tiếp tục mở rộng trong những năm sau đó.

Một trong những điểm gây tranh cãi là quy mô thực sự của hệ thống kiểm soát.

Hiệp hội Quyền Công dân Israel (ACRI) đã đệ đơn lên Tòa án Tối cao yêu cầu quân đội công bố đầy đủ danh sách các trạm kiểm soát và lệnh hạn chế lưu thông đang được áp dụng.

Theo ACRI, nhiều cổng sắt và rào chắn được dựng lên nhưng không có lệnh quân sự công khai hoặc thông báo rõ ràng cho người dân.

Trong phản hồi gửi tòa án, phía Nhà nước Israel cũng thừa nhận còn tồn tại "khoảng trống trong việc quản lý các biện pháp hạn chế đi lại", đồng nghĩa với việc quân đội chưa có hồ sơ đầy đủ về toàn bộ các điểm phong tỏa trên khắp Bờ Tây.

Theo các luật sư của ACRI, đây là dấu hiệu cho thấy việc triển khai các chốt kiểm soát thiếu một cơ chế quản lý thống nhất.

Ngoài những hạn chế đối với người Palestine, nhiều tổ chức nhân quyền cũng bày tỏ lo ngại về tình trạng mở rộng các khu định cư của người Do Thái tại Bờ Tây.

Theo ACRI, trong một số trường hợp, các rào chắn ban đầu được dựng lên gần các tiền đồn của người định cư trước khi quân đội tiếp quản quản lý.

Trong khi đó, Washington được cho là cũng đã bày tỏ quan ngại về tình hình tại Bờ Tây.

Theo truyền thông Israel, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump từng đề nghị Israel xem xét dỡ bỏ một số trạm kiểm soát nhằm cải thiện tình hình nhân đạo và giảm căng thẳng trong khu vực.

Giới quan sát nhận định việc mở rộng các biện pháp hạn chế đi lại, cùng với tình trạng bạo lực giữa người định cư Do Thái và người Palestine, đang làm gia tăng áp lực đối với đời sống của hàng triệu người dân Bờ Tây.

Nhiều chuyên gia cảnh báo rằng nếu các biện pháp kiểm soát tiếp tục được siết chặt mà không đi kèm giải pháp chính trị lâu dài, nguy cơ bùng phát các vòng xoáy bạo lực mới tại khu vực sẽ ngày càng lớn.